یکی از مهم‌ترین عوامل جذابیت سریال‌های تلویزیونی شخصیت‌های آنها هستند. شخصیت‌هایی که ما با آنها همذات‌پنداری کنیم یا نمونه‌ی آنها را در واقعیت دیده باشیم، ما را بیشتر از بقیه جذب می‌کنند. شخصیت‌های سریال‌ها اغلب نمادی از بخشی از جامعه هستند. آنها اغلب چهره‌ای از جامعه را نشان می‌دهند که کم‌تر به آنها پرداخته شده است.
سریال شمعدونی یکی از سریال های محبوب تلویزیون است. بخش اعظم موفقیت این سریال مرهون شخصیت‌های آن است. هرکدام از این شخصیت‌ها ویژگی‌های خاص خودشان را دارند. در ادامه به بررسی شخصیت‌های اصلی سریال شمعدونی می‌پردازیم.
هشدار اِسپُویل: این متن بخشی از داستان سریال شمعدونی را اِسپُویل می‌کند (لو می‌دهد).
هوشنگ مظاهری (با بازی محمد نادری) یکی از شخصیت‌های اصلی سریال شمعدونی است. او همسر زهره سعادتی و پدر سعید و سارا است. تکیه‌کلام هوشنگ «تبریک به تو، تبریک به خودم، تبریک به همه» است که در بین مردم بسیار پرطرفدار و معروف شد.
هوشنگ مردی بی‌خیال، بی‌مسئولیت و سرخوش است. او برادرزاده‌ی همسرش را با بی‌مسئولیتی در باغ‌وحش گم می‌کند و پس از گزارش به پلیس، طوری که انگار اتفاقی نیفتاده است به خانه برمی‌گردد. او به‌دلیل داشتن همین ویژگی در زمینه‌ی شغلی هم موفق نیست و مدتی از کار بی‌کار می‌شود.
او از سر نادانی و خامی فکر می‌کند اگر پشت سر فرزندش بدگویی کند، فرزند دیگرش خوشحال می‌شود! او نگران است که مبادا پسرش درگیر اعتیاد شود، اما رفتار درست با او را نمی‌داند و او را از خانه فراری می‌دهد.
شخصیت هوشنگ جنبه‌ی مثبت هم دارد. هوشنگ با همه‌ی اشتباهات و بی‌فکری‌هایش، مردی خوش‌قلب و ساده است و خانواده‌اش را عمیقاً دوست دارد، حتی اگر ناخواسته باعث ناراحتی‌شان شود.
مهم‌ترین ویژگی مثبت او این است که نمی‌گذارد هیچ‌چیز مانع لذت‌بردنش از زندگی شود. هیچ اتفاقی اوقات او را تلخ نمی‌کند. او حتی در روزی که از کار اخراج شده است، به پسرش می‌گوید: «روز خوبی بود»!
همه‌ی ما به جنبه‌ی مثبت هوشنگ در درونمان نیاز داریم تا کمک کند زندگی را سخت نگیریم و در تلخ‌ترین روزهای زندگی‌مان هم بتوانیم لبخند بزنیم.
زهره سعادتی (با بازی آتنه فقیه‌نصیری) زن هوشنگ و مادر سعید و سارا است. او در نگاه اول زنی بسیار عاقل‌تر، موجه‌تر و بامسئولیت‌تر از شوهرش، هوشنگ، جلوه می‌کند، اما او هم بی‌فکری‌های خودش را دارد. او قبل از این که حکم ترفیعش به او ابلاغ شود، جشن می‌گیرد. او همسر سابق برادرش را (که همکارش هم هست) بدون توجه به ملاحظات خانوادگی به مهمانی دعوت می‌کند و ناخواسته موجب آشوب در زندگی زناشویی برادرش می‌شود. زهره هم درست مثل شوهرش نمی‌تواند بین وظایف شغلی و گرفتاری‌های شخصی تعادل برقرار کند. به همین دلیل است که نمی‌تواند ترفیع بگیرد.
زهره زنی جاه‌طلب است و در آرزوی رسیدن به جایگاه شغلیِ بالاتر. به همین دلیل به‌شدت به کسی که به جای او ترفیع گرفته (فرزانه)، حسادت می‌کند. زهره با نهایت حرص و کینه او را «عزیزم» صدا می‌زند و با ظرافت نشان می‌دهد که گاهی عزیزم گفتنِ زن‌ها معنی‌اش از صدتا فحش بدتر است!
زهره زنی بسیار خانواده‌دوست است، اما در این کار نه عدالت دارد و نه میانه‌روی. او چنان درباره‌ی برادرش تعصب دارد که حاضر نیست عیب‌های او را ببیند و نمی‌تواند هنگام اختلاف شوهر و برادرش، موضع منصفانه‌ای داشته باشد. متأسفانه خانواده‌دوستی افراطی او اغلب اوقات باعث می‌شود برادرش و خانواده‌ی برادرش از این خصلتش سوءاستفاده کنند و موجبات دلخوری شوهر و فرزندانش را فراهم کنند. او بیشتر اوقات رضایت شوهر و فرزندانش را فدای خواسته‌های خانواده‌ی پدری‌اش می‌کند.
سعید مظاهری (با بازی امیر کاظمی) پسر زهره و هوشنگ در سریال شمعدونی، پسری است که هنوز راه زندگی‌اش را پیدا نکرده است. او پسری بسیار بی‌مسئولیت و بی‌دقت است. او دو بار با بی‌دقتی‌اش باعث گم‌شدن ماشین دایی‌اش می‌شود و حتی زمانی که خبر به تعویق افتادن عقد خاله‌اش را تلفنی به او می‌دهند، به فکرش نمی‌رسد این خبر را اعلام کند. البته اگر به یاد بیاوریم که پدر او هوشنگ است، بی‌مسئولیت‌بودنش چندان هم دور از ذهن نیست!
شاید بخشی از بی‌مسئولیت بودن سعید (و مشکلات او در رانندگی) به کمبود اعتماد به نفس او برگردد. سعید علی‌رغم بی‌مسئولیت بودنش بسیار مهربان و دل‌رحم است و با کشتن غیرعمدی یک گربه عذاب وجدان شدیدی می‌گیرد.
سعید پسری ساده‌دل است و هنگام عذرخواهی برای کشتن گربه، به‌راحتی شماره تلفن می‌دهد تا خودش و پدرش را به دردسر بیندازد! او علی‌رغم این که آه در بساط ندارد، از سر رفاقت و جوانمردی موبایلش را به دوست معتادش می‌بخشد. او به خاطر خوش‌قلبی‌اش رفیق خوبی است، اما دیگران لزوماً رفیق خوبی برای او نیستند! سعید با داشتن دوست ناباب و معتاد، در معرض معتادشدن (یا حداقل انگ اعتیاد) قرار دارد.
سعید در سریال شمعدونی نماد نسل جوانی است که کورکورانه از یک مکتب خاص پیروی می‌کنند. او نماد کسانی است که حوصله‌ی فکرکردن ندارند، اما دلشان می‌خواهد ابراز وجود کنند و با پیوستن به یک جریان فکری، هویت خاصی برای خودشان تعیین کنند. او نه از سر عقلانیت و تفکر، بلکه از سر جَوگیری و هیجان‌زدگی (یا شاید هم ایجاد تنوع در زندگی) اعلام می‌کند که گیاه‌خوار شده و از تکنولوژی دوری می‌کند. به همین دلیل است که نمی‌تواند به تصمیمش پایبند بماند.
سارا (با بازی ویدا جوان) دختر هوشنگ و زهره و خواهر سعید است. او دختری تلاشگر و عاقل است، اما کسی در خانواده او را جدی نمی‌گیرد. موفقیت تحصیلی او (دریافت مدرک دکترای پزشکی) تحت‌الشعاع گرفتاری‌های خانواده قرار می‌گیرد. او نمونه بارز فرزندانی است که هرچقدر تلاش کنند، نمی‌توانند خانواده را راضی کنند. با این که هیچ کدام از اعضای خانواده او مدرک دکترا ندارند، به‌خاطرِ نداشتن مدرک تخصصی طوری با او رفتار می‌کنند که انگار او کمترین تحصیلات را در خانواده دارد!
عطا سعادتی (با بازی حسن معجونی) فرزند ناخلف و دردسرساز خانواده سعادتی، شخصی بسیار خودخواه، خودشیفته، منفعت‌طلب و سودجو است. عطا به‌قدری در قلدری و بدرفتاری با خانواده‌اش افراط می‌کند که حتی خواهرش، زهره، که همیشه مدافع او بود، در شب عروسیِ زیبا با او پرخاش می‌کند.
عطا سابقه اعتیاد و یک ازدواج ناموفق دارد. اگر کسی به جز خود عطا در خانواده چنین سابقه‌ای داشت، مسلماً آماج طعنه و تمسخر دائمی عطا قرار می‌گرفت!
همه ما در طول زندگی‌مان حداقل با یک «عطا» روبه‌رو می‌شویم که باید مرزها و حد و حدودش را به او یادآوری کنیم، زیرا این گونه افراد تا جایی که بتوانند، پیشروی می‌کنند.
عطا جزو آن دسته از افرادی است که فکر می‌کنند دنیا حول محور آنها می‌چرخد. او به مشکلات دیگران هیچ اهمیتی نمی‌دهد و تنها به مشکلات خودش می‌اندیشد.
عطا به‌شدت سعی دارد خود را قوی و بی‌نقص نشان دهد و از اظهار ضعف می‌ترسد. او به‌قدری از سرنگ می‌ترسد که آزمایش خون برایش کار سخت و ترسناکی است. درون پوسته‌ی بیرونی قلدر او، پسری کوچک است که حتی برای یک آزمایش خون هم نیاز به حمایت و دلداری دارد. او به‌شدت از نشان دادن بخش آسیب‌پذیرِ وجودش به دیگران هراس دارد.
در کتاب بی‌شعوری نوشته شده است که هیچ‌کس نمی‌تواند جلوی یک بی‌شعور را بگیرد، مگر یک بی‌شعور بزرگ‌تر! دقیقاً به همین دلیل است که شیرین، زن عطا در سریال شمعدونی، (با بازی نگار عابدی) تنها کسی است که می‌تواند از پس عطا بر بیاید! شیرین هم درست مثل شوهرش خودخواه، زورگو و سودجو است.
تنها جایی که مخاطب اندکی با شیرین همدردی می‌کند، آن‌جاست که مجبور است حضور همسر سابق شوهرش را در همه‌ی مهمانی‌های خانوادگی تحمل کند.
شیرین با وجود اخلاق‌های ناپسندش بسیار خانواده‌دوست است. از معدود ویژگی‌های مثبت شیرین، وفاداری‌اش به همسر و محبت مادرانه به فرزندش است. او وقتی احتمال اعتیاد همسرش را می‌دهد، با او قاطعانه برخورد می‌کند و وقتی از پاک‌بودن شوهرش مطمئن می‌شود، خوشحال می‌شود؛ چون ته دلش واقعاً دوست ندارد طلاق بگیرد.
عرشیا سعادتی (با بازی عرفان برزین) پسری بسیار گستاخ و بی‌ادب است. البته از بچه‌ای که پدرش عطا و مادرش شیرین باشد، جز این انتظار نمی‌رود! رفتار و تربیت او به‌قدری نامطلوب است که همسر مدیر بانک حاضر نیست فرزندش حتی یک شب با عرشیا همبازی شود و در مهمانی زهره در پاسخ به این که چرا فرزندش را نیاورده، می‌گوید: «ما روی دوست‌های بچه‌مون حساسیم!».
جمله‌ای که عرشیا به راننده می‌گوید (اشکال نداره، پول هوشنگه، بگیر!) نشان می‌دهد او مثل یک اسفنج اخلاق پدرش را به خود جذب کرده و از کودکی به فکر صرفه‌جویی در پول و سرمایه‌ی خود و مصرف‌کردن پول دیگران است.
مشخص است که عرشیا وقتی به مدرسه برود، جزو بچه‌هایی خواهد بود که بچه‌های دیگر را اذیت می‌کنند و خوراکی‌هایشان را می‌گیرند و احتمالاً در بزرگسالی هم مردی پررو و منفعت‌طلب مثل پدرش خواهد شد.
زیبا سعادتی (با بازی رؤیا میرعلمی) خواهر زهره و عطا است که در طول سریال زن آقای نعمتیان هم می‌شود. شخصیت و رفتار زیبا در سریال شمعدونی مطابق با کلیشه ذهنی جامعه راجع به برخی دختران مجرد است که یگانه آرزویشان شوهرکردن و رفتن به خانه‌ی بخت است! البته فشارهای اجتماعی و حرف‌ها و نگاه مردم هم در تقویت این باور در ذهن دختران بی‌تأثیر نیست.
زیبا درست مثل خواهرش، زهره، وقتی کسی را دوست داشته باشد، حاضر نیست عیب‌های او را بپذیرد و تمام عیب‌های او را به چشم حُسن می‌بیند. وقتی زهره خبر آبروریزی و حرص‌زدن آقای نعمتیان در سفارش‌دادن غذا در رستوران را به او می‌دهد، زیبا به‌سادگی می‌گوید: «طبعش بلنده!».
جمشید نعمتیان (با بازی سید مسعود حسینی) آسانسورچی بیمارستان است که با زیبا سعادتی ازدواج می‌کند. او در نگاه اول مردی ساده به نظر می‌رسد، اما وقتی هوشنگ او را به رستوران دعوت می‌کند، در‌می‌یابیم در زرنگ‌بازی و منفعت‌طلبی کم از عطا ندارد! او به‌راحتی هنگامی که هوشنگ می‌خواهد نشانی رستوران را برای او بفرستد، می‌گوید: «نمی‌خواد آدرس اس‌ام‌اس کنی. بلد نیستم. هرجا باشه بلد نیستم!» و به این ترتیب موفق می‌شود بدون این که خرج رفت‌و‌آمد به گردنش بیفتد، به رستوران برود! او در رستوران از بالا تا پایین منو را سفارش می‌دهد؛ چون قرار نیست خودش پول غذاها را بدهد!
آقای نعمتیان همچنین اعتماد‌به‌نفس حیرت‌انگیزی دارد و با آوازهای گوشخراشش، خودش را خواننده‌ای برجسته تصور می‌کند. او نمادی از بخشی از جامعه است که مهارت خودشان در خوانندگی را بیشتر از آنچه هست، تصور می‌کنند.
بابا رضا (با بازی محسن قاضی مرادی) پدر زهره، زیبا و عطا است. او همان تصویر کلیشه‌ای‌ای است که ما از یک فرد مسن در ذهنمان داریم؛ فردی دائماً بیمار یا در معرض بیماری، و کسی که اغلب اوقات از شرایط گله‌مند است.
برادر آقای نعمتیان (با بازی سعید هاشمی) پسری خل‌وضع و مشنگ است که به هوشنگ می‌گوید: «بعضی وقت‌ها فکر کن! برات خوبه!» مصداق ضرب‌المثل «یه سوزن به خودت بزن، یه جوالدوز به دیگران»!
در وصف بدبختی ایرج مشیری همین بس که او همکار هوشنگ است! یکی از اتفاقات روزمره‌ی آقای مشیری (با بازی محمدرضا داوودنژاد) این است که هوشنگ وقت و بی‌وقت به او زنگ بزند و بگوید که دیر به سر کار می‌رسد.
آقای مشیری به خانم نیازی که به جمع آنها در شرکت می‌پیوندد علاقه‌مند می‌شود و برای جلب‌توجه او هرکاری می‌کند. او نماد مردانی است که خیلی اعتماد‌به‌نفس دارند و احساس می‌کنند به‌قدری جذاب و بامزه‌اند که دل هر زنی را می‌توانند ببرند.
فرزانه (با بازی پانته‌آ سیروس) زنی است که به جای زهره به موقعیت شغلی بالا در بانک منصوب شده است. او که به‌شدت آماج حسادت زهره قرار دارد، زنی بسیار قانونمند و مقرراتی است. او برای خودش مرزها و چهارچوب‌های مشخصی دارد که دیگران را وادار به پذیرش آنها می‌کند. حرف او درباره‌ی این که زهره قبل از صدا زدن او به اسم کوچک باید از او اجازه بگیرد، درست است (به‌ویژه که او مافوق زهره محسوب می‌شود)، اما قاطعیت و جدیت بیش از حد او موجب می‌شود این حرف را به‌شکلی ناراحت‌کننده و توهین‌آمیز بیان کند. به نظر می‌رسد که برای فرزانه اهمیتی ندارد که دیگران او را دوست داشته باشند یا نه. او به خودش زحمت نمی‌دهد حرفش را با جدیت، اما ملاحظه‌گرانه بیان کند و با زیردستانش روابط حسنه‌ای برقرار کند.
فرزانه زنی متکبر نیز هست و همین رفتارش باعث دوری بیش‌ترِ زهره از او می‌شود. او متکبرانه در عروسی زیبا به زهره می‌گوید: «شوهرم از محیط‌های این‌جوری خوشش نمی‌آد.»
در این متن با شخصیت‌های اصلی سریال شمعدونی و ویژگی‌های آنها آشنا شدیم. شما کدام شخصیت در این سریال را بیشتر دوست دارید؟ به نظر شما کدام خصلت‌ها و کدام شخصیت‌ها که لازم بود به آنها پرداخته شود از قلم افتاده است؟ لطفاً در قسمت نظرات بنویسید.
خواندنیِ مشابه:
