علائم و تابلوهای ایمنی، ابزارهای اطلاع رسانی هستند که برای آگاه کردن افراد از خطرات احتمالی و کمک به فرهنگسازی رفتارهای ایمن بهکار میروند. هر دسته از علائم ایمنی کاربرد خاص خود را دارد؛ برخی ممکن است نمادی از الزامات ایمنی باشند و برخی همراه با حفظ امنیت، به برقراری نظم و پایبندی به قوانین کمک کنند؛ به عبارتی، علائم ایمنی افراد را ملزم یا توصیه به انجام کاری میکند. در این مطلب، قرار است به معرفی تابلوهای ایمنی به همراه معانی و مفاهیم هر کدام بپردازیم.

تابلوهای ایمنی، طراحیهای گرافیکی هستند که دستورالعملهای ایمنی را به زبان ساده نشان میدهند. این نمادها معمولا بهصورت جهانی و با معنی مشخص به کار میروند؛ اما گاهی اوقات میتوانند باتوجه به کشور یا منطقه متفاوت باشند. هدف کلی استفاده از تابلوهای ایمنی، انتقال اطلاعات ایمنی است و به تعبیری کاربرد آنها در پیشگیری از صدمات، حوادث، خطرات و آگاه کردن افراد است.
لازم به ذکر است که استفاده از نمادهای دیداری بهجای اعلانات نوشتاری یا حتی شنیداری اثر بخشی بیشتری خواهد داشت؛ این تابلوها به گونهای طراحی میشوند که باعث جلب توجه شده و همچنین در مکانهایی نصب میشوند که در معرض دید باشند، بنابراین افراد بهطور ناخودآگاه آنها را بهخاطر سپرده و فعایتهای خود را با هم جهت با رعایت نکات و الزامات ایمنی انجام میدهند.
سازمان بینالمللی استاندارد یا ISO، مجموعهای از علائم ایمنی تحت عنوان استاندارد ISO 7010 تدوین کرده است که در سراسر جهان به رسمیت شناخته شده و در بسیاری از کشورها به عنوان مرجع اصلی استفاده میشوند. هدف از تدوین این استاندارد، برقراری یک ارتباط سریع، واضح و بدون نیاز به زبان نوشتاری است.
اولین نسخه استاندارد ISO 7010 در سال 2003 منتشر و سپس به مرور زمان و در چندین مرتبه، بروزرسانی شد. هر علامت در این استاندارد دارای یک کد شناسایی، شکل و نماد منحصر به فرد است که مفهومی از ایمنی را به ما نشان میدهد. در قسمت بعدی با تقسیمبندی اصلی علائم ایمنی آشنا خواهیم شد.
نمادهای ایمنی متشکل از تصاویر، پیکتوگرامها (تصویرنگاشتها)، اشکال، کلمات و گاهی عبارات کلیدی هستند. هر کدام از این نمادها با قرار گرفتن در کنار هم، مفاهیم متفاوتی ایجاد میکنند. بر اساس استاندارد ISO 7010 علائم ایمنی به پنج دسته اصلی، تقسیم میکند. این علائم عبارتند از:
علامت ممنوعیت (Prohibition sign)، نمادی است که دستور ممنوعیت یک فعالیت خاص را صادر میکند. هدف آن، جلوگیری از رفتارهای خطرناک و هشدار درباره فعالیتهایی است که ممکن است باعث آسیب شوند. تابلوهای ممنوعیت، جنبه پیشگیرانه داشته و معمولا جنبه قانونی دارند، بهطوری که با رعایت نکردن قوانین، افراد مشمول جریمه خواهند شد. شکل ظاهری این تابلو بهصورت دایرهای با یک قطر مایل به چپ است.

علامت هشدار (Warning sign)، نمادی برای هشدار خطرات و ریسکها در یک منطقه است؛ خطراتی ک ممکن است در ابتدا واضح و آشکار نباشند. بنابراین بهکار بردن این نوع تابلوها افراد را مطلع میکند. نکته قابل توجه این است که علائم هشدار، نه فعالیتی را ممنوع میکنند و نه کاری را الزام میکنند، بلکه سعی دارند تنها با آگاهسازی از خطرات جلوگیری کنند. شکل ظاهری این علامت بهصورت یک مثلث متساویالاضلاع زرد رنگ با حاشیه مشکی است.

علامت اجبار (Mandatory sign)، تابلویی برای به نمایش گذاشتن دستورالعملها و الزامات قانونی است. این الزامات میتواند مربوط به محیطهای تجاری، اداری، درمانی، عمومی و... باشد. هدف این دسته از علامتها، محافظت افراد در برابر خطرات احتمالی است؛ خطراتی که با نادیده گرفتن الزامات ایمنی منجر به وقوع حادثه میشوند. شکل ظاهری این تابلوها به صورت یک مربع یا دایره آبی رنگ است.

علامت وضعیت ایمن (Safe Condition Sign)، از رایجترین تابلوهای ایمنیست که احتمالا آن را در اکثر مکانها دیدهاید. این نمادها شاید در مواقع عادی چندان مهم بهنظر نرسند، اما در شرایط بحرانی مانند آتشسوزی یا زلزله کارآمد و مهم هستند. علائم وضعیت ایمن، راهنماهایی برای نشان دادن مسیرهای خروجی امن و دربهای خروج اضطراری، جعبه کمکهای اولیه و… هستند. شکل ظاهری این تابلوها بهصورت یک مستطیل یا مربع سبز رنگ است

علامت تجهیزات آتشنشانی (Fire Equipment Sign)، موقعیت مکانی تجهیزات اطفای حریق را نشان میدهد. این تابلوها، به واکنش سریع و بدون اتلاف وقت در زمانهای اضطراری کمک میکنند. شکل ظاهری آنها بهصورت یک مربع یا مستطیل قرمز رنگ است.

در این مطلب، ما به بررسی علائم ایمنی و معانی آنها پرداختیم. این علامتها به افزایش ایمنی و کاهش خطرات محیط کاری، تجاری، صنعتی و عمومی کمک میکنند؛ ممکن است برخی نشان دهنده الزامات قانونی یا صرفا راهنمایی برای پیدا کردن مسیرهای خروج ایمن باشند. در کنار تمام اینها، علائم ایمنی بهعنوان یکی از راههای موثر برای ارتقای فرهنگ ایمنی در جامعه هستند و موجب پایبندی افراد به قوانین و افزایش آگاهیشان از خطرات میشود.