رفتارهای ضدسرمایه‌داری- هفت: به هنر معناگریز بدبین باشید!

اکثر ما عادت داریم به همه انواع هنر به چشم یک چیز لوکس و نسبتا مقدس نگاه کنیم.

البته که اشعار حافظ، خطاطی های میرعماد و سمفونی های بتهوون، قطعا نمونه های بی بدیل نبوغ بشر در خلق زیبایی هستند، اما سریال های نتفلیکس چطور؟ نقاشی های ابزورد چطور؟!

بخش اعظم جامعه ما با بی تفاوتی از کنار هنر انتزاعی میگذرد و حاضر نیست یک ریال هم برایش پول خرج کند، با این حال در حراج تهران هنوز هم بعضی نقاشی های معناگریز بهمن محصص با قیمت نجومی فروخته میشود. کسی که این نقاشی را میخرد ممکن است یک جمله هم نتواند در توصیف آن بگوید.

چند وقت پیش این خبر منتشر شد: این نقاشی ۱۷ برابر کل فروش سینمای ۱۴۰۴ ما می‌ارزد یک اثر هنری از جکسون پولاک که آن را «اولین نقاشی‌های واقعاً انتزاعی» تاریخ می‌خوانند، در حراجی نیویورک به قیمت ۱۸۱ میلیون دلار (بیش از ۳۲ همت) فروخته شد. این در حالی‌ست که کل فروش سینمای ایران در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱.۹ همت خلاصه می‌شود. با این حساب، اثر پولاک ۱۷ برابر کل فروش سینمای ایران به فروش رسیده است.

"فرهنگ به مثابه سلاح: سازمان سیا بود که گروه ارکستر سمفونی بوستون را عازم اولین تور اروپایی اش کرد و به صورت مخفیانه از اولین نمایشگاه اروپایی اکسپرسیونیسم انتزاعی حمایت کرد. درست مانند رویکرد غیر تاریخی نقد نو به متون، رنگ پاشیده شده در آثار جکسون پولاک هم برخلاف نقاشیهای دیواری عظیم دیگو ریورا، مناسب روایت های مارکسیست یا ضدامپریالیست نبود. اکسپرسیونیسم آمریکایی، در واقع کمپینی علیه جنبش هنری واقع گرایی اجتماعی بود."

من همان لحظه که خبر را دیدم این بریده بالا از کتاب بی نظیر خبرچین‌ها: چگونه سیا بهترین نویسندگان جهان را فریب داد، نوشته جوئل ویتنی را منتشر کردم. یکی از جاهایی که ما باید با سرمایه داری بجنگیم هنر معنا گریز است. هنر پوچ گرا نه تنها میخواهد اصل مبارزه هنر واقعگرا با مفاهیمی مثل عدالت را از بین ببرد بلکه حتی قصد دارد با فروکاستن معنای هنر تا مرحله سرگرمی صرف، همه میراث معنوی هنر سنتی ما را هم نابود کند.

من نمیخواهم بگویم تمام هنر انتزاعی را باید یک جا دور بریزیم. تابلوی معروف "گوئرنیکا" اثر پیکاسو قطعا یک شاهکار ضد جنگ به سبک هنر انتزاعی است. میگویند یک افسر نظامی نازی وقتی روبروی این تابلو ایستاد با شگفتی گفت: این شاهکار را شما خلق کرده اید؟ پیکاسو گفت: نه خیر، شما خلق کرده اید.

حرف اینجاست که وقتی هنر از معنا تهی میشود تا بتواند فقط به عنوان کالا مبادله شود، مثل رمانهای علمی تخیلی و ترسناک که جای رمانهای فلسفی و روانشناختی را تنگ میکنند، این دیگر خدمت به هنر نیست.

چس جمع بندی این که نگذارید هنر مدرن کاری کند که تحمل هنر کلاسیک را نداشته باشید.