
?جلوه های رئالیسم اجتماعی در غزل مینیمال و گفتار آرش آذرپیک
?مکتب رئالیسم از جمله مکتب های ادبی بنیادین و تاثیر گذار در جهان است، مکتبی عینی و بیرونی می باشد و بر واقعیت های جامعه تاکید دارد. اگر چه رئالیسم را در معنای عام نمی توان محدود به زمانی خاص کرد، اما به عنوان مکتب ادبی ویژه ای که پس از رومانتیک ها پدیدار شد و چارچوب دقیق آن به وسیله ی محققان ادبی ترسیم گشت؛ به اوایل قرن نوزدهم باز می گردد. ادبیات ایران نیز تا پیش از دوره ی مشروطه متعلق به اقشار خاص و منحصر به فرد اجتماع بود. و با واقعیت های اجتماعی پیوند چندانی نداشت. اما در شعر معاصر، تحولی در نگرش شاعران و نویسندگان ایجاد می گردد. و ادبیات به طور کلی تحت تاثیر تحولات اجتماعی فرهنگی و سیاسی جامعه قرار می گیرد. شعر نیز به عنوان بخش بزرگ و مهم ادبیات ایران نباید از این تاثیر بی نصیب بماند. ( رزاق پور و نوش آبادی، 1392: 67_93)
مهمترین خصوصیت اثر رئالیستی توصیف انسان به صورت موجود اجتماعی است؛ به عبارت دیگر رئالیسم ریشه ی رفتار آدمی را در شرایط اجتماعی زمان جستجو می کند. ( پرهام، 1360: 46) اصول مکتب رئالیسم عبارتند از:1 _ کشف و بیان واقعیت، 2_ توجه به محیط اجتماعی و تحلیل اجتماعی، 3_ پرهیز از هر گونه توجه به تاریخ به عنوان زمینه ای برای آگاهی، 4_ مشاهده ی دقیق و تشریح جزئیات، 5_ توجه به سرزمین های واقعی خود و دیگران، 6_ جستجوی آینده، 7_ معمولی بودن قهرمان در روایت، 8_ توجه به عینیت مانند تماشگر، 9_ بیان روابط علی و معلولی در پدیده های اجتماعی. ( همان) آرش آذرپیک نیز آگاهانه یا ناخودآگاهانه با جهان اطرافش ارتباط بی واسطه برقرار کرده و شعرش از آن تاثیر پذیرفته است. در واقع آذرپیک با فراروی از شعر تغزلی به سمت نقد رئالیستی اجتماع، در اشعارش به جنس سومی رسیده؛ که در نهایت وجود انسان و اجتماع در شعرش برجسته شده است. این نوشتار در پی آن است تا رئالیسم اجتماعی را در شعر آرش آذرپیک بررسی و تجذیه و تحلیل نماید.
آرش آذرپیک از جمله شاعران معاصر است که همه او را با «غزل مینیمال» و « غزل گفتار» می شناسند. و از نسل اول غزلسرایان پسا سیمین می باشد. که در دهه هفتاد به حلقه ی سیمین راه یافت. او از نخستین پیروان وزن جدید در غزل سیمین به شمار می رود که در مجموعه اش، با بسامد فراوان _ بیش از نصف اشعارش_ از اوزان سیمینی بهره برده است. و می توان گفت از لحاظ محتوا و وزن یکی از پایدارترین و وفادارترین شاگردان سیمین به شمار می رود. که خود از لحاظ فرم و محتوا و نزدیکی زبان شعر به دکلماسیون طبیعی کلام صاحب سبک و نگرش خاص خود است. از آذرپیک تا به زمان اکنون دو مجموعه غزل « لیلا زانا، دختر اسطوره های سرزمین من» و « دوشیزه به عشق باز می گردد» را می توان نام برد. آذرپیک همانند غزل سرایان پسا سیمین، تغزل و نگاه رئالیستی به انسان و طبیعت را به عنوان هسته ی اشعارش قرار داده، منتها چاشنی انتقاد نسبت به معضلات اجتماعی و اخلاقی را نیز به آن افزوده است. در دفتر « لیلا زانا» با معرفی غزل مینیمال سبک خاص خود را در فرم و محتوای غزل ارائه می دهد. کلامش مبتنی بر روایت و داستانک های کوتاه مینی مالیستی واضح، شفاف و ساده می نمایاند، که دیالوگ و زبان فاخر را به خدمت گرفته است. اغلب اشعارش روایت هایی دیالوگ محوراند، و سعی دارد که زبان شعرش را به زبان گفتار نزدیک کند. دومین مجموعه او « دوشیزه به عشق باز می گردد» نیز با محتوایی اجتماعی و دیالوگ محور که خود این نوع سرایش را « غزل گفتار فاخرانه» می نامد؛ بر خلاف غزل گفتار عامیانه و محاوره ای از کلمات شکسته، و واژگان محاوره استفاده نکرده؛ و آرایه های ادبی و ترکیبات شاعرانه در آنها به حداقل ممکن کاهش یافته است. زیرا نزدیک شدن به دکلماسیون طبیعی کلام، آرایه ها و عناصر و تصاویر پیچیده شعر سنتی را تاب نمی آورد.
رئالیسم_ اعمم از اجتماعی یا انتقادی_ بیشتر در داستان نویسی مطرح است تا شاعری، و به همین جهت بیشتر نوشته ها و تحقیقات نویسندگان ایرانی پیرامون این مکتب ادبی در داستانهای معاصر فارسی است.( عباسی و عبدی، 1394: 92) شعر آذرپیک به لحاظ هم افزایی با مکتب مینیمالیسم و داستان مینی مال از خصوصیات رئالیستی برخوردار است. از مضامین رئالیستی که در شعر آذرپیک مورد توجه قرار گرفته است، می توان به موارد زیر اشاره کرد:
الف) توجه به کار، کارگر، قهرمانان کار و حرفه و رنجبران: توجه به کار و کارگر و فقر در اجتماع درونمایه شعر رئالیستی اجتماعی است و آذرپیک با توجه به ارتباط بی واسطه با اجتماع و اقشار کارگر و نگاه انسان مدارانه اش به دگر سوژه ها، رنج آدمی را به تصویر می کشد. و به همین خاطر بسامد توجه به فقر و مسائل اجتماعی از جمله مشکلات زنان کارگر و فقیر و حتی معضل ناتوانی مردان در اداره ی زندگی در اشعارش از بسامد ب
الایی برخوردار است.
ببین که در دل پولادیش_ حماسه ترین / تبارنامه ما_ تا همیشه_ پنهان است
آهای مرد! چه می گویی از اصالت خویش/ که سفره خالی و طفل گرسنه بی جان است. ( آذرپیک، 1383 :15)
آذرپیک در ابیات فوق به بیان روایت زندگی پر رنج و مشقت خانواده ای می پردازد، دیالوگ های مردی جنگاور را بیان می کند؛ که در نهایت مجبور به فروش شمشیرش می شود؛ که نماد جنگاوری است و در دام فقر گرفتار آمده است. ضمن آنکه تصاویر رئالیستی در این غزل ها مبتنی بر دیالوگ بین کاراکتر ها و زبان گفتار است.
ب) دعوت به انقلاب: در شعر آذرپیک توجه شخص بیشتر به انقلاب درونی است. و اغلب در اشعارش قهرمان داستان در پی راهی برای برون رفت از معضلات اجتماعی و فردی است. که در غزل بچه ماهی، بچه ماهی تمثیلی از انسان در جهان است که برای برون رفت از آن، خودش را به تور می سپارد؛ و تور تمثیلی از پذیرفتن راه های غلط و وسوسه های فردی و اجتماعی می باشد که در نهایت، ماهی طعمه ی این وسوسه ها شده و در آتش انتخاب غلط خود گرفتار آمده و طعمه ی حریق می شود.
می روم از حصار این تکرار تا به آنجا که آسمان آبی ست
می روم اوج را، ولی باید سخت بر حال لاک پشت گریست
ساعتی بعد، آن سوی برکه رقص آتش، غروب یک ماهی ست ( همان:11)
#مکتب_اصالت_کلمه
#مقاله
#شعر_امروز_کرمانشاه
#جلوه_های_رئالیستی_در_غزل_مینیما_و_گفتار_آرش_آذرپیک
#نیلوفر_مسیح
#عریانیسم
#در_باور_مکتب_عریانیسم_تنها_راه_نجات_تمدن_ما_۱خردفلسفی_۲خردفلسفی_۳خردفلسفی_است