میگویند شاهنامه آخرش خوش است؛ اما این را معمولاً آنان میگویند که از میانهی میدان گذشتهاند بیآنکه بوی خون در جانشان بماند، بیآنکه صدای شکستنِ یک دل، تا سالها در گوششان زنگ بزند.
من اما همیشه گمان کردهام بعضی قصهها، پیش از آنکه به پایان برسند، قهرمانِ خود را در اندوهی خاموش دفن میکنند؛ و آنگاه، اگر هم روشناییای در آخر مانده باشد، دیگر چشمی برای تماشایش نمانده است.
در فروغِ گلگونِ خورشیدِ صبح، آنگاه که او تنِ مردان به خاکافتاده را دید، بدنهای بریده را، و فریادِ خانمانسوزِ مرگ و نابودی را در پسِ تبسمِ پرچمهایی که در کوچههای باد، اشک میریختند، دیگر هرگز آن آدمِ پیشین نشد. چیزی در او برای همیشه شکست؛ نه شکستی که صدایش بلند باشد، نه، از آن فروپاشیهای آرام و بیصدا که از درون آغاز میشوند و آدم را، آهستهآهسته، به ویرانهای ایستاده بدل میکنند. از آن روز به بعد، او تنها به صلابتِ عجلی شبیه بود که شیرهی جانش را میمکید، و به یادِ عزیزی بود که اکنون تنها برایش یک زجه ماند، یک زجهی کشدار و بیپناه، که هنوز هم لابد در پستوهای روحش میپیچد.
میگویند پایان، از آنِ پیروزیست؛ اما کدام پیروزی؟آنکه بر ویرانههای خانهها قد میکشد؟آنکه از میانِ چشمانِ گریانِ مادران عبور میکند؟آنکه دست بر شانهی بازماندگان میگذارد و از شکوه میگوید، در حالی که دلِ آنان سالهاست زیر آوارِ خاطره مانده است؟من به این پیروزیها ایمان ندارم. چون هر پرچمی که در باد میرقصد، اگر از پسِ آن شیونی برخاسته باشد، در چشمِ من دیگر نشانِ زیبایی نیست؛ کفنِ بلندیست که بر تنِ آرزوهای بسیار افتاده است. و تو، در جستوجوی پایان، و در پیِ نوای پیروزی، چنگ بر رؤیایی میزنی که نمیدانی زیر هر نغمهاش، چند دل چه خروشی کردهاند تا بانگ برآورند و نرسیده اند و در گلو خفه شده اند .
نمیدانی چند زن، با لبانی دوخته از صبر، تمامِ عمر کنارِ پنجرهای خاموش نشستهاند و به راهی چشم دوختهاند که هیچکس از آن بازنگشته است.
نمیدانی بعضی انتظارها، آنقدر طولانی میشوند که دیگر نه به وصال میرسند، نه به فراموشی؛ فقط در جانِ آدم ریشه میدوانند و هر روز، شاخهای تازه از اندوه میرویانند.
من از قصه، پایانِ خوش نمیخواهم وقتی میانهاش اینهمه تلخ گذشته باشد. چه سود اگر در آخرین سطر، لبخندی بنویسند، وقتی آدم های قصه تمامِ فصلهای پیش از آن را با دهانی پر از خون، فروخورده زیسته باشند؟چه فایده اگر بگویند سپیده رسید، وقتی شب، جوانیِ روح او را ربوده و از او جز سایهای نجیب و خسته باقی نگذاشته است؟بعضی رنجها به پایان نمیرسند؛ فقط شکل عوض میکنند. بعضی زخمها بسته نمیشوند؛ فقط یاد میگیرند چگونه در سکوت بسوزند. و بعضی آدمها نمیمیرند، بلکه سالها زنده میمانند، در حالی که بهترین بخشِ وجودشان، خیلی پیشتر، در میانهی یکی از همین میدانها جان داده است.
آری، شاید شاهنامه آخرش خوش باشد؛ اما برای آدمی که از دلِ سوگ گذشته، برای آدمی که عشق را در هیبتِ فقدان شناخته، برای آدمی که هر صبح، خاکسترِ دیروز را از روی قلبش کنار زده و باز لبخند زده است، خوشیِ آخر دیگر چندان درخشان نیست. او خوب میداند که بعضی پایانها، هرچقدر هم روشن باشند، نمیتوانند تاریکیِ راه را جبران کنند. خوب میداند که گاهی آدمی به آخر میرسد، اما با دستانی خالی، با چشمانی که دیگر شوقی در آن نیست،و با دلی که آنقدر عزادار مانده که حتی در آغوشِ رستگاری هم یادِ مردگان را گریه میکند.
پس اگر روزی از من بپرسند آیا شاهنامه آخرش خوش است، خواهم گفت: شاید. اما نه برای همه. نه برای آن زنی که در هیاهوی فتح، صدای شکستنِ جهانِ خودش را شنید. نه برای آن دلی که میانِ نوای چنگ و بانگِ پیروزی، مرثیهی عزیزِ ازدسترفتهاش را گم نکرد. و نه برای آن روحی که فهمید گاهی پایانِ قصه هرقدر هم باشکوه باشد، وقتی بهایش ویرانیِ جان باشد، دیگر خوش نیست؛ فقط دیر است، دیر و اندوهناک، چون لبخندی بر لبِ زنی که سالها پیش، در فروغِ گلگونِ صبحی خونآلود، برای همیشه از خویش جا مانده است.
همیشه از خویش جا مانده است.همیشه از مانده است.