
یکی از همکاران سابقم، مدام از دیده نشدن زحماتش در شرکت گلایهمند بود؛ من هم مدام به او میگفتم که «مشکل تو کمکاری یا نداشتن توانایی نیست؛ بلکه نحوه ارائه است.». او تصور میکرد فقط سخت کار کردن کافی است؛ در حالی که مدیران ارشد و تصمیمگیرندگان اصلی، برای زبان بدن و فنبیان اهمیت ویژهای قائل میشوند.
همین موضوع درباره نویسندگی نیز صدق میکند. چرا که اگر نتوانید دانش و تجربه خود را در قالب یک متن روان با یک نوشتار زیبا بیان کنید، ارزش واقعی آن به چشم نخواهد آمد. همانطور که اکثر ما در اینستاگرام، مدیران و کارآفرینانی را دنبال میکنیم که بهتر حرف میزنند و نه الزاما کسانی که تجربه یا دانش بیشتری دارند.
با مطالعه این مطلب میتوانید قدم محکمی در مسیر تبدیل شدن به یک ویراستار موفق بردارید.
ویراستاری فرآیندی است که طی آن یک متن از نظر دستوری، املایی، ساختاری و سبک نوشتار بررسی و اصلاح میشود تا خواننده بتواند بدون ابهام و با لذت آن را مطالعه کند.
ویراستاری فقط رعایت نیمفاصله یا گذاشتن نقطه و ویرگول نیست؛ بلکه فرآیند جامعی است که متن را از نظر ابعاد نگارشی، دستوری، ساختاری، سبک و لحن و حتی موسیقی کلام مورد بررسی قرار میدهد. در نتیجهی یک ویراستاری قوی، باید متنی پیش روی ما قرار بگیرد که نوشتار آن از نظر زبانی صحیح بوده و خوانش آن نیز روان است.
اگر هدف ویراستاری، پست شدن مطلب در صفحات وبسایت باشد، مطلب از نظر نکات سئو (مثل زیرتیترهای دقیق و چکیدهی مختصر و مفید) نیز مورد بررسی و اصلاح قرار میگیرد.
یک ویراستار قوی تلاش میکند متن:
• برای مخاطب هدف به آسانی خوانا باشد.
• دور از پیچیدگیهای زائد باشد.
• پیام را به بهترین شکل منتقل کند.
• مخاطب را با مسیر روایت همراه کند و احتمال خروج او از صفحه را کاهش دهد.
• از نظر تیتر و زیرتیتر و همچنین ساختار متن، شانس بالایی برای پیدا شدن در موتورهای جستجو داشته باشد.
در صورتی که مخاطب از همان ابتدای متن با غلطهای متعدد نگارشی روبرو شود، درباره تخصص و تجربه سایت مورد نظر دچار تردید خواهد شد. اگر متن پر از جملات و پاراگرافهای طولانی و توضیحات زائد باشد یا موسیقی خوبی نداشته باشد هم، مخاطب از صفحه خارج شده و بهدنبال گزینههای دیگری برای پاسخ سوال خود میگردد.
ویراستاری محتواهای اینترنتی میتواند:
• اعتماد مخاطب را افزایش دهد.
• نرخ خروج (Bounce Rate) کاربر را کاهش دهد.
• احتمال اشتراکگذاری محتوا را بالاتر ببرد.
• دانش و تجربه برند را بهتر به رخ بکشد.
• و در نتیجهی این موارد، شانس دیده شدن در موتورهای جستجو را بالا ببرد.
اساسیترین نوع ویراستاری است که متن را به یک متن سالم از نظر نگارشی تبدیل میکند. در این نوع از ویراستاری، این موارد بررسی میشوند:
• غلطهای املایی
• نیمفاصله
• علائم نگارشی
• فاصلههای اضافی
• اعداد فارسی و انگلیسی
• نشانههای نقلقول
• پاراگرافبندی
مثال:
❌ با وجود اینهمه مسئله اساسی تولید محتوا همچنان اهمیت ویژه ای دارد.
✅ با وجود اینهمه مسئلة اساسی، تولیدمحتوا همچنان اهمیت ویژهای دارد.
نوشتن محتوای آنلاین، درست مثل تدریس است. هرچقدر با بیان شیواتری بنویسیم، شاگردان ما (کاربران سایت) بهتر با مطلب ارتباط برقرار میکنند. از مهمترین موارد ویراستاری بیانی میتوان به حذف عباراتی که هیچ کمکی به رساندن مفهوم نمیکنند و سادهسازی جملات تا جای ممکن اشاره کرد.
مثال:
❌ لازم به ذکر است که این معقوله، از اهمیت بسزایی برخوردار میباشد.
✅ این موضوع بسیار مهم است.
یک متن تأثیرگذار، باید حتما از ساختار روایی درستی برخوردار باشد؛ یعنی در چکیدة متن، مسئله بهخوبی تعریف شده و خلاصهای از پاسخ ما به مسئله نیز وجود داشته باشد. در ادامه نیز تیترها و زیرتیترها با یک ترتیب منطقی چیده شده باشند تا مخاطب را از فهم دقیق سوال خود تا رسیدن به جواب همراهی کنند.
در این مرحله بررسی میکنیم:
• آیا چکیدة متن مختصر، مفید و کامل است؟
• آیا زیرتیترها از ترتیب منطقی پیروی میکنند؟
• آیا سوال مطرح شده در ابتدای متن، پاسخ داده میشود؟
• آیا زیرتیتر قابل حذفی داریم؟
گوگل و سایر موتورهای جستجو، دائما سایتها را بررسی میکنند و حتی به کوچکترین جزئیات محتوای شما نیز اهمیت میدهند. البته اگر سایت از نظر فنی مشکل داشته باشد (مثلا سرعت لود پایین)، ویراستاری بهتنهایی معجزه نخواهد کرد. اما وقتی از نظر طراحی و فنی با رقبا در یک سطح باشید، کیفیت متن میتواند یک مزیت رقابتی بسیار مهم در مسیر رسیدن به رتبه اول گوگل باشد.
موارد مهم:
• استفاده درست و بهجا (ارگانیک) از کلمات کلیدی: در هر جمله ده بار کلمه کلیدی را فقط برای دیدن شدن در گوگل تکرار نکنید؛ بلکه از جملاتی استفاده کنید که هم به متن کمک کنند و هم کلمات کلیدی را در خود داشته باشند.
• تیترها و زیرتیترها: در حال حاضر زیرتیتر ویراستاری سئو (H3) را میخوانید که زیرمجموعه انواع ویراستاری (H2) به حساب میآید. در هر متن فقط یک H1 داریم که عنوان اصلی مقاله است. رعایت سلسلهمراتب زیرتیترها برای موتورهای جستجو یک شاخص مهم بهحساب میآید.
• لینکسازی داخلی: مطالب شما هم مثل زیرتیترهایتان، باید از یک ساختار سلسلهمراتبی پیروی کنند. مثلا مطلب «خرید گوشی آیفون ۱۵» زیرمجموعه «خرید گوشی آیفون» و «خرید گوشی» است. بهتر است هر مطلب به مطالب مادر (Pillar) یا زیرمجموعههای خودش (Cluster) لینک بدهد.
• پاراگرافهای کوتاه: هر پاراگراف در مقالههای بلند اینترنتی نباید بیشتر از ۲۵۰ کلمه یا پنج خط باشد. مطالب خود را بهشکلی تقسیمبندی کنید که پاراگرافها مختصر، مفید و یکاندازه باشند.
• خوانایی متن: متنی که به آسانی خوانده نشود، مخاطب را به سمت خروج از وبسایت، هدایت خواهد کرد. در نتیجه نرخ پرش (Bounce Rate) افزایش پیدا میکند که این یک پوئن منفی برای رتبه سایت شما در موتورهای جستجو بهحساب میآید.
کاربران اینترنت به محتواهای ۳۰ ثانیهای اینستاگرام عادت دارند؛ در واقع آنها عادت دارند پاسخ سوال خود را در عرض چند ثانیه دریافت کنند. پس مقدمه یا چکیده شما باید در همان چند خط اول این اطمینان را به مخاطب بدهد که پاسخ سوالش را در همین مطلب و در زمان مناسب دریافت خواهد کرد.
تیترها باید:
• کوتاه باشند.
• مفهوم را منتقل کنند.
• شامل کلمه کلیدی (فرعی یا اصلی) باشند.
• کنجکاوی ایجاد کنند.
حذف کلمات زائد متن باعث بهبودی خوانایی متن شما میشود و یک متن خوانا، پتانسیل بالایی برای حفظ مخاطب در صفحه دارد.
مثال:
❌ اگر شما قصد داشته باشید که بتوانید با استفاده از روشهای مختلف تولید محتوا موفق شوید باید ابتدا...
✅ اگر میخواهید در تولید محتوا موفق شوید، ابتدا باید...
بیان یک مفهوم با عبارات متفاوت، فقط باعث طولانیتر شدن متن، بدون بالا رفتن ارزش محتوایی آن میشود. هر چقدر مختصر و مفیدتر بنویسید، فضای بیشتری برای پاسخ به سوالات مختلف مخاطبان دارید و در نتیجه متن مفیدتری تولید خواهید کرد که سیگنال تخصص (Expertise) به گوگل میدهد و امتیاز سئوی بهتری خواهید داشت.
در شبکههای اجتماعی، اهمیت خلاصهسازی به اوج میرسد. برای نوشتن کپشن خوب لازم است چکیدهای از مفاهیم و سوالهای پاسخداده شده در محتوای تصویری را با لحنی یکدست ارائه کرده و در پایان کپشن، مخاطب را به انجام یک تعامل (کامنت، پیام در دایرکت یا کلیک روی لینک بایو) دعوت کنید. باور غلط رایج درباره کپشنهای شبکههای اجتماعی این است که «درستنویسی و زیبانویسی برای شبکههای اجتماعی بهاندازه وبلاگ مهم نیست»؛ در حالی که یک کارشناس محتوا، هیچگاه اجازه نمیدهد یک متن با نوشتار اشتباه یا خوانش ناواضح، از فیلتر او رد شود.
در این فضا متن باید:
• کوتاه باشد.
• صمیمی باشد.
• سریع پیام را منتقل کند.
• تعامل ایجاد کند.
اولین جمله باید کاربر را متوقف کند.
مثال:
❌ امروز درباره تولید محتوا صحبت میکنیم.
✅ اگر هنوز این اشتباه را در تولید محتوا انجام میدهید، احتمالاً نصف مخاطبانتان را از دست میدهید.
استفاده از ایموجی به شما کمک میکند متن را صمیمیتر و خواناتر کنید. البته اگر بدون وقفه در متن از اموجی استفاده کنید، ممکن است متن شما غیرحرفهای بهنظر برسد.
به جای یک پاراگراف طولانی، متن خود را بهصورت لیست نقطهای یا همان بولتپوینت ارائه کنید. برای این کار میتوانید از هوشمصنوعیهای متنی کمک بگیرید. مثال:
• نکته اول
• نکته دوم
• نکته سوم
هیچگاه از تعامل با مخاطب غافل نشوید. حتی اگر پست شما کاملا آموزشی است، مخاطب را حتما در انتها به کامنت گذاشتن دعوت کنید.
• نظر بدهد.
• سؤال بپرسد.
• تجربه خود را بنویسد.
• محتوا را ذخیره کند.
ایمیل حرفهای باید:
• کوتاه باشد.
• محترمانه باشد.
• مستقیم وارد اصل موضوع شود.
• از جملات مبهم دوری کند.
• خطاب قرار دادن فرد مورد نظر
• سلام و احترام
• معرفی کوتاه (در صورت نیاز)
• بیان موضوع
• درخواست یا نتیجه
• تشکر
• امضا
یکی از مهمترین مهارتهای نویسنده حرفهای، انتخاب لحن مناسب برای متن با توجه به مخاطب و محل ارائه متن (پلتفرم یا مدیوم) است.
متنی که بر اساس نوشتار فارسی معیار نوشته شده باشد و برای یک هدف رسمی مثل نامه اداری یا گزارش مدیریتی استفاده شود، متن رسمی نام دارد.
مناسب برای:
• مقالات
• وبسایت
• ایمیل اداری
• گزارش
• قرارداد
• نامه رسمی
نمونه:
برای ثبت سفارش، لطفاً فرم زیر را تکمیل کنید.
• جملهبندی استاندارد
• افعال کامل و به دور از شکستگی
• واژگان با املای معیار
• پرهیز از بهکارگیری اصطلاحات عامیانه
• رعایت دستور زبان
وقتی که نویسنده سعی میکند با سبک و لحن گفتگوهای روزمره بنویسد تا صمیمیت بیشتری ایجاد کند، نتیجة کار، متنی با نوشتار محاورهای خواهد بود.
مناسب برای:
• اینستاگرام
• تلگرام
• توییتر
• تبلیغات
• پیامک
• گفتوگو با مشتری
نمونه:
اگه دنبال یه لپتاپ سبک و قدرتمندی، این مدل رو از دست نده.
• لحن صمیمی
• نوشتار نزدیک به گفتار
• قابل فهم برای اکثریت
• افعال شکسته
• دستور زبان الزاما رعایت نمیشود
از لحن رسمی در این موارد استفاده کنید:
• وبسایتهای شرکتی
• مقالات تخصصی
• مستندات
• ایمیلهای اداری
• قراردادها
• اطلاعیههای رسمی
لحن محاورهای برای این موارد مناسب است:
• اینستاگرام
• استوری
• تبلیغات
• پیامهای فروش
• خبرنامههای دوستانه
• برندهای جوان
زیبانویسی یعنی انتقال مفهوم به روانترین، سادهترین و دلنشینترین شکل ممکن. برخلاف تصور رایج، زیبانویسی به معنای استفاده از کلمات دشوار یا ادبی نیست؛ بلکه هنر انتخاب واژههای مناسب، ساختن جملههای خوشآهنگ و ایجاد تجربهای لذتبخش برای خواننده است.
ساده بنویسید
متنی که همه آن را بفهمند، ارزشمندتر از متنی است که فقط نویسندگان حرفهای از آن لذت ببرد؛ خصوصا در دنیای بازاریابی دیجیتال و کسبوکارهای نوین.
از افعال قوی استفاده کنید
به جای:
انجام دادن بررسی
بنویسید:
بررسی کردن
یا
بررسی کنید.
از واژههای زائد دوری کنید
مثال:
❌ در حقیقت باید این نکته را مدنظر قرار دهید که...
✅ توجه داشته باشید که...
تنوع واژگان را حفظ کنید
تکرار یک کلمه در چند جمله پشت سر هم، ذهن مخاطب را خسته خواهد کرد. از مترادفهای مناسب استفاده کنید؛ البته تا جایی که به معنای متن و هدفی که از نوشتن آن دارید، آسیبی نرسد.
موسیقی جمله را بشناسید
متن خوب، به آسانی خوانده میشود و هنگام خواندن با استفاده از ریتم، مخاطب را درگیر و حفظ میکند. ترکیب جملههای کوتاه و بلند در جاهای مناسب، استفاده درست از نشانههای نگارشی و انتخاب واژههای خوشآهنگ، از جمله کارهایی است به متن ریتم خوبی میدهند.
از تصویرسازی استفاده کنید
گاهی یک تصویر ذهنی، اثربخشتر از چند جمله توضیحی است.
بهجای:
رقابت زیاد است.
بنویسید:
رقابت آنقدر شدید است که هر اشتباه کوچک میتواند شما را چند پله عقب بیندازد.
فعل را تا حد امکان به انتهای جمله ببرید
در فارسی معیار، قرار گرفتن فعل در پایان جمله به طبیعیتر شدن متن کمک میکند؛ البته گاهی لازم است برای ایجاد ریتم یا رساندن منظور، ارکان جمله را جابجا کنید؛ ولی این نباید به یک روال تکرارشونده در متن شما تبدیل شود.
بسیاری از نویسندگان، حتی باتجربهها، گاهی اسیر این اشتباهات میشوند:
• استفاده نکردن یا استفاده بیش از حد از نیمفاصله
• تمرکز زیاد روی درستنویسی و غافل شدن از زیبانویسی
• تمرکز زیاد روی جنبههای فنی نگارشی و بیتوجهی به جنبههای مرتبط با معنا
• پاراگرافهای طولانی
• تکرار عبارات در جملات مجاور
• استفاده بیش از حد از افعال مجهول
• ناهماهنگی لحن در بخشهای مختلف متن
• بهکارگیری واژههای سنگین و نامأنوس
• استفاده افراطی از ایموجی یا علائم نگارشی
• نبود انسجام بین تیترها و متن
پیش از انتشار هر متن، این موارد را بررسی کنید:
• قبل از هر چیز غلطهای املایی و نگارشی را اصلاح کنید.
• سپس متن را یک بار با صدای بلند بخوانید. خوانش شما باید روان و بهدور از مکثهای زیاد یا اذیت شدن زبانتان باشد.
• نیمفاصلهها را بررسی کنید.
• جملات طولانی را کوتاه کنید.
• واژههای زائد را حذف کنید.
• از یکدستی لحن مطمئن شوید.
• تیترها را بازبینی کنید.
• متن را از دید مخاطب بخوانید و مطمئن شوید او را به سمتی که مد نظر شما است سوق میدهد.
• مقاله را از نظر سئو بررسی کنید.
جمعبندی
ویراستاری، مرحلهای تکمیلی نیست؛ بلکه بخشی جداییناپذیر از فرایند تولید محتواست. یک متن حرفهای، حاصل نگارش دقیق، انتخاب آگاهانه لحن، رعایت اصول زیبانویسی و بازبینی چندباره است. فرقی نمیکند در حال نوشتن یک مقاله وبلاگی، کپشن اینستاگرام، ایمیل کاری یا متن تبلیغاتی باشید؛ هر قالب، قواعد و انتظارات خاص خود را دارد.
اگر اصول این راهنما را در عمل به کار بگیرید، نوشتههای شما روانتر، قابلاعتمادتر و اثرگذارتر خواهند شد و مخاطبان نیز ارتباط عمیقتری با محتوای شما برقرار خواهند کرد. مهمتر از همه، به یاد داشته باشید که نویسنده حرفهای، کسی نیست که اولین پیشنویس را بینقص بنویسد؛ بلکه کسی است که با ویراستاری هوشمندانه، متن معمولی را به متنی ماندگار تبدیل کند.