ساعت ۲:۴۷ نصف شب بود.
من داشتم به سقف نگاه میکردم که یکهو ایدهای به ذهنم رسید.
از آن ایدههایی که آدم در سه دقیقه اول فکر میکند:
«تمام شد. میلیاردر شدم.»
پنج دقیقه بعد اسم شرکت را هم انتخاب کرده بودم.
ده دقیقه بعد لوگو را توی ذهنم ساخته بودم.
بیست دقیقه بعد داشتم تصور میکردم در یک پادکست دربارهی «مسیر سخت موفقیت» حرف میزنم.
فقط یک مشکل کوچک وجود داشت:
هنوز حتی یک خط از ایده را اجرا نکرده بودم.
ولی خب، این مانع بزرگی نبود.
صبح برای دوستم تعریفش کردم.
ظهر برای همکارم.
عصر در گروه تلگرام فرستادم.
شب یک استوری مبهم گذاشتم که:
و فردای آن روز، ایدهام از من شکایت کرد.
قاضی پرسید:
— شاکی کیه؟
یک صدای عصبی از انتهای سالن آمد:
— من. ایدهاش.
قاضی عینکش را بالا زد.
— از صاحب خودت شکایت داری؟
ایده گفت:
— بله. این آدم هنوز نفهمیده من چه هستم، ولی من را برای نصف شهر تعریف کرده.
من گفتم:
— خب ایدهی خودمه!
ایده جواب داد:
— همین جمله، مشکل اصلی توئه.
قاضی پرونده را باز کرد.
— متهم، آیا قبل از اینکه بررسی کنی ایدهات جدید است یا نه، آن را برای بقیه تعریف کردی؟
گفتم:
— فقط برای چند نفر.
ایده خندید.
— چند نفر؟ دو تا دوست، سه تا همکار، یک گروه تلگرام، یک استوری و آن پسرعمویت که هر چیزی میشنود برای هفت نفر دیگر میفرستد.
سکوت کردم.
قاضی گفت:
— جالب است.
واقعیت این است که خیلی از ما وقتی یک ایدهی خوب به ذهنمان میرسد، اولین واکنشمان محافظت از آن نیست.
تعریف کردن آن است.
میخواهیم واکنش بگیریم.
تحسین بشنویم.
مطمئن شویم واقعاً ایدهی خوبی است.
اما اگر قرار باشد آن ایده بعدها تبدیل به یک اختراع جدی شود، زمانبندی افشای آن میتواند مهم باشد.
گاهی بهترین کار این نیست که همه بدانند چه چیزی ساختهای.
بهترین کار این است که اول خودت دقیق بفهمی چه چیزی ساختهای.
قاضی پرسید:
— اختراعت دقیقاً چیست؟
شروع کردم:
— ببینید، یک اپلیکیشن هست که با هوش مصنوعی و بلاکچین و—
قاضی گفت:
— نه. دقیقاً چه کاری میکند؟
مکث کردم.
ایده زیر لب گفت:
— دیدی؟
یکی از بزرگترین فاصلهها بین «یه ایده باحال دارم» و «یک اختراع قابل بررسی دارم» همینجاست.
ایده ممکن است این باشد:
«کاش دستگاهی بود که این کار را انجام بدهد.»
ولی اختراع باید بتواند به سؤالهای سختتری جواب دهد:
چه مشکلی را حل میکند؟
روش حلش چیست؟
چه چیزی در آن با راهحلهای قبلی فرق دارد؟
آن تفاوت واقعاً فنی و معنادار است یا فقط ظاهر جدیدی از چیزی قدیمی؟
اگر مجبور باشی ایدهات را بدون استفاده از کلمات «انقلابی»، «هوشمند»، «اولین» و «بینظیر» توضیح بدهی، هنوز جذاب به نظر میرسد؟
این تست دردناکی است.
ولی مفید است.
قاضی پرسید:
— قبل از اعلام اینکه اولین نفر در دنیا هستی، جستجو کردی؟
گفتم:
— بله.
— کجا؟
— گوگل.
— چه چیزی سرچ کردی؟
— اسم ایدهام را.
ایده سرش را گرفت.
یکی از خطرناکترین لحظات زندگی یک مخترع، لحظهای است که بعد از سه سرچ گوگل میگوید:
«نیست! پس من اولین نفرم.»
دنیا پر از اختراعهایی است که با اسمی کاملاً متفاوت، در کشوری دیگر، ده سال قبل منتشر شدهاند.
اگر دنبال سابقهی یک فناوری میگردی، فقط اسم محصول خودت را سرچ نکن.
باید دنبال مفهوم، عملکرد، اجزا، روش حل مسئله و ترکیبهای مختلف کلمات بگردی.
پایگاههای پتنت دقیقاً به همین دلیل وجود دارند.
گاهی ده دقیقه جستجوی درست، میتواند چند ماه کار اشتباه را متوقف کند.
و این چیز بدی نیست.
این یعنی قبل از اینکه پول و زمان بیشتری بسوزانی، چیزی یاد گرفتهای.
قاضی به من نگاه کرد.
من هم به زمین.
ایده گفت:
— بله، این کار را هم کرد.
دفاع کردم:
— خب سؤال کردم دیگه!
هوش مصنوعی میتواند برای مرتب کردن فکر، پیدا کردن اصطلاحات، ساختن سؤال، بررسی سناریوها و حتی شروع جستجوی اولیه خیلی مفید باشد.
ولی یک مدل زبانی، اداره ثبت اختراع نیست.
پایگاه جستجوی کامل پتنت هم نیست.
و جملهی:
معادل این نیست که:
این دو جمله فاصلهی زیادی با هم دارند.
تقریباً به اندازهی فاصلهی «فکر کنم آشپزیام خوبه» تا «رستوران میشلن دارم».
قاضی پرسید:
— اولین بار چه زمانی به این راهحل رسیدی؟
گفتم:
— دقیق یادم نیست.
— نسخه اول چه شکلی بود؟
— یادم نیست.
— چه چیزهایی را تغییر دادی؟
— خب...
ایده آرام گفت:
— هیچ چیز را ننوشته.
یکی از سادهترین کارهایی که خیلیها انجام نمیدهند، مستندسازی روند توسعه است.
تاریخها.
نسخهها.
طرحها.
آزمایشها.
چیزهایی که جواب ندادند.
چیزهایی که عوض شدند.
نه فقط برای مسائل حقوقی.
برای خودت.
چون سه ماه بعد، مغز انسان خیلی راحت داستان جدیدی دربارهی گذشته میسازد.
قاضی چند دقیقه سکوت کرد.
بعد گفت:
— متهم مجرم شناخته میشود.
پرسیدم:
— جرمم چی بود؟
گفت:
— هیجانزدگی بدون تحقیق.
ایده لبخند زد.
قاضی ادامه داد:
— مجازات: قبل از تعریف کردن ایده بعدی برای تمام دوستانت، باید پنج سؤال را جواب بدهی.
دقیقاً چه مشکلی را حل میکنم؟
راهحل من چه تفاوت فنی مشخصی با چیزهای موجود دارد؟
آیا قبل از این، نمونه مشابهی منتشر شده؟
چه چیزهایی را لازم نیست هنوز عمومی کنم؟
اگر واقعاً ارزش دارد، قدم بعدی برای بررسی و حفاظت از آن چیست؟
گفتم:
— همین؟
قاضی گفت:
— همین پنج سؤال احتمالاً از صد تا جلسه «ایدهپردازی» بیشتر به دردت میخورد.
من و ایده با هم از ساختمان بیرون آمدیم.
گفتم:
— هنوز ازم عصبانیای؟
گفت:
— نه.
— پس میتونم دربارهات استوری بذارم؟
چند ثانیه نگاهم کرد.
بعد گفت:
— واقعاً هیچی یاد نگرفتی، نه؟
اگر ایدهای دارید که میخواهید قبل از عمومیکردنش جدیتر بررسی کنید، بد نیست اول دربارهی جستجوی سابقه، شرایط ثبت و مسیر ثبت اختراع مطالعه کنید.