تصویر زیر اولین دوربین دیجیتال تجاری هست که ساخته شده! سال 1975 میلادی، کمپانی کداک و فقط 0.01 مگاپیکسل!!!

خب همونطور که از شکل پیداست، این دوربین ثبت تصویر رو روی صفحه حساس به نور CCD انجام می داد و نتیجه روی نوار مغناطیسی ثبت می شد. با توجه به رزولوشن خیلی کم این دوربین و دوربین های بعدی که وارد بازار شد تا سالها تعداد پیکسل ها یا عوامانه ترش "مگاپیکسل" مرجعی برای تعیین کیفیت دوربین بود.
به هر ترتیب امروز با پیشرفت های خوبی که کمپانی های مختلف ساخت سنجنده و دوربین رقم زدن کیفیت تصاویر خیلی خوب شده و تقریبا اغلب مردم میدونن که دیگه دوران جنگ مگاپیکسل تموم شده و عوامل دیگه ای هستن که کیفیت تصویر نهایی رو رقم میزنن.
اگه بخوایم نگاهی دقیق و هندسی به دوربین بندازیم مجبوریم که دوربین های دیجیتال رو با پدربزرگشون که دوربین های آنالوگ بودن مقایسه کنیم. دوربین های آنالوگ همون دوربین هایی بودن که فیلم یا نگاتیو لازم داشتن و عکسهارو روی نگاتیو ثبت میکردن. با اینکه نگاتیوها با ابعاد مختلف ساخته می شدن ولی نوع 35 میلیمتری معروفترین و پرکاربردترین نوع نگاتیو بود و به نوعی استانداردی جهانی برای ساخت دوربین عکاسی بود.

همونطور که تو تصویر بالا مشخصه، عرض این فیلم های نگاتیو 35 میلیمتر بود و ابعاد کادری تصویرو ثبت میکرد 24 در 36 میلیمتر بود. برای اینکه داخل این کادر منظره ای ثبت بشه که نزدیک به میدان دید انسان باشه از لنزهای با فاصله کانونی 50 میلیمتر استفاده میشد و این هرمی که با قاعده 24 در 36 و به ارتفاع 50 میلیمتر داخل دوربین ها تشکیل میشد یه معیار هندسی برای ساخت دوربین های دیجیتال شد.
برای ساخت CCD یا CMOS دوربین های دیجیتال، اگه صرف نظر از تعداد پیکسل ها یا مگاپیکسل، ابعاد فیزیکی صفحه حساس به نور برابر با 24 در 36 میلیمتر باشه به اون سنسور یا سنجنده میگیم فول فریم (full frame). با اینکه سنسور فول فریم بهترین کیفیت رو ارائه میدن ولی سازنده های دوربین علاقه مند بودن سنسور رو کوچکتر و سبک تر کنن تا بتونن هم مصرف انرژی رو کاهش بدن و هم توی ابزارهای کوچیکتر مثل گوشی موبایل هم بتونیم دوربین داشته باشیم. پس سنسورها توی ابعاد متنوع کمتر از فول فریم شروع به تولید شدن.
مطابق شکل زیر هر چی ابعاد سنسور کوچکتر بشه خب میدان دید کمتر میشه و بخش های بیشتری از منظره از دست میره! راه حل برای حفظ میدان دید چیه؟ کاهش فاصله کانونی!

برای اینکه توی دوربین های دیجیتال با سنسور کوچکتر از فول فریم میدان دید تقریبا هم اندازه میدان دید چشم و معادل استفاده از لنز 50 میلیمتری برای سنسور فول فریم باشه باید فاصله کانونی رو کم کنیم. خب اگه به همون نسبتی که ابعاد سنسور نسبت به سنسور فول فریم کاهش پیدا کرده، فاصله کانونی رو کم کنیم میدان دید حفظ میشه. این نسبت رو میگن کراپ فاکتور (crop factor) دوربین. توی شکل زیر بعضی از ابعاد مورد استفاده برای ساخت سنسورهارو مشاهده میکنید. همونطور که میبینید معمولا ابعاد سنسور به صورت یک کسر تقسیم بر یک عدد که واحدش اینچ هست مشخص میشه. با ساده کردن این کسر و تبدیلش به میلیمتر عددی که به دست میاد حدود 1.5 برابر ابعاد قطر سنسور هست! دلیل این اختلاف استفاده سنسورها در دوربین های ویدئویی و نمایش تصویر تو تلویزیون های لامپی بوده که معمولا هر سنسور میتونسته تصویری برای لامپ با ابعاد حدود 1.5 برابر بیشتر از خودش رو تولید کنه!

برای جمع بندی بحث نکات زیر رو مورد توجه قرار بدید!
اگه دوربینتون فول فریم نیست و ابعاد سنسور کوچیکه ولی عدد فاصله کانونی تو مشخصاتی که سازنده اعلام کرده عدد بزرگی به نظر میرسه حتما به کراپ فاکتور فکر کنید!
ابعاد سنسور رو معمولا کمپانی سازنده دوربین یا سایت های عکاسی مثل dpreview.com اعلام میکنن. برای محاسبش از تقسیم ابعاد سنسوری که براساس اینچ هست استفاده نکنید! این اعداد بیشتر قراردادی هستن و مبنای محاسبه مقدار دقیق نیستن.
مثال: برای محاسبه ابعاد یک پیکسل برای مثلا سنسور فول فریم 20 مگاپیکسلی که 4000 در 5000 تعداد پیکسل هاش هست مقدار 36 میلیمتر رو بر 5000 تقسیم میکنیم! نتیجه برابر با 0.0072 میلیمتر یا 7.2 میکرون هست! برای سنسور با ابعاد ثابت مثلا همین فول فریم اگه تعداد پیکسل ها کمتر باشه ابعاد فیزیکی پیکسل بزرگتر هست و این سنسور برای کار فتوگرامتری مناسبت تر هست (البته سایر شرایط پروژه هم باید در نظر گرفته بشه!)