ویرگول
ورودثبت نام
نسرین شیرین نیاز
نسرین شیرین نیاز
نسرین شیرین نیاز
نسرین شیرین نیاز
خواندن ۹ دقیقه·۶ سال پیش

جستار« نان و زنان» قسمت دوم

andrea kowch
andrea kowch

ادامه ی جستار «نان و زنان »

******

" رفتم سراغ «نان بدون ورز»که پنج شش سال قبل، از روزنامه تایمز قیچی کرده بودم؛نانی است اختراع جیم لاهی، صاحب نانوایی خیابان سالیوان، ...کمی مخمر خریدم و با آب و نمک مخلوطش کردم .گذاشتم شب ور بیایدو صبح اول گذاشتمش توی فرملایم و بعد فر چهارصد و پنجاه درجه.یکساعت بعد بیرونش آوردم. نان بود ! نان خوبی نبود (...) اما نان بودو نمی توانم توضیح بدهم که چه حس غریب و خوشایندی داشت . انگار مخلوط خمیری یک سری چیز را بریزی توی کاسه و یک «ماشین»از داخلش بیرون بیایدکه بدنه اش برق می زند و داخلش بوی خوب می دهد."

******

آدام گاپنیک نان بدی پخته ولی این اولین نانش است. نان اوست و به ما نشان می دهد چقدر از نتیجه کارش شگفت زده شده . جادوی پختن نان دارد خودش را به او و از طریق متن به ما نشان میدهد.

******

"چند روز بعدش ، برای اولین بار «نان آگاه» شدم؛ناگهان توجهم به شان جلب شد و دیدم چقدر نان هست !...به نانی که دلم می خواست بخورم فکر می کردم. نان بزرگ و گرد پن پولاین در آن نانوایی پاریس ،ترش و سفت و در عین حال تسلیم دندان...واقعا می شود اینها را درست کرد؟

مارتا که خودش را بازنشسته کرده بود گفت :«اگه اینقد دوست داری نون درست کنی باید وردست یه آدم وارد وایسی.یکی که هی سرت داد بزنه و یادت بده چی به چیه. میدونی همه ی نویسنده ها این کارو می کنن.»

... چندساعت بعد توانستم مادرم را پای تلفن گیر بیاورم...از ایده کلاس نان پزی آخر هفته استقبال کرد."

******

در ادامه جستار سفر گاپنیک شروع می شود و در این سفر ما با دنیای متفاوت مادرش که زنی متمایز ، پرشور و تقربیا عجیب است آشنا می شویم و همراه این دو نفر در روزهای بعدی پختن نان مخصوص پن پولاین را از دریچه چشم نویسنده دنبال می کنیم.

******

" ...رابطه ام با مادرم پیچیده است.می دانم که در جهان بیشتر از هرکس دیگری به او شبیهم. در خوبی و بدی. مثل او هر شب آشپزی می کنم و مثل او،در لحظات خشم و انزجارعمومی ،جمله های فرااحساسی نثار تلویزیون میکنم.مثل او به بچه هایم به چشم اتهام نگاه میکنم وقتی شامی که ساعت هفت صبح همان روز ناگزیر تاییدش کرده اند را نمی خورند....با اینهمه،برای ورودبه یکی از حیطه های استادی اش هیچ وقت هیچ تلاشی نکردم:نان پختن.

همینطور که کتایهایم را ورق میزدم به این نتیجه رسیدم که دانش دایره المعارفی نان در بین خوراکی ها از همه کسل کننده تر است.جهان شمول بودنش، شیمی ساده ای که آن را شگفت انگیز و معجزه آسا می کند میتواندحرف زدن درباره اش را هم حوصله سربرکند.اما صبح روز بعد که مادرم تیشرت ضد آردش را پوشیده بود فهمیدم نان اگر سوژه ی تحلیلی چندان جذابی نیست، در تمرین و عمل می تواند بسیار هیجان انگیز باشد.لابد این دو ویژگی خلاف هم تغییر میکنند: چیزهایی که خواندشان جذاب است احتمالا در عمل بی مزه اندو چیزهایی که خواندشان کسل کننده است در عمل هیجان انگیز می شوند..."

******

اگر شما هم یکی از کسانی هستید که در ماه های اول قرنطینه مسحور این شیمی ساده و شگفت انگیز ،نان پختن را تجربه کردند حتما همین ها را حس کردید و اگر به جستارنویسی علاقه دارید باید تمرین کنید تا مثل باقی آدمها به راحتی از کنار این دریافت ها نگذرید.

******

"همین طور که مخلوط کردیم و ورز دادیم، صداهای آرام بچگی ام یکی یکی زنده می شدند:نویز یکنواخت همزن قدرتمندی که مادرم استفاده می کند، صدای سرفه مانند خمیرگیر موقع چرخیدن.

«نون خیلی با گذشت و بخشاینده س.»مادرم خمیر پن پولاین را برگرداندو ادامه داد:توی کتاب ها و دستورالعمل ها خیلی شلوغش می کنند و می دونی،منم قبلا خیلی وسواس به خرج می دادم همه چیو سبک سنگین می کردم ولی الان می دونم نون می بخشه.راز نون اینه که خیلی بخشنده تر از اون چیزیه که غیر نونواها فکر می کنن.»

******

در این جا جستار به زیبایی آشکار می کند که یکی از دلایل اصلی اشتیاق آدم ها برای پختن نان ریشه در همین راز کوچک و ناقابل دارد. نان ساده و کامل است . هم در ترکیبات و هم در روش پخت .این سادگی و کمال میتواند مثل یک وسوسه پنهانی ما را راهی آشپزخانه کند تا با دیمیتر و هستیای درونمان «الهه های گندم و نان و اجاق » دست به یکی کنیم و نان بپزیم .

******

" نمای نان،برش عرضی آن است و هر برشی با بقیه فرق دارد.هر نانی جور متفاوتی با چاقو رفتار می کند؛پن پولاین تقریبا موقع بریدن جیر جیر می کند...تن محکم تر نان بیگل به خاطر آن سوراخ بزرگ مقاومت کمتری نشان می دهد. بروسان با کوچک ترین تماس خرد می شودو ...همینطور که از پروژه ای به پروژه ی دیگر می رفتیم کم کم فهمیدم که چرا از اول به طرف نان پختن کشیده نشدم . غذا پختن،درمرحله اول پوست کندن و خرد کردن پیازها است و بعد اشک ریختن. نان پختن مخلوط کردن مخمر و آب و آرداست و بعد انتظار. فرق نانوابودن و آشپز بودن این است که بین انتظار و گریه با کدام بهتر کنار بیایی..."

******

لحظه شکوهمند جستار همینجاست. اگر فکر می کردید که فقط داستان ها محل اکتشاف حقایق هستند و جستار شخصی تنها بررسی عمیق تر چیزهایی است که از قبل می دانیم چون خودمان تجربه اش کردیم ، متن در جملات بالا نشان مان داد که در بررسی چندین باره تجربه ای در گذشته، لحظاتی وجود دارد که حقیقتی ظریف و اساسی راهش را باز می کند تا به نویسنده جستار برسد.

******

"مادرم گفت:«سال ها هر روز صبح براتون نون می پختم.همیشه کروسان داشتیم و مافین و ...اوه چقد چیز براتون درست می کردم.»

آیا بعد از این همه سال ،داشت بارقه ای کوچک از دلخوری بروز می داد؟حسرت اینکه اشتهای بچه هایش به اندازه قدرشناسی شان نبوده؟فکر کردم و دیدم هیچ وقت برای آن همه نان از او تشکر نکرده ام....به این فکر کردم که «ممنونم» هایی که به پدر و مادرمان می گوییم، مثل همان هایی که حالا از بچه هایم می شنوم...هرگز کفایت نمی کنند.

******

و جستار خوب هیچ وقت فرصت بازی و جست و خیز در اطراف موضوع خودش را از دست نمی دهد.گاپنیک با مادرش نان می پزد و در همین حال خاطرات کودکی و نوجوانی اش را به یاد میآورد و از هر خاطره یا اتفاقی آنقدر که نکته کوچکی از رابطه این دونفر را برایمان رو کند در جستار آمده است .نکته هایی ساده و کوچک اما محرک و قوی . او از موضوعش و تمام چیزهای مربوط به آن لذت می برد و آنها را خوب می بیند . جهان شخصی او و مادرش در هرجایی که امکان دارد آنقدر گسترش پیدا می کند که خواننده هم بتواند خودش را در آن جهان ببیند و درکی از متن پیدا کند.

******

"وقتی برگشتم نیویورک مارتا بالاخره آماده بود که نانش را بپزد...همه ی مواد اولیه طبیعی و مرغوب رابا هم مخلوط کرد- آرد قهوه ای و ارزن و عسل ارگانیک-...بالاخره در سکوت آشپزخانه ،خمیر بالا آمدو همه دورش جمع شدیم تا تماشا کنیم. چنان خمیر را ورز میداد که کل خانواده متحیر مانده بودیم. در ورز دادنش یک حرارات و اشتیاق بومی بود. خبری از وزوز خمیرگیر نبود، فقط یک زن بودو خمیرش....و ناگهان ، از پس سالیان دراز اما خیلی روشن و واضح، مارتا را در نوزده سالگی دیدم، در یکی از آن صبح های زیبای کانادایی،...با یک نان بافته توی سبد که روبان صورتی دورش بسته بود.واقعا نان پخته بود، همین نان را و حتی آورده بودبرای من ،اما نانش در آشپزخانه، وسط آن همه کروسان و بیگل و شیرمال و آن همه دهان های وراج و بلعان گم شده بود .

گفتم:«تو یکی از اینها رو آوردی خونه ما!الان یادم اومد . ولی یادم نیست چه مزه ای می داد.»

گفت :«معلومه یادت نیس. هیچ کس نفهمید. «فقط گفتن ئه ،باریکلا! بذارش اونجا.»...فک کنم آخرین باری بود که نون درست کردم.»

...فکر کردم زنان همه چیز را به خاطر می سپرند. نان از سر تقصیرات مان می گذرد."

******

یک لحظه حقیقی و کوچک دیگر، کمی ناراحت کننده و بیشتر اجتناب ناپذیر. این حقیقت کوچک خیلی نرم و آرام توی متن شکل می گیرد و جلو می رود تا به جای درست خودش در پایان جستار برسد و گوشه یی از رابطه نویسنده و همسرش را برایمان عریان می کند .از همان اولین خط های جستار که با جرقه ی دستور پخت نان مارتا شکل می گیرد تا آخرین خط،نویسنده با مهارت نشان میدهد که در عین تسلط به زیر و بم متن انگارخیلی هدایتش نمی کند . او از موضوع نان و نان پختن و با مادر نان پختن و نان خوردن و خاطرات و رابطه ها و همه و همه کمک میگیردتا جهان موضوعش را بزرگتر و عمومی تر کند.و در این جهان کمتر شخصی یکدفعه با ترسیم جزییاتی بسیار شخصی پرده یی از از مقابل چشم ما کنار میزد تا درون او را ببینیم.جوری که انگار تمام این سفر برای ادای احترام به خاطره ی نانی با یک روبان صورتی روی میز شلوغ آشپزخانه یی در سال ها قبل بوده است.

نویسنده جستار: آدام گاپنیک

بررسی جستار : نسرین شیرین نیاز

این جستار در شماره 76 مجله همشهری داستان منتشر شده است.


۷
۱
نسرین شیرین نیاز
نسرین شیرین نیاز
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید