اختصاصی خط آفتاب: چرا هنوز بلد نیستیم شاد باشیم؟
کنسرتهای لوکس شادی نخواهند آورد
(گزارش فرهنگ توسعه از دیدگاههای دکتر حجت بقایی، مشاور تحقیق و توسعه)

به گزارش پایگاه خبری خط آفتاب- فرهنگ توسعه// دکتر حجت بقایی، مشاور تحقیق و توسعه و از پژوهشگران و تحلیلگران حوزه جامعه و فرهنگ، معتقد است «شادی» در جامعه امروز ایران، بیش از آنکه تجربهای درونی و هدفمند باشد، به یک واکنش بیرونی و تقلیدی تبدیل شدهاست. بهگفته او، نبود تعریف مشخصی از شادی و عدم مدیریت آن از سوی نهادهای مسئول، موجب شده مردم به دنبال نشانههای سطحی شادی بروند؛ نشانههایی که بیشتر از آنکه روح را تغذیه کنند، موقتاً ذهن را منحرف میسازند.
بقایی با تأکید بر اینکه شادی یک «اصل اساسی توسعه پایدار» است، میگوید: جوامعی که در مسیر توسعه گامهای واقعی برداشتهاند، ابتدا به نیازهای روانی مردم توجه کردهاند. اما در ایران، اغلب شادی یا سرکوب شده، یا رها شده است؛ نه مهار شده، نه هدایت شده.
او با نگاهی به تجربههای شخصی و تحلیل شرایط اجتماعی، نمونههایی را از رفتارهای جمعی در کنسرتها و فضاهای عمومی مثال میزند که بهزعم او بیشتر از اینکه بیان شادی باشند، بازتابی از یک «خلأ روانی» هستند. به گفتهی بقایی، وقتی فردی بلیت دو میلیون تومانی برای کنسرت میخرد، اما روی صندلی پلاستیکی شکنندهای مینشیند و در نهایت از شدت شوق یا فشار جمع، بلند میشود و حرکاتی ناخودآگاه انجام میدهد، این شادی نیست، بلکه نشانهای از ناآرامی است.
«کنسرتهای لوکس شادی نمیآورند»، دکتر بقایی با این جمله تأکید میکند که ما هنوز درک نکردهایم شادی لزوماً در شلوغی، صدا و نور خلاصه نمیشود.
«وقتی شادی کردن به جای اینکه از درون بجوشد، به تقلید از مدلهای خارجی و فضای مجازی تبدیل میشود، خروجی آن دیگر لذت نیست، بلکه سرگردانی روانی است.»
او معتقد است مسئولین فرهنگی و اجتماعی کشور، سالهاست از تعریف علمی و بومی «شادی» غفلت کردهاند. از نظر او، نه برنامهای برای آموزش شادی در مدارس و رسانهها وجود دارد، نه فضایی برای شکلگیری شادیهای سالم و جمعی فراهم شدهاست.
«ما هنوز نمیدانیم چگونه شاد باشیم، چون هیچوقت یاد نگرفتیم. شادی برایمان یا تابو بوده، یا چیزی صرفاً تفریحی و بیاهمیت.
در حالیکه شادی، سوخت موتور توسعه فرهنگی و اقتصادی هر جامعه است.»
بقایی برای درک بهتر وضعیت، نگاهی هم به غرب دارد. او میگوید: «نمیتوان شادی غربی را بیقید و شرط پذیرفت یا رد کرد. آزادیهایی که گاهی با شادی اشتباه گرفته میشوند، در برخی کشورها به بحرانهای عمیق اجتماعی و روانی منجر شدهاند. مثلاً آماری که خود غربیها منتشر کردهاند نشان میدهد در آمریکا سالانه دهها هزار نفر قربانی خشونتهای جنسی یا سلاح گرم میشوند. آیا این همان آزادی است که شادی میآورد؟»
او میافزاید که قضاوت ما از شادی در غرب، بیشتر مبتنی بر تصویرهاییست که از رسانهها میبینیم. در حالیکه درک واقعیت، نیازمند مشاهده میدانی، پژوهش و تحلیل عمیقتریست.
«نه ما واقعیت تهران را درست میبینیم، نه آنها واقعیت نیویورک را. تا وقتی نگاهمان سطحی باشد، نه میتوانیم از آنها درست بیاموزیم، نه میتوانیم برای خودمان نسخهای کاربردی بنویسیم.»
در پایان، دکتر بقایی هشدار میدهد که اگر شادی در جامعهای تنها به عنوان «تجمل» یا «شوآف فرهنگی» در نظر گرفته شود، نهتنها دردی را دوا نمیکند، بلکه شکافهای روانی و طبقاتی را عمیقتر میسازد. از نگاه او، شادی یک سرمایه اجتماعی است که باید آن را شناخت، آموزش داد، و زیرساختهایش را فراهم کرد. وگرنه، جامعهای که شادیکردن بلد نباشد، فقط میلرزد، می لرزاند، فقط تقلید میکند، و در نهایت به هیچجا نمیرسد.