
انجمن حجتیه در فضای پس از کودتای 28 مرداد و در سال 1332 تاسیس شد.موسس آن شیخ محمود حلبی بود.
هدف اصلی شیخ محمود حلبی از تاسیس انجمن حجتیه مقابله با بهائیان بود،اگرچه که اهداف دیگری مانند اماده سازی زمینه برای ظهور امام زمان(عج) را هم میتوان برای ان ذکر کرد.زمانی که محمود حلبی در مشهد درس طلبگی میخواند به همراه طلبه دیگری به نام سید عباس علوی به تحقیق بر روی ایین بهائیت میپرداختند و کتاب های ایین بهائیت را مطالعه میکردند اما دوست او پس از مدتی و درنتیجه مطالعه کتاب های ایین بهائیت و مباحثه با یکی از مبلغان بهایی خود را خلع لباس کرد و به ایین بهائیت روی اورد.این رویداد تاثیر عمیقی بر روی شیخ محمود حلبی گذاشت و باعث شد که او بهائیت را خطر اصلی برای مذهب تشیع احساس بکند که سعی دارد با ابزار های نوین تبلیغاتی و تشکیلات سازمان یافته و جذب پیروان مذهب تشیع،این مذهب را کنار بزند.
شیخ محمود حلبی از طرفداران محمد مصدق و آیت الله کاشانی و نهضت ملی شدن صنعت نفت بود.وی حتی پس از اختلافاتی که بین این دو پدید امد سعی کرد که بین این دو اشتی برقرار بکند که در این امر ناکام ماند.او در همان ایام از شهر مشهد برای نمایندگی مجلس کاندید شد ولی پس از مدتی انصراف داد.او پس از انقلاب و در اولین انتخابات مجلس خبرگان از مشهد کاندید شد ولی نتوانست رای بیاورد. انجمن حجتیه معتقد به استفاده از ابزار های نوین و علوم جدید برای پیشبرد اهداف خود بود.برهمین اساس انجمن حجتیه اعضای خود را تشویق به تحصیلات دانشگاهی میکرد و حتی اعضای خود را تشویق میکرد که لباس های جدید بپوشند و ظاهری اراسته داشته باشند چراکه معتقد بود افرادی که افکار و ظاهر مدرن تری داشته باشند بهتر میتوانند با اقدامات بهائیان به مقابله بپردازند قدرت تاثیرگذاری بیشتری خواهند داشت.در روند مدرنیزاسیونی که از سوی حکومت پهلوی اعمال میشد بسیاری از خانواده های مذهبی که نگران تاثیر پذیری فرزندان خود از این روند بودند بچه های های خود را در مدرسه علوی ثبت نام میکردند.مدرسه علوی برخلاف مدارسی مانند رفاه همچنان از گزند حکومت در امان بود.مدرسه علوی سعی میکرد با دوری از سیاست در روند تربیت جوانان مذهبی اخلال ایجاد نکند.همین رویکرد باعث میشد که بسیاری از انقلابیون از جریان های مختلف مثل مسعود رجوی،عبدالکریم سروش،غلامعلی حدادعادل،جواد مادرشاهی دوره ای را در انجمن حجتیه یا مدرسه علوی گذرانده باشند.
رویکرد انجمن حجتیه عدم دخالت در سیاست بود.اگر انجمن پی میبرد که یکی از اعضایش دست به فعالیت سیاسی زده است یا به دلایل سیاسی بازداشت شده است بی درنگ او را اخراج میکرد.در مورد این رویکرد انجمن 2 دلیل میتوان ذکر کرد،اول اینکه شیخ محمود حلبی در ان ایام مانند بسیار از روحانیون سنتی مثل ایت الله بروجردی یا ایت الله کاشانی معتقد به دخالت حداقلی در امور سیاسی تا زمان ظهور امام زمان بود و سعی میکرد خود را از سیاست دور بکند و به هدف اصلی خود که مقابله با بهائیان بود رسیدگی بکند،دوم اینکه انجمن از بین جوانان مذهبی دست به تربیت نیروهای متخصص برای مقابله با بهائیان میزد و نمیخواست که حکومت در این روند اخلالی ایجاد بکند.مدرسه علوی اصلی ترین پایگاه انجمن حجتیه بود.رویکرد محافظه کارانه انجمن حجتیه موجب شد که بسیاری از افراد جوانتر که مخالفت با حکومت شاه را در اولویت اول میدانستند،با انجمن مخالفت بکنند و پس از مدتی از انجمن خارج بشوند.
انجمن حجتیه به دلیل رویکرد عدم دخالت در سیاست خود تا چند ماه مانده به انقلاب 57 از انقلاب حمایت نمیکرد و حتی با ان مخالف بود.بعنوان مثال انها اعتصاب نیمه شعبان را در سال 57 به نفع شاه شکستند و به چراغانی کوچه ها پرداختند.علاوه بر این انجمن حجتیه به دلیل ماهیت غیر سیاسی خود از سوی ساواک مورد حمایت واقع میشد.همین مسائل موجب شد که انقلابیون هیچگاه دید خوبی به انجمن حجتیه نداشته باشند و انها را عافیت طلب بدانند(اگرچه که حجتیه در دفاع از خود به اصل تقیه استناد میکنند و معتقد بودند که برای بقا در آن شرایط باید از تقیه استفاده میکرده اند).علی رغم اینکه بعد از انقلاب انجمن حجتیه بند جدیدی را به اساسنامه خود اضافه کرد و فعالیت های سیاسی را برای اعضای خود مجاز دانست باز هم نتوانست اعتماد انقلابیون را بدست بیاورد.ایت الله خمینی در 21 تیر سال 62 سخنرانی مشهوری در مخالفت با انجمن حجتیه کرد که انجمن حجتیه چند روز بعد از این سخنرانی، در تاریخ 5 مرداد رسما تعطیلی خود را اعلام کرد. «یک دسته دیگر هم که تزشان این است که بگذارید که معصیت زیاد شود تا حضرت صاحب بیاید. حضرت صاحب مگر برای چی میآید؟ حضرت صاحب میآید معصیت را بردارد. ما معصیت میکنیم که او بیاید؟ این اعوجاجات را بردارید… در این موجی که الآن این ملت را به پیش میبرد، در این موج خودتان را وارد کنید و برخلاف این موج حرکت نکنید که دست و پایتان خواهد شکست.»
انجمن حجتیه پس از انقلاب فعالیت های خود بر روی بهائیت را متوقف کرد و تمرکز خود را روی بحث مارکسیسم و حزب توده گذاشت.حلبی که کودتای 28 مرداد را دیده بود بدبینی زیادی نسبت به حزب توده داشت(به دلیل فعالیت هایی که حزب توده علیه مصدق در جریان کودتا انجام داد).اگرچه انجمن حجتیه مخالف حزب توده بود ولی حزب توده در توصیف این دشمنی اغراق های زیادی کرده است.حزب توده بیشتر کارشکنی ها و مخالفت هایی که پس از انقلاب از سوی حکومت مذهبی با انان میشد را ناشی از نفوذ انجمن حجتیه میدانست درحالیکه انجمن حجتیه پس از انقلاب فاقد امکانات و قدرت سیاسی لازم برای انجام همه این کار ها بوده است.درواقع حزب توده که نمیخواست خود را مخالف حکومت وقت نشان بدهد همه تقصیرها را گردن انجمن حجتیه می انداخت.
انجمن حجتیه اصلی ترین روشی که برای مقابله با بهائیان در پیش میگرفت مباحثه با بهائیان بود.این روش با مخالفت ضد انجمنی ها روبرو میشد چراکه انها مباحثه با بهائیان را به رسمیت نمیشناختند و معتقد به برخورد انقلابی با انها بودند.حجتیه برای مقابله با بهائیان تنها به مباحثه اکتفا نمیکردند.انان در مواردی روستائیان و کسبه را تشویق میکردند که از داد و ستد با بهائیان پرهیز بکنند.هنگامی که یک بهایی امتیاز پپسی کولا را در ایران بدست اورد انجمن حجتیه به تحریک مردم پرداخت که پپسی کولا نخرند و یکی از بازاریان را تشویق کرد که امتیاز کوکاکولا را در مقابل آن خریداری بکند.انجمن حجتیه همواره پیوند تنگاتنگی با بازار داشته است.
انجمن حجتیه در طی مبارزه خود با بهائیان،در برخی روش ها دست به تقلید از انها زد.مثل ماهیت پنهان کارانه و مخفی کارانه و فعالیت های برنامه ریزی شده و سازمان یافته.همین خصوصیات دستمایه بسیاری از تئوری های توطئه شد که مذهبیون حاکم و حزب توده علیه انجمن حجتیه مطرح کردند
انجمن حجتیه در شهر های مختلف دفتر نمایندگی داشت(که این دفاتر به بیت امام زمان معروف بودند) و بصورت سازمان یافته و متشکل در سرتاسر ایران به فعالیت میپرداخت. - انجمن حجتیه روحانیون را در انجمن نمیپذیرفت و تعداد اعضای روحانی ان شاید از تعداد انگشتان یک دست فراتر نمیرفت.انجمن معتقد بود اگر روحانیون در مباحثه با بهائیان شکست بخورند ضربه سنگینی به تشیع وارد میشود.علاوه بر این،فارغ بودن افراد غیر روحانی از محدودیت هایی که روحانیون به آن دچار بودند را نیز میتوان ذکر کرد.
یکی از تفاوت هایی که حجتیه با روحانیون سنتی حوزوی داشتند در موضوعات مورد مطالعه اعضای انجمن بود.انجمن برای مقابله با بهائیان و مارکسیست ها دست به تدریس کتاب های بهائیان و مارکسیست ها میزد.چیزی که در ان مقطع در حوزه اصلا قابل قبول نبود.علاوه بر این انجمن اعضای خود را تشویق میکرد که به یادگیری موضوعات مختلف بپردازند اگرچه که حجتیه هم مانند حوزه با فلسفه مخالفت میکرد.
نسل اول انجمن حجتیه بیشتر روی مسائل اموزشی تاکید داشتند ولی نسل دوم انجمن حجتیه که در اواخر دهه 40 وارد دانشگاه ها شده بودند سعی کردند که در ساختار انجمن اصلاحاتی را پدید بیاورند.برهمین اساس 3 گروه در انجمن پدید امد.گروه ارشاد،گروه تحقیق و گروه تدریس.افراد انجمن پس از اموزش های پایه ای درمورد تشیع،بهائیت والهیات وارد یکی از این گروه های تخصصی میشدند.گروه ارشاد وظیفه مباحثه با بهائیان و مقابله با اقدامات تبلیغاتی انان را برعهده داشت.گروه تدریس وظیفه به روزرسانی و بهبود محتوای تدریس را برعهده داشت.گروه تحقیق بعنوان بازوی اصلی عملیاتی و اطلاعاتی انجمن وظیفه کسب اطلاعات را از بهائیان برعهده داشت.این گروه وظیفه داشت درمیان بهائیان نفوذ بکند و از فعالیت های تبلیغاتی انان،اسامی مبلغان و پیروان انها،محل های فعالیت های انها و مسائلی از این دست اطلاع پیدا بکند.