اگر مدیر کسب و کاری هستید، شاید علاقه پیدا کرده باشید که بلاکچین را نیز به نوعی وارد کسب و کار خود کنید. امّا آیا واقعاً نیاز به چنین کاری دارید؟
از اواسط دهه‌ی ۱۹۹۰ تا اوایل دهه‌ی ۲۰۰۰، بازارهای مالی جهان و به ویژه ایالات متّحده، با پدیده‌ی جالبی روبه‌رو شد: حباب اینترنتی (internet bubble). اینترنت در آن زمان پدیده‌ی نوظهوری بود و همه‌جا نیز در خصوص توانایی‌های احتمالی آن و این که چگونه می‌تواند جهان را متحوّل کند صحبت می‌شد. شرکت‌هایی که در این حوزه فعّالیت می‌کردند نیز ارزش سهامشان به سرعت رشد داشت. امّا اتّفاق دیگری نیز درحال وقوع بود: عبارت‌های «اینترنتی»، «الکترونیکی» و «com.» تبدیل به buzzwordهایی (واژه‌های باب روز) شده بودند. هر کسب و کاری تلاش می‌کرد با افزودن یکی از این دو عبارت به نام خود، وانمود کند که شرکت بسیار مدرن و به‌روزی است و ارزش سهام خود را افزایش دهد. به این ترتیب یک حباب شکل گرفت که به تدریج بزرگ و بزرگ‌تر شد تا این که ترکید و ضرر مالی کلانی به بار آورد. امروز شاهدیم که اینترنت چطور جهان پیرامون ما را تغییر داده است؛ امّا نه به آن شکلی که در حوالی سال ۲۰۰۰ تصوّر می‌شد. حال با buzzword جدیدی در دنیاهای فن‌آوری و کسب و کار روبه‌رو هستیم: بلاکچین!
در صورت آشنایی با مهندسی نرم‌افزار، باید راجع به الگوهای طراحی (design pattern) شنیده باشید. راه حل‌هایی تعمیم‌یافته و با قابلیت استفاده‌ی مجدد برای حل مسائل رایجی که ممکن است هنگام طراحی یک سیستم نرم‌افزاری رخ دهد. در مقابل آن امّا ضدّالگوها (anti-pattern) وجود دارند؛ روش‌ها و رویکردهای نادرستی که ممکن است به صورت مکرر در طراحی ظاهر شوند که معمولاً در ابتدا خوب به نظر می‌آیند (و به همین دلیل نیز تیم طراحی ممکن است بنا بر بی‌تجربگی یا دلایل دیگر از آن‌ها استفاده کند)، ولی نهایتاً نتایج خوبی به ارمغان نخواهند آورد — گاه هیچ نتیجه‌ای جز به هدر رفتن سرمایه، زمان و منابع.
به روز بودن و استفاده از آخرین فن‌آوری روز به خودی خود بد نیست؛ امّا مشروط بر این که سنجیده انجام شود. گاه تیم‌های توسعه به شدّت مجذوب فن‌آوری‌های نوین شده و بجای تکیه بر منطق و اصول مهندسی و مدیریت، به صورت هیجانی با آن برخورد کرده و سعی می‌کنند از آن در همه‌جا و همه‌چیز استفاده کنند؛ فارغ از این که آیا واقعاً راه صحیح و بهینه‌ای را پیش گرفته‌اند یا خیر – درست همچون کودکانی که به یک اسباب‌بازی جذاب بر خورده و علاقه دارند آن را همه‌جا با خود ببرند!
کسی که تنها ابزارش چکّش است، همه‌چیز را شبیه میخ می‌بیند! گاه ممکن است تیم توسعه یا مدیریت، بی‌دلیل نسبت به یک روش، راه حل یا فن‌آوری خاص که به آن عادت کرده، با آن راحت‌تر است یا به آن علاقه دارد تعصّب ورزیده و تصوّر کند که می‌توان از آن برای حلّ تمامی مسائل استفاده کرد و در هر موقعیتی از آن بهره برد. گاه یک اسباب‌بازی برّاق می‌توانند در قامت یک چکّش طلا نیز ظاهر شود. به این ترتیب که تیم توسعه‌ی مجذوب یک فن‌آوری جدید، تصوّر می‌کند که آن فن‌آوری یک پاسخ جامع برای همه‌چیز است و می‌توان با آن هر مشکلی را حل کرد. به عنوان نمونه، زمانی که XML به تازگی معرّفی شده بود، بسیاری از توسعه‌دهندگان نرم‌افزار به حدّی مجذوب آن شده بودند که تلاش داشتند آن را در هر جایی استفاده کنند، فارغ از آن که واقعاً این کار فکر خوبی است یا خیر.
با آن که نزدیک یک دهه از رونمایی بیت‌کوین به عنوان نخستین کاربرد عملی از فن‌آوری بلاکچین می‌گذرد، هنوز می‌توان بلاکچین را یک فن‌آوری نوین دانست و البته هنوز هیاهوی زیادی پیرامون آن است. این روزها در هر کجا که نگاه کنید صحبت از بلاکچین است. استارت‌آپ‌ها خبر از راه‌اندازی پروژه‌های تازه‌ی مبتنی بر بلاکچین می‌دهند، در سمینارها و مجلات از کاربردهای احتمالی آن صحبت می‌شوند و در دانشگاه‌ها و ژورنال‌های مهندسی کامپیوتر مقالات بی‌شماری در خصوص پژوهش‌هایی پیرامون بلاکچین به نگارش در می‌آید. تحرّکات خارق‌العاده‌ی بازار رمزارزها (cryptocurrency) نیز کمک شایانی به برسرزبان‌انداختنِ هرچه بیشترِ این فن‌آوری می‌کند.
آیا بلاکچین یک فن‌آوری انقلابی است؟ به نگر بسیاری: بلی. من نیز در این‌جا قصد نقد آن را ندارم. در عوض پرسش مهمّ دیگری مطرح می‌کنم: آیا این فن‌آوری انقلابی بلاکچین، به درد کسب و کار شما نیز می‌خورد؟ نه لزوماً! اگر بخواهید در خصوص کسب و کارتان بر اساس هیجانات تصمیم‌گیری کنید، چیزی جز ضرر به دست نخواهید آورد. بلاکچین چکش طلای شما نیست و نمی‌توانید از آن انتظار داشته باشید که هر مشکلی را معجزه‌وار حل کند. برعکس، به‌کار‌گیری آن در جای نادرست، مشکلات بیشتری نیز خواهد افزود. فراموش نکنید که بلاکچین هدف نیست، بلکه مسیر است؛ ابزاری است که در صورت استفاده‌ی مناسب در سر جای خود می‌تواند شما را به هدف خاصّی برساند. اجازه ندهید که مسیر به هدف تبدیل گردد. هدف شما نباید این باشد که یک سامانه‌ی مبتنی بر بلاکچین طرّاحی کنید؛ هدف این است که سامانه‌ای برای حلّ مسئله‌ی خاصّی طرّاحی کنید.
هدف شما چیست؟ آیا سامانه‌ی نرم‌افزاری‌ای که قرار است کسب و کار شما را در رسیدن به این هدف یاری دهد، اصلاً نیاز به ذخیره‌ی داده دارد؟ اگر پاسخ مثبت است، این داده‌ها از چه نوعی بوده و قرار است به چه شکلی و توسّط چه کسانی استفاده شوند؟ آیا نیاز به حدف و بروزرسانی داده‌ها نیز وجود دارد؟ اگر نه، بلاکچین برای شما کاربردی ندارد. آیا نیاز به ذخیره‌سازی و کنترل غیرمتمرکز داده‌ها وجود دارد؟ اگر نه، باز هم بلاکچین برای شما کاربردی ندارد. آیا قصد ذخیره‌ای اطّلاعات پرسنل شرکت یا شماره‌ی تماس مشتریان را دارید؟ همچنان بلاکچین برای شما کاربردی ندارد!
قضیه خیلی بدیهی است: فقط زمانی از بلاکچین (یا اساساً هر چیز دیگری) استفاده کنید که واقعاً نیاز دارید از آن استفاده کنید! بلاکچین چکّش طلای کسب و کار شما نیست و نمی‌توانید آن را به زور در هر پروژه‌ای که شده جای دهید!
