وقتی برچسب، مهمتر از کیفیت میشود: ماجرای برند و بیاعتمادی به لباس ایرانی
گروه خبری، پژوهشی اقتصاددان شمال// آن روز در دفتر کوچک ولی پر جنبوجوش شرکت نشسته بودیم و صحبت از بازار پوشاک ایران شده بود. یکی از بچهها به شوخی گفت: «لباس ایرانی رو باید با ذرهبین نگاه کرد که بفهمی ایرانیه یا خارجی!» همه خندیدند، اما پشت آن شوخی، واقعیتی تلخ پنهان بود. اینکه مردم ما، حتی وقتی لباسی با کیفیت دوخت خوب، طراحی شیک و پارچهی مرغوب میبینند، اگر برند معروفی نداشته باشد، ساده از کنارش میگذرند.
دکتر حجت بقایی همان لحظه گفت: «برند فقط یه اسم نیست، یه مفهومه. یه حافظه جمعیه. مردم با برند خاطره دارن، حس امنیت دارن، حتی احساس تعلق اجتماعی.» و واقعاً هم همینطور است. برند، فراتر از لوگو و بستهبندیست. برند، جایگاه میسازد، اعتماد ایجاد میکند و ارزش اضافه میآورد. وقتی مردم لباس خارجی میخرند، صرفاً برای کیفیتش نیست، بلکه برای نماد بودن آن برند در ذهنشان است. لباسی که ممکن است دقیقاً مشابهش در تولیدکننده داخلی باشد، ولی چون برچسبش انگلیسی نیست، به چشم نمیآید.
ما در این گفتگو بارها به تجربه شرکتهایی اشاره کردیم که محصولات ایرانی را با نامهای خارجی عرضه میکنند و بهراحتی بازار را از آنِ خود میکنند. دکتر بقایی؛ مشاور تحقیق و توسعه، با ناراحتی گفت: «این یعنی مصرفکننده نه به محصول ایرانی، بلکه به نام ایرانی بیاعتماد شده.» اتفاقاً همین بیاعتمادیست که فضا را برای سودجویان باز گذاشته. برندهای تقلبی خارجی، بازار را پر کردهاند؛ لباسهایی با برچسبهای عجیبوغریب که نه کیفیت دارند، نه اصالت، اما چون ظاهرشان «برند» است، فروش دارند.
در این بین، برندهای ایرانی انگشتشمار هستند که بتوانند در ذهن مردم جایی باز کنند. نه چون توانایی ندارند، بلکه چون زیرساخت برندینگ جدی گرفته نشده.
برند ساختن، کار یک شب و یک طراحی لوگو نیست. کاریاست تخصصی، پرهزینه و زمانبر. اما اگر واقعاً قرار است کالای ایرانی مورد اعتماد واقع شود، چارهای جز طی این مسیر نداریم. باید تصویر ذهنی مصرفکننده را تغییر دهیم.
همهی ما خوب میدانیم که لباس ایرانی باکیفیت وجود دارد. دکتر بقایی مثال آورد از یک تولیدی در اصفهان که با دقت و وسواس لباسهایی تولید میکند یا کارگاهی در اطراف کرج که از خیلی برندهای خارجی بهترند. اما میگفت: «این تولیدکننده حتی نمیتونه وارد یک فروشگاه زنجیرهای بشه، چون برند نداره. چون شناختهشده نیست.»
شاید بزرگترین ضعف ما این است که برند را صرفاً ویترین میدانیم، نه قلب تپنده یک کسبوکار.
اگر میخواهیم فرهنگ مصرف کالای ایرانی تغییر کند، باید برند ایرانی را به جایگاه قابل احترام برسانیم. این یعنی سرمایهگذاری بر اعتمادسازی، ثبات در کیفیت، و البته بازاریابی هوشمندانه. برند باید در زندگی مردم حضور پیدا کند، نه فقط روی قفسه فروشگاهها.
مسیر دشواریست، اما اجتنابناپذیر. بدون باور مردم، حمایت از تولید ملی، تنها یک شعار توخالی باقی خواهد ماند. تا زمانی که نگاه مصرفکننده تغییر نکند، حتی بهترین دوخت و مرغوبترین پارچه هم نمیتواند جای خالی یک برند معتبر را پر کند.
×گروه خبری، پژوهشی اقتصاددان شمال
+روزنوشتهای مشاور تحقیق و توسعه