اتوکلاو دستگاهی است که مجهز به محفظه بخار بوده و در جهت سترون کردن مواد و وسایل مختلف بکار می رود.
همچنین از این دستگاه جهت استریل ساختن محیط های کشت و ایمن سازی مواد آلوده نیز استفاده میشود.
مواد مورد استفاده جهت ایمن سازی، می توان ملزومات پلاستیکی یکبار مصرف یا محیط های کشت ، کشت داده شده باشند که بعد از اتوکلاو کردن دور ریخته شده و قابل مصرف نیستند، اما اگر از ملزومات شیشه ای استفاده شود، بعد از اتوکلاو کردن نیز می توانند دوباره مورد مصرف قرار گیرند.

زمان استریلیزاسیون اتوکلاو
فشار بخار اعمالی به دستگاه، بالاتر از فشار نرمال اتمسفر میباشد، بنابراین دمای آن تقریبا ۱۴۰-۱۲۰ درجه سانتیگراد است.
زمانی که دمای دستگاه به دمای موردنیاز برسد، تایمر ترموستات شروع به کار میکند.
زمان موردنیاز برای فرآیند استریلیزاسیون و از بین بردن بیشتر میکروارگانیسمها از حداقل ۳ دقیقه تا حداکثر۲۰-۱۵ دقیقه متفاوت میباشد. زمان دقیق استریل کردن وابسته به اندازه تجهیزات و میزان آلودگی آنها و همچنین جریان بخار موجود در اتوکلاو است.
پس از گذشت زمان، بخار و فشار درون دستگاه خارج شده و با باز کردن در دستگاه، تجهیزات موجود در آن خشک و خنک میشوند.
قسمت های اصلی اتوکلاو
دریچه ایمنی: این دریچه از وجود فشار بیش از حد مجاز در داخب محفظه جلوگیری میکند.
فشارسنج اتاقک: یک ابزار مکانیکی میباشد که میزان فشار بخار را در محفظه استریلیزاسیون نشان میدهد.
فشار سنج بیرونی: یک ابزار مکانیکی میباشد که فشار بخار را در محفظه بیرونی نشان میدهد.
درب اتوکلاو : محفظه استریلیزاسیون را از محیط خارجی جدا میکند.
محفظه استریلیزاسیون: به فضایی گفته میشود که وسایلی که نیازمند استریلیزاسیون هستند در آن قرار میگیرند،
نواقص اتوکلاو
پریون ها و عامل جنون گاوى توسط اتوکلاوها از بین نخواهند رفت، همچنین تعدادى از میکروارگانیسم های بهتازگی کشفشده، قادر هستند در دماى بالاتر از 121 درجه سانتیگراد هم رشد کنند.
ضمناً همه مواد را نمیتوان توسط اتوکلاو استریل کرد، براى مثال بعضى مواد پلاستیکى در این شرایط ذوب میشوند و یا بعضى مواد کاغذى نمیتوانند میزان بالاى فشار بخار را تحمل کند، در این موارد باید از فور، بخار خشک، و یا سایر روشهای استریل سازی همانند اشعه گاما، گاز و محلول فرمالدئید، گاز اتیلناکساید، مواد شیمیایى ضد الکترونى عفونى و... استفاده کرد.
کاربرد اتوکلاو
بطور کلی از اتوکلاو برای ایجاد محیط مناسب برای کشت باکتری، سترون کردن لوازم آلوده، تهیه وسایل مورد استفاده در نمونه گیری.
اتوکلاو پزشکی، اتوکلاو دندانپزشکی، اتوکلاو دامپزشکی، اتوکلاو صنایع شیمیایی و صنایع مواد غذایی، و.... انواع کاربردی اتوکلاو ها هستند.
لازم به ذکر است که برای داروهای سرطان زا، رادیولوژی ها، مواد شیمیایی قابل تبخیر، سمی و قابل اشتعال نمی توان از اتوکلاو استفاده کرد.
از دستگاه اتوکلاو برای تمیز کردن، آلودگی زدایی، ذخیره سازی مواد استفاده میشود، همچنین از اتوکلاو میتوان برای حذف مطمئن یک شی استفاده نمود.