
تا حالا به این فکر کردین که رفتار چیه؟ چرا ما آدما در مقابل محرکهای مختلف، رفتار متفاوت نشون میدیم؟ اصلا میدونیم دلیل رفتارهامون از کجا ریشه میگیره و چجوری شکل پیدا میکنه؟ رفتارهامون ریشه در کودکی داره یا در طی زمان رشد پیدا کرده؟ اصلا رفتارمون رو خودمون شکل دادیم یا بقیه؟
اگه بخواهیم تعریف علمی رفتار رو بدونیم، باید بگیم رفتار، «واکنش موجود زنده به هر محرک بیرونیه»، از زاویه دیگه، میشه اینجوری تعریف کرد که؛ «هر رخدادی که از محیط به ما میرسه، باعث ایجاد واکنش در مغز میشه، و مغز با توجه به اینکه از قبل با این اتفاق آشنایی داره یا نه به اون پاسخ مناسب میده.»، منظورم از آشنایی با اون اتفاق همون تجربهاس.
شما وقتی میخواهی چایی بریزی مواظبی که نسوزی، یا وقتی میخواهی از خیابون رد بشی اول مطمن میشی که خیابون خلوته، چرا؟
چون مغز از قبل با این شرایط و خطراتی که ممکن تهدیدت کنه آشنایی داره، حالا این آشنایی یا از طریق آموزش به دست اومده که بهش میگن تجربه غیر مستقیم یا از طریق تجربه خود شخص میاد که میشه تجربه مستقیم. درهر دو حالت کسب تجربه، شما تجربه رویارویی با شرایط مختلف رو در خودت نهادینه کردی، چه مستقیم، چه غیرمستقیم و مغزت در این شرایط پاسخ مناسب میده که جونت رو از خطر حفظ کنه یا نذاره که آسیبی از محیط بهت برسه.
تجربه(دانش) با دو تعریف ضمنی و صریح هم معرفی میشه، اگه بخواهیم یه تعریف کوتاه ازش بگیم، تجربه ضمنی با خودِ کار به دست میآد و بیشتر یه حالت منحصربهفرد داره اما تجربه یا دانش صریح از داخل کتابا و تجربیات آدمای دیگه میآد که زحمت کشیدن و تجربهشونو رو برای ما مکتوب کردن.
اما زندگی و تصمیمهایی که میگیریم همیشه اینقدر ساده و تک بعدی نیستن. شما نمیتونی عمل سادهای مثل چایی ریختن یا از خیابون رد شدن رو به همهی زندگی و اتفاقهای پیچیدهای که باهاش درگیری تعمیم بدی.
مثلا وقتی سرکاری و رئیست خیلی ناگهانی بهت یه وظیفهای میده که تا حالا انجامش ندادی، میتونی از تجربهی خیابون ردشدنت استفاده کنی؟
اینجور مواقع مغز براساس تجربه قبلی سعی میکنه راهحل مناسب با مسله رو پیدا کنه، توی این مرحله، براساس فرمان مغز، بعضیا ناامید میشن، بعضیا خلاق میشن، بعضیا عصبانی میشن و شاید بشه گفت به تعداد هرکس یک نوع رفتار منحصربهفرد پدیدار میشه که مستقیم ریشه در تربیت، آموزش، الگوی شخصیتی و تجربههای قبلی اون آدم داره. اینجا فعلا میخواهیم راجع به موضوع آخر صحبت کنیم، تجربههای قبلی.
هنگام رویارویی با موقعیتهای جدید، براساس تجربههای گذشتهمون تصمیم میگیریم، مغز ما در شرایط کاملا جدید به دنبال پیدا کردن نزدیکترین تجربه به موقعیت فعلیه، پس تو قفسههای حافظهمون میگرده تا بتونه نزدیکترین تجربه برای حل شرایط جدید رو پیدا کنه، و راهحلی برای اون موقعیت، براساس تجربه قبلی، ارایه بده، بذارید با یک مثال بازاریابی این موضوع رو روشنتر کنم.
فرض کنید بین انتخاب محصول قرمز و سبز سردرگم شدید و نمیدونید کدوم رو انتخاب کنید، اینجا فرض میگیریم که قیمت و کیفیت هر دو محصول یکیه، مغز شما در حال تجزیه و تحلیل و انتخاب بین این دو محصوله که یه دفعه تو یکی از قفسههای قدیمی حافظهتون، چیز جالبی پیدا میکنه، شما سه سال و نیمه بودید، که یک روز داییتون با یه توپ کوچیک سبز رنگ، زنگ خونتون رو میزنه و شما در رو باز میکنید، داییتون همونجا توپ رو زمین میاندازه و باهمدیگه شروع میکنین به فوتبال بازی کردن و ثبت یک خاطره شاد و آرامشبخش، قشنگه مگه نه؟
البته مغز شما در اون لحظه به هیچ عنوان این خاطره رو به شما نشون نمیده، بلکه خودش این برگ خاطره رو از اون قفسه قدیمی کشیده بیرون و تصمیم نهایی رو به شما اعلام میکنه، رنگی که انتخاب میکنید، سبزه.
شرکتهای بزرگ دنیا، از این تکنیک استفاده میکنن تا شما رو ترغیب به خرید محصولاتشون کنن. فرض کنید یک شرکت تولیدکننده مواد خوراکی که اصلیترین محصولش چیپس و پفکه به دنبال یک رنگ مناسب برای بستهبندی محصولاتشه تا بتونه کودکان سنین 5 تا 12 سال رو تشویق به خرید محصولاتش کنه.
یکی از راههایی که این شرکت برای انتخاب رنگ بستهبندی دنبال میکنه، تحقیق راجع به رنگ اسباب بازیهاییه که این بچهها حدود 4-5 سال پیش، بیشتر وقتشون رو با اونا میگذروندن. لگو، عروسک، توپ و هرچیزی که یه بچهی دو سه ساله خودشو با اونا سرگرم میکنه. نتیجه اینکه بچهها وقتی رنگی رو روی قفسههای فروشگاه میبینن که براشون تداعی کننده خاطرههای شاد بازی کردنه، به طرف اون قفسه جذب میشن، دستشون رو دراز میکنن و اون محصول رو برمیدارن، پدرومادر هم از اینکه کودک دلبندشان اینقدر بزرگ شده تا خودش محصول مورد علاقهاش را از روی قفسه انتخاب میکنه، هم به او هم به خودشان میبالند و هدف شرکت، که فروش محصولشه، به بار میشینه.