اجرای صحیح دیوارهای غیرسازهای یکی از بخش های مهم در ساخت و ساز ساختمان است. دیوارهای داخلی و خارجی ساختمان در زمان وقوع زلزله یا وارد شدن نیروهای جانبی می توانند تحت تاثیر تغییر شکل سازه قرار بگیرند. به همین دلیل استفاده از روش های مناسب برای مهار و پایدارسازی آنها اهمیت زیادی دارد. یکی از روش های رایج برای این کار، استفاده از وال پست فلزی است.
در میان روش های مختلف، اجرای وال پست با نبشی یکی از روش های شناخته شده در پروژه های ساختمانی است. در این روش، با استفاده از مقاطع فولادی مناسب و اتصالات طراحی شده، دیوار در برابر نیروهای خارج از صفحه مهار می شود و امکان جابجایی های مورد نیاز آن نیز باید مطابق جزئیات طراحی در نظر گرفته شود.
نکته مهم این است که اجرای وال پست صرفا به نصب چند قطعه فلزی در کنار دیوار محدود نمی شود. انتخاب مقطع، محل قرارگیری وادار، نوع اتصال به سازه، نحوه اتصال دیوار به وال پست و همچنین رعایت فاصله جداسازی از سازه، همگی باید بر اساس نقشه های سازه و ضوابط فنی پروژه انجام شوند.
وال پست یا وادار، یک عضو نگهدارنده برای دیوارهای غیرسازه ای است که با هدف کنترل رفتار دیوار در برابر نیروهای جانبی مورد استفاده قرار می گیرد. این عضو می تواند با مقاطع مختلف فولادی از جمله نبشی، قوطی یا سایر مقاطع مناسب طراحی و اجرا شود.

دیوار غیرسازه ای نباید به گونه ای اجرا شود که در زمان تغییر شکل قاب ساختمان، به صورت ناخواسته به اعضای سازه ای فشار وارد کند. به همین دلیل در اجرای صحیح دیوار، موضوع جداسازی دیوار از قاب و تامین مهار مناسب در برابر نیروهای خارج از صفحه اهمیت زیادی دارد.
در برخی سیستم های سنتی، از نبشی یا جفت نبشی برای مهار دیوار استفاده می شود. نشریه 819 نیز جزئیات مختلفی برای اتصال دیوار به ستون، سقف، دیوارهای سازه ای و وال پست ارائه کرده است.
نبشی یکی از مقاطع فولادی پرکاربرد در اجرای وال پست است. شکل هندسی این مقطع امکان ایجاد یک تکیه گاه مناسب برای دیوار را فراهم می کند و می توان آن را متناسب با شرایط پروژه در قسمت های مختلف سیستم مهار دیوار به کار برد.
البته انتخاب ابعاد و ضخامت نبشی نباید صرفا بر اساس تجربه کارگاهی انجام شود. ابعاد مقطع و نحوه اتصال آن باید بر اساس شرایط دیوار، ارتفاع و طول دیوار، نوع مصالح دیوارچینی، نیروهای وارد بر دیوار و جزئیات طراحی تعیین شود.
در واقع، نبشی مناسب برای یک دیوار کوتاه و سبک ممکن است برای دیوار دیگری با ارتفاع یا شرایط متفاوت مناسب نباشد. به همین دلیل بهتر است پیش از ساخت و اجرای وال پست، جزئیات نقشه های سازه بررسی شود.
اجرای وال پست با نبشی شامل چند مرحله اصلی است. ترتیب دقیق عملیات ممکن است با توجه به سیستم سازه ای و جزئیات طراحی پروژه متفاوت باشد، اما به طور کلی می توان مراحل زیر را در نظر گرفت.
پیش از شروع عملیات، باید مشخصات دیوار بررسی شود. طول، ارتفاع، ضخامت، نوع بلوک یا مصالح دیوارچینی و محل قرارگیری دیوار نسبت به ستون و تیر از جمله مواردی هستند که در طراحی و اجرای وال پست اهمیت دارند.
همچنین محل بازشوهایی مانند در و پنجره باید مشخص باشد تا مهارهای مورد نیاز در اطراف آنها مطابق نقشه اجرا شوند.
در مرحله بعد محل قرارگیری وال پست های قائم مشخص می شود. فاصله و تعداد وادارها به مشخصات دیوار و طراحی سازه بستگی دارد و نباید برای تمام پروژه ها یک عدد ثابت در نظر گرفت.
یکی از اشتباهات رایج این است که محل وادارها صرفا بر اساس اندازه های معمول کارگاهی تعیین شود. در حالی که جزئیات اجرایی باید با نقشه سازه و الزامات پروژه هماهنگ باشد.
پس از مشخص شدن ابعاد، نبشی ها مطابق اندازه های مورد نیاز آماده می شوند. برشکاری باید با دقت انجام شود تا قطعات پس از نصب در محل صحیح قرار بگیرند.
در صورت استفاده از دو نبشی در طرفین دیوار، فاصله بین آنها نیز باید متناسب با ضخامت دیوار و جزئیات طراحی در نظر گرفته شود.
یکی از حساس ترین بخش های اجرای وال پست، اتصال آن به اعضای اصلی ساختمان است. این اتصال می تواند با جزئیاتی مانند پلیت، پیچ و اتصالات مکانیکی یا روش های مورد تایید طراحی انجام شود.
نوع اتصال به این موضوع بستگی دارد که سازه ساختمان بتنی یا فولادی باشد و در نقشه های اجرایی چه جزئیاتی برای آن در نظر گرفته شده باشد.
در سازه های بتنی، اجرای اتصال بدون توجه به محل آرماتورها می تواند مشکل ساز شود. به همین دلیل عملیات سوراخکاری یا کاشت اتصال باید با دقت و طبق جزئیات فنی انجام شود.
پس از آماده سازی اتصالات، نبشی ها در محل تعیین شده نصب می شوند. در این مرحله باید شاقول بودن وادار، تراز بودن اتصالات و موقعیت دقیق آن نسبت به دیوار کنترل شود.
در صورتی که وال پست از دو نبشی تشکیل شده باشد، دو قطعه باید به گونه ای در مقابل یکدیگر قرار بگیرند که سیستم مهار مورد نظر طراح را تشکیل دهند.
پس از آماده شدن اجزای وال پست، عملیات دیوارچینی مطابق نقشه انجام می شود. در این مرحله نحوه اتصال دیوار به وادار اهمیت زیادی دارد.

دیوار نباید به شکل کاملا صلب و بدون امکان حرکت مورد نیاز به سازه متصل شود. در جزئیات اجرایی دیوارهای غیرسازه ای، موضوع جداسازی و امکان حرکت نسبی دیوار نسبت به قاب از نکات مهم محسوب می شود.
در محل اتصال دیوار به زیر تیر یا سقف نیز باید جزئیات مناسب برای مهار خارج از صفحه و در عین حال امکان حرکت داخل صفحه در نظر گرفته شود.
یکی از نکات مهم در این بخش، جلوگیری از انتقال بار قائم و ناخواسته سقف به دیوار است. استفاده از اتصال کاملا صلب در جایی که نیاز به اتصال لغزشی وجود دارد می تواند باعث ایجاد فشار و ترک در دیوار شود.
به همین دلیل نبشی یا ناودانی مورد استفاده در این قسمت باید دقیقا مطابق دیتیل اجرایی پروژه نصب شود. در منابع فنی مربوط به دیوارهای غیرسازه ای نیز بر اهمیت اتصال مناسب زیر سقف و حفظ امکان جابجایی دیوار تاکید شده است.
یکی از کاربردهای نبشی، ایجاد مهار در لبه قائم دیوار در مجاورت ستون یا سایر اعضای سازه ای است. در این حالت باید بین دیوار و عضو سازه ای جداسازی لازم مطابق نقشه اجرایی پیش بینی شود.
هدف از این جداسازی آن است که حرکت نسبی قاب ساختمان باعث انتقال نیروهای ناخواسته به دیوار نشود. در عین حال، دیوار باید در برابر نیروهای خارج از صفحه مهار مناسبی داشته باشد.
بنابراین نباید صرفا برای محکم کردن دیوار، آن را به صورت صلب و بدون توجه به جزئیات حرکتی به ستون جوش داد. نوع اتصال باید به شکلی باشد که الزامات طراحی دیوار غیرسازه ای را تامین کند.
هرچه ارتفاع یا طول دیوار افزایش پیدا کند، کنترل رفتار آن اهمیت بیشتری پیدا می کند. در دیوارهای بلند ممکن است علاوه بر وادار قائم، نیاز به اجزای افقی یا جزئیات مهاری دیگر نیز وجود داشته باشد.
در منابع فنی مربوط به اجرای وال پست، شرایط استفاده از وادار و تیرک به عواملی مانند طول و ارتفاع دیوار وابسته دانسته شده است. بنابراین نمی توان برای تمام ساختمان ها یک روش ثابت ارائه کرد.
به همین دلیل پیش از اجرای دیوارهای بلند، باید نقشه سازه و جزئیات مربوط به مهار دیوار بررسی شود.
اجرای صحیح وال پست بیشتر از آنکه به تعداد قطعات فولادی وابسته باشد، به رعایت جزئیات اتصال و هماهنگی بین اجزای مختلف بستگی دارد.
مهم ترین نکات عبارتند از:
دیوار غیرسازه ای نباید بدون پیش بینی فاصله مناسب به ستون و تیر متصل شود. مقدار این فاصله باید مطابق نقشه و ضوابط مربوط به پروژه تعیین شود.
اتصال وال پست به سازه باید بر اساس جنس سازه و جزئیات طراحی انتخاب شود. اتصال یکسان برای تمام سازه های بتنی و فولادی قابل استفاده نیست.

کج بودن وادار می تواند باعث ایجاد مشکل در دیوارچینی و کاهش کیفیت اجرای نهایی شود. بنابراین پیش از ادامه دیوارچینی باید موقعیت وادار از نظر شاقول و تراز بررسی شود.
در اطراف بازشوهای بزرگ مانند پنجره و در، نیروهای بیشتری می توانند به دیوار وارد شوند. به همین دلیل جزئیات مهار اطراف بازشوها باید مطابق نقشه اجرایی انجام شود.
یکی از خطاهای مهم در اجرای دیوارهای غیرسازه ای، ایجاد اتصال صلب در محل هایی است که باید امکان حرکت نسبی وجود داشته باشد. این مسئله می تواند در زمان تغییر شکل سازه باعث ایجاد ترک یا آسیب در دیوار شود.
در پروژه های ساختمانی، برخی خطاها به دلیل ساده فرض کردن عملیات اجرای وال پست اتفاق می افتند.
یکی از این اشتباهات، انتخاب مقطع نبشی بدون محاسبات یا بدون توجه به نقشه است. اشتباه دیگر، جوشکاری یا اتصال نامناسب قطعاتی است که باید امکان حرکت نسبی داشته باشند.
همچنین پر کردن فاصله جداسازی دیوار با ملات یا مصالح سخت می تواند عملکرد مورد انتظار سیستم جداسازی را مختل کند. در جزئیات فنی مربوط به دیوارهای غیرسازه ای، استفاده از مصالح تراکم پذیر برای حفظ فاصله جداسازی مورد توجه قرار گرفته است.
استفاده از میلگرد بستر، نبشی، ناودانی و سایر اجزای مهاری نیز باید بر اساس سیستم طراحی شده برای ساختمان باشد و نمی توان صرفا با اضافه کردن قطعات بیشتر، عملکرد دیوار را تضمین کرد.
خیر. جزئیات اجرای وال پست به عوامل مختلفی بستگی دارد. نوع اسکلت، ارتفاع ساختمان، ابعاد دیوار، نوع مصالح دیوارچینی، طول دهانه، موقعیت دیوار و شرایط لرزه ای از جمله عواملی هستند که در طراحی و اجرای سیستم مهار دیوار موثرند.
به همین دلیل بهتر است دستورالعمل های عمومی اینترنتی جایگزین نقشه و دیتیل اجرایی پروژه نشوند. نشریه 819 نیز برای شرایط مختلف، جزئیات متنوعی برای اتصال دیوار، وال پست و اعضای سازه ای ارائه می کند.
امروزه علاوه بر سیستم های سنتی وال پست، روش های دیگری مانند مسلح کردن دیوار با شبکه های الیافی نیز مورد استفاده قرار می گیرند. پیوست ششم استاندارد 2800 برای دیوارهای غیرسازه ای، روش های مختلفی برای تامین مهار و کنترل رفتار دیوار مطرح می کند.
بنابراین انتخاب بین روش های مختلف باید بر اساس شرایط پروژه، طراحی سازه، مصالح مورد استفاده و جزئیات فنی انجام شود. نمی توان یک سیستم را بدون بررسی شرایط ساختمان برای تمام پروژه ها مناسب دانست.
نحوه اجرای وال پست با نبشی شامل مجموعه ای از عملیات طراحی، آماده سازی، نصب و کنترل است که باید به صورت هماهنگ انجام شوند. انتخاب مقطع مناسب، تعیین محل وادارها، اجرای اتصال به سازه، رعایت فاصله جداسازی، نصب صحیح نبشی و توجه به امکان حرکت نسبی دیوار، همگی در کیفیت نهایی سیستم نقش دارند.
وال پست زمانی می تواند عملکرد مورد انتظار خود را داشته باشد که جزئیات طراحی و اجرا به صورت همزمان مورد توجه قرار گیرند. استفاده از نبشی با ابعاد نامناسب، اتصال اشتباه به ستون یا سقف و حذف فاصله های مورد نیاز، می تواند باعث شود سیستم اجرا شده با عملکرد پیش بینی شده در طراحی تفاوت داشته باشد.
به همین دلیل برای اجرای پروژه های ساختمانی، بهتر است پیش از خرید یا ساخت قطعات، نقشه های سازه و معماری بررسی و مشخصات دقیق وال پست توسط فرد متخصص تعیین شود. همچنین استفاده از مصالح و قطعات تولید شده با ابعاد و مشخصات فنی مشخص می تواند به کاهش خطاهای اجرایی در کارگاه کمک کند.
در نهایت، اجرای اصولی وال پست تنها به استفاده از نبشی یا یک مقطع فولادی خاص محدود نمی شود؛ بلکه مجموعه ای از طراحی صحیح، انتخاب مصالح مناسب، اجرای دقیق اتصالات و رعایت الزامات مربوط به دیوارهای غیرسازه ای است که عملکرد نهایی سیستم را تعیین می کند.