چند وقت پیش یکی از دوستانم برای خرید یک کتونی، حدود ۲ میلیون تومان به یک پیج اینستاگرامی کارت‌به‌کارت کرد. پیج همه‌چیزش طبیعی به نظر می‌رسید؛ ۵۰ هزار فالوور، کلی هایلایت رضایت مشتری و پاسخگویی سریع و محترمانه در دایرکت. فروشنده گفت «فردا صبح با تیپاکس ارسال می‌شه و کد رهگیری رو می‌فرستم».
فردا ظهر دوستم رفت سراغ دایرکت تا کد رهگیری را بگیرد، اما با صفحه خالی User not found و دکمه‌ای که دیگر کار نمی‌کرد روبه‌رو شد. بلاک شده بود!
وقتی این اتفاق می‌افتد، اولین واکنش همه‌مان شوک، عصبانیت و رفتن سراغ یک اکانت دیگر برای فحش دادن یا تهدید کردن فروشنده است. اما حقیقت این است که کلاهبردارهای اینستاگرامی دقیقاً منتظر همین واکنش‌های احساسی هستند و در ۹۰ درصد مواقع هم روی این حساب باز می‌کنند که «حوصله کلانتری و دادسرا رفتن نداره، بی‌خیال می‌شه!»
اگر خدایی نکرده الان توی این موقعیت هستید (یا می‌خواهید بدانید در چنین شرایطی چه باید کرد)، این چند کار را در همان ۲۴ ساعت اول انجام بدهید تا شانس برگشت پولتان به حداکثر برسد:
وقتی بلاک می‌شوید، چت قبلی از گوشی شما پاک نمی‌شود؛ اما کلاهبردارهای حرفه‌ای قبل یا بلافاصله بعد از بلاک کردن، پیام‌های خودشان (مثل شماره کارتی که فرستاده‌اند و قول ارسال) را دوطرفه پاک (Unsend) می‌کنند تا در چت فقط پیام‌های یک‌طرفه شما بماند.
چکار کنید؟ فقط اسکرین‌شات نگیرید! در دادگاه یا پلیس فتا ممکن است طرف ادعا کند اسکرین‌شات با فتوشاپ یا ربات ساخته شده است. برنامه Screen Recorder گوشی را روشن کنید، وارد چت شوید، پیام‌ها را بالا و پایین ببرید و روی پروفایل پیج بزنید تا آیدی‌اش در فیلم ثبت شود.
کسی که امروز شما را بلاک کرده، احتمالاً تا آخر هفته ۵ نفر دیگر را هم بلاک می‌کند و بعد اسم و آیدی پیجش را عوض می‌کند تا ردپایش پاک شود. با اکانت یکی از اعضای خانواده یا دوستانتان وارد پیجش شوید، سه‌نقطه بالای صفحه را بزنید و گزینه About this account (درباره این حساب) را باز کنید. از تاریخ ساخت پیج و تعداد دفعات تغییر آیدی اسکرین‌شات بگیرید.
یکی از ترس‌های رایج این است که «نکند شماره کارت به نام یک فرد معتاد یا بی‌خبر باشد؟» یا «مبلغ من ۵۰۰ هزار تومانه، مگر ارزش شکایت داره؟». طبق قانون، صاحب حساب بانکی مسئول تمام تراکنش‌های کارت خودش است. وقتی شما از صاحب کارت شکایت کنید و حساب‌های بانکی‌اش با دستور قضایی مسدود شود، خودِ آن شخص برای باز شدن حساب‌هایش مجبور می‌شود یا رضایت شما را بگیرد و پولتان را پس بدهد، یا کلاهبردار اصلی را لو بدهد. ضمناً در شکایت می‌توانید علاوه بر اصل پول، هزینه دادرسی (هزینه ثبت شکایت) را هم از طرف مقابل مطالبه کنید.
وقتی یک پرونده کلاهبرداری بیش از یک شاکی داشته باشد، روند رسیدگی به آن در دادسرا و پلیس فتا زمین تا آسمان فرق می‌کند و خیلی سریع‌تر پیگیری می‌شود.
قبل یا بعد از اقدام قانونی، یک سر به سایت ورج‌بان بزنید و آیدی پیج را سرچ کنید. ورج‌بان یک پلتفرم استعلام اعتبار و ثبت تجربه خرید از کسب‌وکارها و پیج‌های ایرانی است. آنجا می‌توانید دو کار انجام بدهید:
ببینید آیا مال‌باخته‌های دیگری هم قبلاً علیه این پیج گزارش ثبت کرده‌اند یا نه.
تجربه خودتان را همراه با رسید واریز ثبت کنید (البته بدون فحاشی و فقط شرح واقعی ماجرا). این کار باعث می‌شود اگر فردا صبح یک نفر دیگر خواست به همین پیج پول واریز کند و اسمش را در گوگل یا ورج‌بان سرچ کرد، با دیدن گزارش شما دست نگه دارد و پولی توی جیب کلاهبردار نرود.
خیلی‌ها با شماره ۰۹۶۳۸۰ (فوریت‌های سایبری پلیس فتا) تماس می‌گیرند یا در سایت cyberpolice گزارش ثبت می‌کنند و منتظر می‌مانند تا پولشان برگردد. حواستان باشد: تماس با فتا یا اطلاع دادن به بانک، به تنهایی باعث مسدود شدن حساب کلاهبردار نمی‌شود (بانک بدون دستور قضایی اجازه مسدود کردن حساب کسی را ندارد). برای اینکه حساب طرف مسدود شود و پرونده به جریان بیفتد، باید پرینت بانکی، رسید و اسکرین‌شات‌ها را بردارید و به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی بروید و شکایت ثبت کنید. (در این راهنمای کامل پس گرفتن پول بعد از بلاک شدن یک نمونه متن آماده شکواییه هم هست که می‌توانید کپی کنید و با خودتان ببرید).
به «هکرهای بازیابی پول» یک ریال هم ندهید: زیر پست‌های مربوط به کلاهبرداری پر از کامنت‌هایی است که می‌گویند: «پولم رو خورده بودن، فلان هکر تو ۲ ساعت از حسابش کشید بیرون و برام برگردوند!». این‌ها خودشان کلاهبردار دوم هستند؛ هیچ هکری به شبکه شاپرک و بانک مرکزی دسترسی ندارد.
با اکانت دوم فحاشی نکنید: اگر در دایرکت یا پیامک به کلاهبردار فحش بدهید یا تهدید غیرقانونی بکنید، برگ برنده را دو دستی تقدیمش کرده‌اید تا علیه خودتان شکایت «توهین و تهدید» ثبت کند! فقط یک پیام رسمی و خونسرد بفرستید: «در صورت عدم عودت وجه تا ساعت ...، شکایت کیفری به طرفیت صاحب حساب بانکی ثبت خواهد شد.»
عکس و شماره شخصی طرف را استوری نکنید: انتشار اطلاعات خصوصی افراد بدون حکم دادگاه، حتی اگر حق با شما باشد، می‌تواند برایتان دردسر حقوقی «افشای داده‌های خصوصی» درست کند. به جای استوری کردن عصبی، گزارشتان را مستند و قانونی در مراجع قضایی و پلتفرم‌های شفافی مثل ورج‌بان ثبت کنید.
کلام آخر: خرید از اینستاگرام همیشه ریسک دارد، اما بیشتر کلاهبردارها از ترفندهای تکراری استفاده می‌کنند: پیج‌هایی که ۱۰ بار تغییر آیدی داده‌اند، کامنت‌هایشان بسته است و با بهانه‌هایی مثل «حراج به خاطر جمع کردن مغازه» یا «فقط ۱ عدد مونده» هولتان می‌کنند تا سریع کارت‌به‌کارت کنید. دفعه بعد قبل از اینکه دکمه انتقال وجه را بزنید، ۳۰ ثانیه وقت بگذارید و سابقه پیج را چک کنید.
شما تا حالا تجربه مشابهی از خریدهای اینستاگرامی داشتید؟ اگر راهکار یا تجربه‌ای از پیگیری در پلیس فتا و دادسرا دارید، توی کامنت‌ها بنویسید تا بقیه هم استفاده کنند.
