معرفی و نقد پویانمایی «شمشیر و اندوه»

تاریخ نگارش: ۱۳ بهمنماه ۱۴۰۲ (نگارش همزمان با چهلودومین جشنوارۀ فیلم فجر؛ بازنشر بهمناسبت اکران در سالنهای سینما)
پویانمایی «شمشیر و اندوه» اثری است در ژانر درام و اکشن که برای مخاطب نوجوان و جوان تولید شدهاست. تهیهکننده این اثر مهدی جعفری جوزانی است و عماد رحمانی و مهرداد محرابی کارگردانی آن را برعهده داشتهاند. این پویانمایی در واقع برگرفته از بازی رایانهای «سفیر عشق» است که در سال ۱۳۹۹ منتشر شد. حال، پس از یک کار دوساله با تلاش حدود ۲۰۰ نفر، پویانمایی «شمشیر و اندوه» اولین اکرانش را در چهلودومین جشنوارهی فیلم فجر تجربه میکند. همچنین این نخستین بار است که در یک پویانمایی ایرانی از فناوری اسکن انسانی (MetaHuman) برای تصویرسازی شخصیتها استفاده شدهاست.
داستان «شمشیر و اندوه» به دورهی تاریخی پس از شهادت امام حسن (ع) و پیش از قیام امام حسین (ع) میپردازد. شخصیت اصلی داستان، کارن، طی حملهی سربازان معاویه به شهر مدائن، در کودکی خانوادهاش را بهخاطر حمایت از امام حسن (ع) از دست میدهد. عموی کارن او را از میان شعلههای آتشی که کل شهر را دربرگرفته، نجات میدهد اما از همان واقعهی هولناک، بذر نفرت و انتقام در دل کارن کاشته میشود. فقدان اندوهناکی که با جسم و جان قهرمان داستان درهم میآمیزد و با اتکا به شمشیرش، بهسوی مقابله و مبارزه با دژخیمان حرکت میکند.
گروه سازندهی اثر، از تجربهشان در تولید بازیهای رایانهای بهخوبی بهره گرفتهاند و در بیشتر نماها سطح بالایی از کیفیت بصری را به نمایش میگذارند. تلاش شده تا تصویرسازی موقعیتهای مکانی، ساختمانها، نورپردازیها، لباسها و چهره و اندام شخصیتها و البته طراحیهای حرکتی -که در صحنههای اکشن و مبارزه بسیار به چشم میآیند- با دقت و کیفیت بالا و با توجه جدی به جزئیات انجام شود. صداگذاری و موسیقی متن هم اگرچه چندان ویژه و متمایز نیست، کیفیت مناسبی دارد و در خدمت اثر است. بهطور کلی، اگر از چند خطای جزئی صرفنظر کنیم، «شمشیر و اندوه» از بخش فنی امتیاز قابلقبول و بالایی را کسب میکند.
در مقابل، شخصیتپردازی و روایتگری اثر چنگی به دل نمیزنند. گویا اقتضائات مدیوم بازیهای رایانهای همچنان بر آن غلبه داشته و سازندگان نتوانستهاند انتقال و گذری موفق به مدیوم سینما داشته باشند. «شمشیر و اندوه» در داستانگویی، پرداخت مناسب و بهاندازهی شخصیتها و چینش منطقی و منسجم خطوط روایی، دچار ضعف و پریشانی است. برای مثال، اگر از ماجراجوییهای عاطفی کارن کاسته میشد و به دیگر شخصیتها بیشتر پرداخته میشد، با شخصیتهایی باورپذیرتر و عمیقتر روبهرو میشدیم.
گذشته از اینها، با توجه به گروه سنی مخاطبان، مفاهیم و مضامین مطرحشده نیز اغلب در سطح میمانند و به غنا و عمق کافی نمیرسند. با اینکه به گفتهی سازندگان، روایت نقش ایرانیان در وقایع آن دورهی تاریخی مدنظر بودهاست، اما مؤلفههای ایرانی بهکاررفته از چند نام اصیل و معماری بناها و آرایش لباسها و اشارهای به مراسم چهارشنبهسوری فراتر نرفتهاند. به بیان دیگر، وجه ایرانی اثر در ظواهر محدود شده و به زمینههای اخلاقی و فرهنگی و اجتماعی و سیاسی توجه کافی نشدهاست. دیالوگها نیز عمدتاً کلیشهای و گاه اضافهاند و خلاقیت خاصی در آنها نیست.
در پایانبندی هم با یک رهاشدگی آزاردهنده روبهروییم. فرجام شخصیتهای کلیدی در چند نمای بسیار کوتاه و لابهلای تیتراژ پایانی نشان داده میشود که نقطهی پایان راضیکنندهای برای یک اثر ۹۲ دقیقهای نیست. بااینهمه، «شمشیر و اندوه» در سینمای نوپای پویانمایی ایران ظرفیتهای دلگرمکننده و خوشآتیهای را نمایندگی میکند که میتوانند در آیندهای نزدیک آثاری پرجاذبه و ماندگار برای مخاطبان به ارمغان بیاورند.