دیروز عصر بعد از تموم شدن کارم رفتم پارک روبرو و داشتم کنار دریاچهی پارک قدم میزدم و توی حال و هوای خودم بودم. هوا رو به سردی میره و قدم زدن های پاییزی از معدود علایقیه که هنوز میتونم بهش بپردازم.
کنار دریاچه ایستادم و به نرده ها تکیه کردم و به متن آهنگی* که در اون لحظه گوش میدادم فکر میکردم که ناگهان سرم رو پایین آوردم و دیدم دو تا موش صحرایی خاکستری دارن زیر پای من روزگار میگذرونن و احتمالا من برای یکیشون جالب اومدم که وایساده و اونم داره نگام میکنه (نمیدونم شایدم داشت مسیر رو بررسی میکرد که از کنار دریاچه بره به باغچه ی اون سمت و من تنها مانعش بودم). ترسیدم و چندشم شد و جیغ کوتاهی کشیدم و چند قدم عقب رفتم. اونم ترسید و رفت سراغ ادامهی زندگیش با اون دوستش که داشت همون دور و برا میچرخید.

کمی که گذشت و به خودم مسلط شدم ترسم به نظر مضحک اومد. من هر روز دارم با حیوانات آزمایشگاهی کار میکنم. هر روز ناخواسته توی زندان باعث تولدشون میشم و بعد آزارشون میدم، ناقصشون میکنم و میکشمشون (خیلی کثافتم، نه؟ میدونم). من که هر روز میبینمشون و غصهشون رو میخورم و حتی کار با حیوانات آزمایشگاهی یکی از مهارتهای شاخصیه که دارم پس چرا ترسیدم؟ چرا باید بترسم؟
موضع قدرت.
جوابش به همین کوتاهیه. توی آزمایشگاه من قدرتمندم و توانایی هر کاری رو دارم اما توی محیط باز و طبیعت جایگاهمون برابره.
در ابتدای قرن بیستم یه آزمایشی توی دانشگاه استنفورد انجام شد که پس از اون به آزمایش زندان استنفورد مشهور شد. توی این تجربه افراد با سابقهی یکسان رو به صورت تصادفی توی دو گروه دسته بندی کردند و بر اون اساس بهشون نقش زندانی/ زندانبان اعطا شد. هدف آزمایش این بود که "آیا صفات ذاتی و شخصیتی زندانی/زندانبان در بروز بد-رفتاریهای رایج در زندانهای آمریکا دخیل هست؟". این آزمایش به دلیل خشونتهای به وجود اومده طی آزمایش بعد از 6 روز متوقف شد. سالهاست که این آزمایش و نتایجش در محافل مختلف نقل میشه و ازش برداشتهایی ارائه میشه و حتی گویی از روی این داستان فیلمی هم ساخته شده. از مهمترین نتایجی که از این داستان گرفته شده این هست که: "نیروی موقعیت میتونه بر نیروهای شخصی غالب بشه و افراد عادی رو خشونت پذیر/ گرا بکنه."
میخوام بگم منِ نوعی با توجه به جایگاهی که در برابر موجود دیگه دارم و با تکیه بر ارزشهایی که به سبب شغل، موقعیت، پول و هر عامل برتری دهندهای که بهم اعطا میشه (توجه کنید که مال من نیست و فقط و فقط بهم اعطا میشه. میدونی چی میگم؟) میتونم ویژگیهایی رو بروز بدم که در حالت عادی جزو خصیصههای من نیست؛ من و موشهام، معلم و دانشآموزا، کارفرما و کارگرها، دولت و مردم! امپراطور و رعایاش! و الخ.
این قدرت کثافته.
تاریخ رو همین قدرتمندا نوشتن. دنیا رو همین قدرتمندا میچرخونن. سیستم رو همین قدرتمندا تعبیه کردن و با همین سیستم من و شما رو تربیت کردند و حالا هم همین قدرتمندا به بازی گرفتنمون. همش یه لوپ معیوبه که خودش خودش رو تقویت میکنه.

پینوشت1: عنوان برداشت آزادی از کتاب "از رنجی که میبریم" اثر جلال آلاحمد هست.
پینوشت2: من همیشه حیوانات رو دوست داشتم و قبلا هم در مورد این علاقهم نوشتم. این روزا بیشتر از همیشه از آزار دیدن این بچهها اذیت میشم. هر دفعه به خودم یادآوری میکنم که مبادا در برابر این بچهها بخاطر موقعیتم ظلمی روا کنم و برای مبارزهی منفی حتی گاهی ترحم میکنم اما موقعیت دیروز باعث شد بفهمم چقدرش واقعیه و چقدرش اَدای آموخته شده که اگر واقعی بود و این احساس درونی شده بود، روبرو شدن با اتفاق تکراری نباید واکنش غیرتکراری در پی داشته باشه.
پینوشت3: من قدرت و ارادهی معطوف به قدرت رو نفی نمیکنم اما سر تیز این چاقو رو به سمت خودم میگیرم. بعدتر باید بیشتر راجع بهش حرف بزنم!
پینوشت4: گر بر سر نفس خود امیری، مَردی/ بر کور و کر ار نکته نگیری، مَردی #رودکی
پی نوشت5:* اون لحظه داشتم به آهنگ Everybody knows لئونارد کوهن گوش میدادم و فکر میکردم اینقد این آهنگ طعنهآمیز و هوشمندانه خونده شده که ته هر مصرع یه "هه" و یه "پوزخند" مستتره.