
قبل از پاسخ به این سوال خوب است درباره دو مفهوم مرتبط با هم که اغلب با یکدیگر همپوشانی دارند را تعریف کنیم: دیجیتسازی و دیجیتالسازی
۱. دیجیتسازی (Digitization):
این اصطلاح به تبدیل اطلاعات آنالوگ به دیجیتال اشاره دارد و به عنوان اولین مرحله تحول دیجیتال عمل میکند. به عبارتی، دیجیتسازی یک پیشنیاز اساسی برای دیجیتالسازی و تحول دیجیتال محسوب میشود. در عمل، دیجیتسازی میتواند به معنای جایگزینی فرمهای کاغذی با فرمهای دیجیتالی باشد؛ مثلاً زمانی که کارکنان روزهای مرخصی خود را در یک سیستم دیجیتال ثبت میکنند.
۲. دیجیتالسازی (Digitalization):
این مفهوم به تغییر فرایندهای مجزا به سمت دیجیتالی شدن اشاره دارد. دیجیتالسازی، مرحله دوم تغییر دیجیتال محسوب میشود و برای بهینهسازی فرایندهایی مانند سفارشگیری کالاها (مثلاً اضافه کردن خرید آنلاین به عنوان یک کانال جدید) یا بهینهسازی مدیریت داخلی سازمان استفاده میشود. دیجیتالسازی اغلب به عنوان یک گام میانی ضروری برای حرکت به سمت تحول دیجیتال مطرح است.
۳. تحول دیجیتال (Digital Transformation):
مرحله سوم و گستردهترین مرحله تغییر دیجیتال، تحول دیجیتال است. تعاریف مختلفی از این مفهوم توسط دانشگاهیها، کسبوکارها، مشاوران و گروههای دیگر ارائه شده است. برای تعریف آن، از تحقیقات منتشر شده و همچنین تجربیات به دست آمده از مرکز کسبوکار دیجیتال گرونینگن (GDBC) استفاده شده است.
بر این اساس، تحول دیجیتال را میتوان به این صورت تعریف کرد:
«تحول دیجیتال، تغییر یک شرکت در نحوه استفاده از فناوریهای دیجیتال برای خلق ارزش جدید و بهرهبرداری از آن است که در نهایت به توسعه یک مدل کسبوکار دیجیتال جدید منجر میشود»
این سه تعریف، مسیر مشخصی را برای حرکت شرکتها در فرآیند دیجیتالی شدن ترسیم میکنند. اگر این مراحل را به عنوان سه فاز تغییر دیجیتال در نظر بگیریم، هر مرحله فرصتها و مزایای متفاوتی را ارائه میدهد:
در مرحله اول (دیجیتسازی)، مهمترین هدف کاهش هزینهها است، اما در عین حال، امکان کار با دادههای دیجیتال جدید نیز فراهم میشود.
مرحله دوم (دیجیتالسازی)، طیف گستردهای از بهبودها و منابع جدید برای خلق ارزش را امکانپذیر میکند.
دانش بهدستآمده از این دو مرحله به شرکتها کمک میکند تا فرآیند تحول دیجیتال را به طور کامل اجرا کنند.
با این حال، این مراحل را نمیتوان به عنوان گامهای کاملاً جدا از هم در نظر گرفت، زیرا ممکن است برخی عناصر با یکدیگر همپوشانی داشته باشند و حتی (اگرچه به ندرت) برخی مراحل به طور کامل نادیده گرفته شوند.
نقش فناوری در تحول دیجیتال
همانطور که اشاره شد، فناوری در تحول دیجیتال نقش کلیدی دارد، اما تنها عامل تعیینکننده نیست به عبارت دیگر، یک شرکت میتواند جدیدترین فناوریها را خریداری کند، اما اگر نتواند از آنها برای ایجاد ارزش استفاده کند، عملاً هیچ تحول دیجیتالی رخ نداده است و حتی این کار میتواند منجر به ورشکستگی سریع شود.
در گذشته (پیش از سال ۱۹۹۰)، داشتن منابع فیزیکی منحصربهفرد، مانند ماشینآلات، عامل کلیدی برای کسب مزیت رقابتی بود. اما در اقتصاد دیجیتال امروز، بسیاری از منابع به راحتی و با هزینه کم در دسترس هستند. حتی الگوریتمهای پیشرفته هوش مصنوعی و یادگیری ماشین بهصورت متنباز (Open-source) قابل استفادهاند.
برای مثال، حالت خودران خودروهای تسلا تا حد زیادی بر پایه کتابخانههای متنباز پایتون مانند PyTorch و TensorFlow توسعه یافته است البته، آموزش و توسعه هوش مصنوعی هنوز هزینهبر و زمانبر است، اما اجزای فنی لازم برای این نوآوریها به راحتی در دسترس هستند. بنابراین، سرمایه انسانی مناسب (مانند مهندسان و دانشمندان داده)، همراه با زمان و دادههای آموزشی، میتواند زمینهساز موفقیت در تحول دیجیتال باشد.