
? کوبیسم و واژانه
?مقدمه
کوبیسم پیش از آنکه وارد ادبیات شود، در نقاشی قدم به عرصه ی وجود گذاشت. مکتب کوبیسم که هنر « انتزاع» است، می کوشد که بینش خود را از اشیاء و حتی موجودات به صورت ترکیب اشکال هندسی در آورد .به طور اجمال این مکتب را می توان چنین تعریف کرد که کوبیست ها می خواهند در نقش هر منظره ، گذشته از آن قسمتی که با چشم دیده می شود ، قسمت های پنهانی و نامرئی را نیز نشان دهد.( سید حسینی، 1376: 731) هنرمندان سبک کوبیسم کوشش می کنند تا کلیت یک پدیده ( وجوه مختلف یک شیء ) را در آن واحد در یک سطح دو بعدی عرضه کنند. کوبیسم از این جهت مدئی رئالیسم بود ولی نه رئالیسم بصری، بلکه رئالیسم مفهومی. آنها همچنین در تلاش بودند تا ذهنیت خود را از اشیاء و موجودات به صورت اشکال هندسی بیان کنند. از این رو آنچه را که در واقعیت است به گونه ای که در چشمان ما قابل رویت است، نمی بینیم.( همان)
کوبیسم ادبی آثار گیوم آپولینر (Guillaume Apollinaire) (۱۹۱۸ـ۱۸۸۰) متولد شد. او در ابتدا از پیروان سبک سمبولیسم بود ولی همراهی او با مکتب سمبولیسم با ضعف و زوال این مکتب مقارن شد. به همین دلیل آپولینر از این مکتب کناره گرفت. سپس علاقه اش به هنر نقاشی و دوستی او به پیکاسو دلایلی شدند برای اینکه او مبتکر نوعی کار ادبی ـ هنری شود که «کوبیسم ادبی» نام گرفت و بطور همزمان با کار کوبیسم ادبی، او از مروجها و مبلغهای مکتب سوررئالیسم نیز بود. کارهای آپولینر از نوع کالیگرام (Calligramme) و ایده ئوگرام (I deogramme) است یعنی متنهایی که تریب و شکل حروفچینی و نگاشتن آنها مشخص کننده و بیانگر موضوع و مضمون درونشان است. درواقع نوعی اندیشه نگاری است.
كوبیسم تقریبن هم زمان با مكتب ایماژیسم ظهور كرد، پس از كشیده شدن دامنه ی آن به عرصه ادبیات، نقش مهمی در توسعه ی شعر تصویری و دیداری ایفا كرد. در نقّاشی كوبیسم «نقّاش سعی میكند به جای دوباره سازی یا تقلید ابعاد و پرسپكتیوهای موجود در طبیعت، نخست عناصر تصویری را كه میخواهد ترسیم كند، تجزیه كند و به صورت قطعات جدا جدا درآورد. سپس آن ها را از نو به صورت تركیبی تازه بسازد. نتیجه ی این روش آن است كه شكل های طبیعی به وسیله ی نقـاش به صورت اشكال هندسی درمیآید.» ( انوشه ، 1376 : 1170) در واقع شاعر شعر دیداری نیز همین كار را میكند. او با تجزیه ی یك جمله ی ساده ، عناصر آن را به شیوه ی مورد نظر خود میچیند و میان واژههای آن به مناسبتِ موضوع، آرایش ویژهای ایجاد میكند كه با تماشای آن میتوان شكل و تصویر مورد نظر شاعر را دید.
آپولینر در كتاب «نقّاشان كوبیست» كار شاعر و نقّاش كوبیست را یكی میداند و معتقد است كه هر دو میكوشند از نمودهای طبیعت طرحی تازه بیافكنند و با انتقال حس درونی واقعیتها، بیش از پرداختن به پوسته و صورت بیرونی آن، بر حدود تخیل بشری بیافزایند. ( میمنت، 1373:222)
برخی، آرای ویتگنشتاین (۱۸۸۹- ۱۹۵۱م) فیلسوف اتریشی را درباره ی رابطه ی زبان و زیباییشناسی به ویژه نظریه ی «بازیهای زبانی» او را بر شاعران این گونه شعرها مؤثر دانستهاند. ویتگنشتاین معتقد بود كه «ما واژگان را از بازی زبانی متافیزیكی به بازی زبانی زندگی هر روزه انتقال میدهیم.» (احمدی، 1374: 282)
#کوبیسم_و_واژانه
#مکتب_اصالت_کلمه
#عریانیسم
#بخش_آموزش
#نویسندگان
#استاد_آرش_آذرپیک
#نیلوفر_مسیح
#فصلنامه_رخسار_زبان