پایان ماه است و گزارش ضایعات روی میز مدیر کیفیت می‌آید: یک عدد کل و یک درصد. مدیر می‌پرسد: «از کدام خط؟ کدام شیفت؟ کدام قطعه؟» جواب معمولاً این است: «باید برگردیم و فرم‌ها را نگاه کنیم.» تا آن فرم‌ها جمع شوند، دو هفتهٔ دیگر هم همان ضایعات تولید شده است.
مشکل این نیست که ضایعه ثبت نمی‌شود. مشکل این است که ثبت می‌شود، اما به شکلی که نمی‌شود از آن تصمیم گرفت. عدد کل فقط می‌گوید مشکلی هست. تصمیم‌گیری به این نیاز دارد که بدانید مشکل کجاست.
عدد کل کارخانه تقریباً هیچ اقدامی را مشخص نمی‌کند. وقتی همین عدد به ایستگاه و دستگاه شکسته شود، معمولاً دیده می‌شود که بخش بزرگی از ضایعات در تعداد کمی از نقاط جمع شده است. در بیشتر کارخانه‌ها چند دستگاه یا چند ایستگاه باعث سهم عمده‌ای از ضایعات هستند و بقیه نزدیک میانگین کار می‌کنند.
این گزارش به سه سؤال جواب می‌دهد:
کدام ایستگاه بیشترین ضایعه را دارد؟
آیا این ایستگاه برای همهٔ قطعات یکسان است، یا فقط یک محصول مشکل دارد؟
روند چند هفتهٔ اخیر بهتر شده یا بدتر؟
«ضایعه» یک برچسب است، علت نیست. اگر در ثبت فقط تعداد معیوب نوشته شود، همه چیز در یک سطل می‌ریزد. علت‌ها معمولاً در چند دسته جمع می‌شوند:
مشکل ماده اولیه، یعنی اشکال از تأمین‌کننده یا بچ ورودی است
مشکل فرایند، مثل تنظیم دستگاه، قالب فرسوده یا پارامتر اشتباه
مشکل اپراتور یا دستورکار، مثل ناآشنایی با روش یا ابهام در دستور
مشکل اندازه‌گیری، مثل ابزار کالیبره‌نشده که قطعهٔ سالم را رد می‌کند یا قطعهٔ معیوب را رد نمی‌کند
مورد آخر از همه کمتر دیده می‌شود. بخشی از ضایعات گزارش‌شده گاهی نتیجهٔ ابزار اندازه‌گیری نامطمئن است، نه تولید ضعیف. به همین دلیل وضعیت کالیبراسیون ابزارها باید کنار گزارش علت‌ها دیده شود.
درصد ضایعات برای مدیر کیفیت مهم است، اما مدیرعامل با ریال تصمیم می‌گیرد. دو ضایعهٔ هم‌درصد می‌توانند هزینه‌های کاملاً متفاوتی داشته باشند، چون قطعه‌ای که در انتهای مسیر رد می‌شود، همهٔ مواد، دستمزد و زمان ماشین مراحل قبل را با خود برده است.
اگر هزینه هم وارد گزارش شود، اولویت‌بندی تغییر می‌کند. گاهی ضایعهٔ ۲ درصدی یک قطعهٔ گران‌قیمت از ضایعهٔ ۶ درصدی یک قطعهٔ ارزان مهم‌تر است.
هر سه گزارش یک پیش‌شرط مشترک دارند: داده باید در لحظهٔ وقوع، با ساختار ثابت ثبت شود، یعنی با ایستگاه، علت، قطعه و شیفت. وقتی فرم کاغذی در آخر شیفت جمع می‌شود و بعد وارد اکسل می‌شود، سه اتفاق می‌افتد:
علت‌ها با عبارت‌های مختلف نوشته می‌شوند و قابل شمارش نیستند
بین رخداد و گزارش چند روز فاصله می‌افتد
ربط ضایعه به سفارش، ماده اولیه و هزینه دستی انجام می‌شود، یعنی عملاً انجام نمی‌شود
وقتی ثبت کیفیت به تولید، انبار و مالی وصل باشد، همین سه گزارش بدون جمع‌کردن فرم در دسترس است.
عدد کل ضایعات می‌گوید مشکل دارید. این سه گزارش می‌گویند کجا، چرا و به چه قیمتی. کارخانه‌ای که این سه را در دست دارد، به‌جای دنبال کردن فرم‌ها، روی همان چند نقطه‌ای کار می‌کند که بیشترین اثر را دارند.
مقالهٔ کامل دربارهٔ کنترل کیفیت تولید، با مراحل بازرسی و شاخص‌های اندازه‌گیری، در سایت نواندیشان سیستم منتشر شده است.
