بیایید در ابتدا به چند سوال جواب دهیم،
آیــا میدانســتید جهــان تــا کنــون ســه انقــاب صنعتــی را پشــت ســر گذاشــته اســت و انقــاب صنعتـی چهـارم از سـال 2015 میـادی آغـاز شـده، و ایـن در حالـی اسـت کـه طبـق پیشـبینیها، در سـال 2030 بــه نقطــه اوج خــود خواهــد رســید؟!
آیـا میدانیـد هـر کـدام از انقالبهـای صنعتـی چـه تاثیـری بـر روی اقتصـاد و زندگـی مـردم گذاشـتند و اینکـه انقـاب صنعتـی چهـارم بیشـترین تأثیـر را بـر ســه حــوزه اقتصــاد، کســب و کار و دولتهــا خواهــد داشـت؟
آیـا میدانسـتید رهبـری جهانـی در آینـده، متعلـق بــه کشــورهایی اســت کــه بتواننــد از ظرفیتهــا و فرصتهـای پیـش آمـده بـه واسـطه انقـاب صنعتـی چهـارم نهایـت بهـره را ببرنـد؟ آیـا میدانسـتید امـارات »وزارت هـوش مصنوعـی« تاسـیس کـرده اسـت؟
و سوال آخر
آیــا خودتــان را بــرای تغییــری بــزرگ در دنیــا آمــاده کردهایــد؟
بیاییـد سـه انقـاب صنعتـی جهـان را بـا هـم مـرور کنیم .


کشــفهایی ماننــد موتورهــای بخــار در قــرن هجدهــم موجــب شــد کارهایــی کــه پیــش از ایــن بــا صــرف انــرژی انســانی یــا حیوانــی انجــام میشــد جــای خــود را بــه ایــن نــوع اختراعــات بدهــد و بــا جهشــی فوقالعــاده روبــرو شــوند. از ایــن ســبب تحــوالت بزرگــی در زمینههــای کشــاورزی، معــدن، تولیــد، حملونقــل و فنــاوری و بــه تبــع در شــرايط اقتصـادي، اجتماعـي و فرهنگـي ایجـاد شـد. طـی دو قـرن پـس از انقـاب صنعتـی، درآمـد سـرانه سـالیانه کشــورهای جهــان بــه شــش برابــر افزایــش یافــت؛ نکتــه قابــل توجــه ایــن اســت کــه در ســال 2013 پژوهشــی انجــام شــد کــه در آن رشــد اقتصــادی دنیــا را از حــدود 1000 ســال پیــش از میــاد تــا ســال 2000 میــادی را بــرآورد کردهاســت؛ یکــی از نکاتـی کـه در ایـن پژوهـش مـورد توجـه قـرار گرفتـه، تغییــر حوزههــای تمدنــی و جابــه جایــی قــدرت در ایــن حوزههــا بــه واســطه تغییــرات در رشــد تولیــد ناخالــص داخلــی آنهــا بیــن ســالهای 1 تــا 2003 میـادی اسـت؛ بدیـن صـورت کـه در سـال 1میـادی، حــدود 33 درصــد از تولیــد ناخالــص جهانــی مربــوط بــه حــوزه تمدنــی هنــد، حــدود 15 درصــد مربــوط بــه حــوزه تمدنــی خاورمیانــه، حــدود 25 درصــد مربــوط بــه حــوزه تمدنــی چیــن، حــدود 15 درصــد مربــوط بــه حــوزه تمدنــی اروپــا و ســهم حــوزه تمدنـی آمریـکا نیـز در رشـد تولیـد ناخالـص داخلـی ً صفـر بـوده اسـت. امـا بـا شـکل گیـری جهـان تقریبـا انقــاب صنعتــی اول، جابهجایــی تمدنهــا نیــز آغــاز میشـود و آمریـکا و اروپـا بـا سـرعت بـه رشـد خـود ادامــه میدهنــد، در حالــی کــه حوزههــای تمدنــی خاورمیانــه و هنــد بعــد از انقــاب صنعتــی اول رشــد ً ایــن رونــد تــا منفــی را تجربــه میکننــد و تقریبــا دهــه 1970 میــادی ادامــه مییابــد. امــا بعــد از آن و در عصــر انقــاب صنعتــی ســوم بــا مســئله کاهــش رشــد روبــه رو میشــویم. بــه عبــارت دیگــر، در 50 ســال اخیــر کاهــش رشــد اقتصــادی یکــی از موضوعـات جـدی بـرای اقتصـاد کشـورها و در نهایـت اقتصــاد جهــان بــوده اســت.

در ایـن دوره، توسـعه علـم به وسـیلهی دانشـمندانی ماننـد نیلـز بـور، تومـاس آلفـا ادیسـون، نیکـوال تسـا و آلبـرت انیشـتین موجـب ظهـور نیروگاههـای بـرق و موتورهـای احتـراق گردیـد. ایـن کشـف سـبب ظهـور تلفنهــا، اتومبیلهــا، هواپیماهــا و ... شــد کــه بــه طــور چشــمگیری جهــان را تغییــر داد. در ایــن دوره امکانپذیــری توســعه مدیریــت از طریــق بهبــود اثربخشـی و کارایـی یـا بـه معنـای بهتـر »بهـرهوری« بــه اثبــات رســید. بــرای مثــال تقســیم کار بــه ایــن معنــا کــه هــر کارگــر بخشــی از کل کار را انجــام میدهــد و یــا تولیــد انبــوه بــا اســتفاده از خطــوط مونتـاژ کـه مرسـوم گردیـده بـود توانسـتند بهـرهوری را افزایــش دهــد.

ظهــور تکنولوژیهــای دیجیتــال و اینترنــت در پایـان قـرن بیسـتم، موجـب آغـاز انقالبـی بـوده کـه بــا عنــوان انقــاب دیجیتــال نیــز شــناخته میشــود. رونــد ایــن انقــاب صنعتــی بــر اســاس دیــدگاه جامعهشــناس بریتانیایــی دیویــد هــاروی بــه عنــوان فرآینـد فزاینـده فشـردگی زمـان و مـکان بـه گونـهای کـه دیگـر دور از دسـترس نیسـت مـورد بررسـی قـرار گرفــت. انقــاب صنعتــی دوم بــا حضــور اتومبیلهــا، زمـان و فاصلـه را نزدیکتـر نمـود و انقـاب صنعتـی ســوم ایــن دو را بــه مــدد رایانــه و اینترنــت کوتاهتــر و نزدیکتــر نمــود. بنابرایــن دوران دیجیتــال، یــک زمــان واقعــی را ایجــاد نمــود. انقــاب صنعتــی ســوم عــاوه بــر تحقــق ایــن جنبــه، الگــو روابــط و ارتباطـات جامعـه معاصـر را نیـز تغییـر داد. روشهـای کســب و کار را نیــز بــه گونــهای تغییــر داد کــه دیگــر تحتالشــعاع زمــان قــرار نگیــرد. بــه روشــنی ماشــینآالت در ایــن دوره بــه دلیــل محدودیتهایــی کــه دیگــر وجــود نداشــت، بــر انســانها ترجیــح داده شــدند. ماشــینآالتی کــه میتوانســتند در عــرض چنــد ســاعت محصوالتــی مشــابه و بینقــص تولیــد کننــد.
بــه ایــن نکتــه دقــت کردهایــد کــه هرچــه جلوتــر میآییــم خیلــی از انســانها و کســب وکار هــا کنــار گذاشــته میشــوند؟

و امـا انقـاب صنعتـی چهـارم، انقالبـی کـه مدتـی اســت شــروع شــده و در چنــد ســال آینــده بــه اوج خـودش خواهـد رسـید. انقالبـی کـه وسـعتش از هـر ســه انقــاب قبلــی بزرگتــر اســت و معلــوم نیســت چـه بالیـی قـرار اسـت سـر کشـورهایی بیایـد کـه از ایـن انقـاب جـا بماننـد.
بـرای اینکـه بـه اهمیـت ایـن انقـاب پـی ببریـن بـه اخبـار زیـر دقـت کنیـد:
-مدیرعامــل گــوگل: انقــاب هــوش مصنوعــی از اختــراع آتــش تأثیرگذارتــر خواهــد بــود.
-هشــدار اســتیون هاوکینــگ: هــوش مصنوعــی تهدیــد جــدی علیــه بشــریت اســت.
-ســرمایهگذاری ۲۰ میلیــارد دالری عربســتان بــرای تاســیس ۳۰۰ اســتارتاپ هــوش مصنوعــی.
-پوتیــن: هــوش مصنوعــی تعیینکننــده قــدرت برتــر جهــان اســت.
-دولــت بایــدن کمیتــه ملــی مشــورتی هــوش مصنوعــی تشــکیل مــی دهــد. امـا چـه چیـزی ایـن انقـاب را از بقیـه انقالبهـا متمایـز میکنـد؟

انقـاب صنعتـی چهـارم دو ویژگـی اصلـی دارد کـه ایـن انقــاب را از دیگــر انقالبهــای صنعتــی متمایــز مـی کنـد:
* تغییــرات عمیــق و نظاممنــد: اگــر شــهر دیترویــت آمریــکا را نمــاد انقــاب صنعتــی ســوم در نظــر بگیریــم، مشــاهده میکنیــم کــه ســه شــرکت بــزرگ خودروســازی ایــن شــهر بــا 2.1 میلیــون کارمنـد، فروشـی معـادل 250 میلیـارد دالر داشـتند، امــا اگــر ســیلیکون ولــی بــا شــرکت هــای مطرحــی همچـون مایکروسـافت، اپـل، گـوگل، و ... نمـاد انقـاب صنعتـی چهـارم باشـد، مشـاهده مـی کنیـم کـه سـه شــرکت بــزرگ ایــن شــهر بــا 137 هــزار کارمنــد، فروشــی معــادل 247 میلیــارد دالر دارنــد. بنابرایــن، یــک تحــول عظیمــی در حــال رخ دادن اســت کــه تأثیــرات شــگرفی در اقتصــاد و اشــتغال دارد.
* ایجــاد نابرابــری: ویژگــی دیگــری کــه انقــاب صنعتــی چهــارم را متمایــز مــی ســازد، گســترش نابرابــری بیــن اقتصادهــا اســت؛ بدیــن صــورت کــه بــه واســطه فناوریهــای ایجــاد شــده در ایــن انقــاب، کارکنــان دانشــی بــا دســتمزدهای بــاال در برابــر کارکنــان غیــر دانشــی قــرار مــی گیرنــد کــه ایــن امــر باعــث از بیــن رفتــن بســیاری از مشــاغل خواهــد شــد. وجــه دیگــر ایــن نابرابــری مربــوط بــه صاحبـان پلتفـرم در برابـر کاربـران پلتفـرم اسـت. بـه عبــارت دیگــر، قــدرت در آینــده از آن کســانی اســت ِ کــه صاحــب پلتفــرم هســتند و نــه کاربــر صــرف آن. چراکـه، یکـی از موضوعـات اصلـی در انقـاب صنعتـی چهــارم پلتفرمهــا هســتند کــه بــه واســطه در کنــار هــم قــرار گرفتــن چنــد فنــاوری نیــاز را بــه امــکان متصــل میکننــد، یعنــی مصــرف کننــده بــه تولیــد کننــده وصــل مــی شــود.
و حـالا بـر میگردیـم بـه آخریـن سـوالی کـه اول متـن پرسـیدیم، آیـا خودتـان را بـرای تغییـری بـزرگ در دنیـا آمـاده کـرده ایـد؟!

امین باهنر.