جستارهای خوب مثل تمام نوشته های ماندگار درباره مسایل اساسی بشرند. در عمق هر جستارخوبی یک خصیصه ، غریزه، انگیزه یا رفتاری انسانی مثل ترس ، رفاقت، عشق ،خشم ، شجاعت یا خرد، نفس می کشد.
جستارهای خوب بلدند از طریق اتفاقاتی معمولی یا غیرمعمول توسط آدمهایی واقعی با انگیزههایی باورپذیر ،درباره موضوع و کشمکش اصلی خود ،حرفشان را بزنند.
جستارهای خوب بلدند خیلی هوشمندانه – و البته ظالمانه –درگیری و مجادله با موضوع خود را از دنیای بیرونی و تبعات ظاهری آن به جهان ذهنی و درونی نویسنده و مخاطب بکشانند.
بلدند مخاطبان خود را به اضطراب و دلهرة های بسیار کهن انسان و شادی های چنان عمیقی متصل کنند که اشکمان وقت خواندنشان دربیاید.
جستارهای خوب پر از کششهای متناقض، دو راهیهای بیراهنما و دست و پا زدنهای ابدی بین فضیلتهای انسانی و منافع انسانی هستند.
پر از " اینجور به نظر میرسید" و " اما واقعا اینجور نبود " هستند.
جستارهای خوب مثل عروسک های ماتریوشکا درون هر پاراگراف حقیقت ، نشانه یا سرنخ کوچکی برای پاراگراف بعدی ذخیره می کنند و از این طریق اتصالات متن را ظریف اما محکم می سازند.

*«دوتا ماهی داشتند با هم شنا میکردند که سر راهشان خوردند به یک ماهی پیرتر که داشت از آنور میآمد و برایشان سر تکان داد و گفت «صبح به خیر بچهها! آب چهطوره؟» بعد دوتا ماهی جوان کمی دیگر شنا کردند تا آخرش یکیشان به آن یکی نگاه کرد و گفت «آب دیگه چه کوفتیه؟»"
...
«منظور دمِ دستی داستان ماهیها این است که واقعیتهای بدیهی و در دسترس و مهم معمولاً همانهایی هستند که دیدن و حرف زدن دربارهشان از بقیه سختتر است… واقعیت این است که در سنگرهای روزمرهی زندگی بزرگسالانه کلیشههای پیشپاافتاده میتوانند به اندازهی مرگ و زندگی مهم شوند.»
...
«حقیقتِ واقعی دربارهی زندگی قبل از مرگ است. دربارهی اینکه چهطور به سی یا شاید پنجاه سالگی برسید، بیآنکه بخواهید تفنگ روی شقیقهتان بگذارید. دربارهی یک آگاهی ساده است: آگاهی از اینکه چه چیزی آنقدر حقیقی و ضروری است، آنقدر از چشمانمان پنهان مانده که باید مدام _ بارها و بارها _ به خودمان یادآوری کنیم:
آب این است.آب این است.
چنین کاری بی نهایت سخت است:آگاه و زنده ماندن،هر روز و هر شب»*
.....
پاراگراف های بالا بخش های کوتاهی از متن "آب این است " نوشته ی دیوید فاستر والاس بود. مثل هر جستار درخشانی تفکیک یک یا دو پاراگراف از آن بسیار سخت است چون ساختمان متن در بهترین شکل خود قرار دارد و هر پاراگراف مثل بلوکی در جای صحیح خود نشسته است .اما همین چند تکه نشان می دهد که جستار چطور می تواند برای برملا کردن مجادله ی درونی هر آدمی از درون ماجرایی ساده آنقدر جلو برود تا رنجهای عظیم و شادی های عمیق را نشانمان بدهد.
*آب این است - دیوید فاستر والاس - ترجمه معین فرخی .