ذهن آشفته

به تازگی کتاب مینیمالیسم دیجیتال را خوانده‌ام.

در مورد این کتاب صحبت‌های زیادی شده که با یک جستجوی ساده در اینترنت می‌توانید درباره‌اش بخوانید. هدف من پرداختن به مباحث مطرح شده در کتاب نیست و قطعاً خیلی از مطالب مهمش را در این نوشته نمی‌گویم. پیشنهاد می‌کنم برای یک بار هم شده آن را بخوانید؛ البته اگر دغدغه‌ی رهایی از چک کردن‌های مداوم گوشی را دارید.

در این نوشته فقط افکارم را درباره‌ی این کتاب بلند بلند می‌گویم.

تقریباً هر کس که به استفاده از رسانه‌های دیجیتال آلوده شده(!)، درکی از رفتارهای وسواس‌گونه و چک کردن‌های پی‌درپی گوشی را دارد. به همین دلیل به کلیشه‌ها نمی‌پردازم و نمی‌خواهم این رفتارها را لیست کنم یا علت احتمالی‌اش را در ذهنم واکاوی کنم.

در استفاده از ابزارهای دیجیتال، همیشه این بحث مطرح می‌شود که این تکنولوژی‌ها مزایایی هم دارند، نویسنده هم با این حرف‌ها آشناست و آن را انکار نمی‌کند. اما بحثش این است که همین مزایاست که ما را به اعتیاد فضای مجازی رسانده...

کتاب به خوبی درباره‌ی «اقتصاد توجه» توضیح می‌دهد. این که چطور ابزارهای دیجیتال مثل گوشی‌های هوشمند و شبکه‌های اجتماعی، از نقطه ضعف‌های روان انسان استفاده می‌کند تا توجه‌ او را به استفاده بیشتر و وسواس‌گونه جلب کند.

در کتاب مطرح می‌شود که گذاشتن هر محتوایی در فضای مجازی مثل یک قمار است؛ یا دیده می‌شوید و خوشحال یا آنطور که باید محتوایتان دیده نمی‌شود و در نهایت ناراحت و سرخورده می‌شوید. به همین دلیل هر بار دوست داریم چک کنیم چقدر لایک و کامنت گرفته‌ایم و چه کسانی پست ما را دیده‌اند.

هر بار که با واکنش دوست و غریبه غافلگیر می‌شویم هم خودش نوعی شادی است ولی ناپایدار. انگار که اثر شادی آن خیلی زود از بین می‌رود و ما را حریص‌تر می‌کند به فعالیت بیشتر.

کتاب یادآوری می‌کند که ارتباطات ما خیلی سطحی شده؛ مثلا همین گزینه‌ی لایک که فقط با یک بیت (bit)، تایید شدن/نشدن را به ما نشان می‌دهد. به نظر نویسنده روش‌هایی مثل تماس صوتی و تصویری استثنا هستند و برای ارتباط از راه دور آن‌ها را مفید می‌داند.

از طرفی به نظرش ارسال ایمیل یا چت با دوستان درست نیست. نمی‌شود که آدم احساساتش را با چند تا ایموجی، گیف، استیکر و جملات آماده و تکراری به دیگران نشان دهد. تاکیدش بیشتر روی دید و بازدید است و پیشنهادش این است که اگر نمی‌توانید ملاقات حضوری داشته باشد، با هم تماس صوتی/تصویری بگیرید. به طور خلاصه، پیام متنی را قبول ندارد. اعتقاد دارد که احساسات واقعی با مکث‌های بین جملات و شنیدن تن صدای طرف مقابل، بیشتر نمایان می‌شود.

می‌گوید که به جای دنبال کردن افراد در شبکه‌های اجتماعی، عضو گروه‌ها و انجمن‌ها شوید و با افراد دیگر آشنا شوید. سعی می‌کند تمرین‌هایی را مطرح کند که بتوان به روشی متعادل از ابزارهای دیجیتال استفاده کرد و جایگزین‌های بهتری برای گوشی پیدا کرد.

برای من مباحث مربوط به اقتصاد توجه جالب بود؛ یعنی ترفندهایی که سازندگان اپلیکیشن‌ها به کار می‌برند تا ما به طرز وسواسی از محصولاتشان استفاده کنیم. شاید اگر از اهداف آن‌ها آگاه شویم و بدانیم که کدام بخش از روان ما درگیر این اپ‌ها می‌شود، با آگاهی بیشتری از گوشی هوشمندمان استفاده می‌کنیم.

اما راستش نمی‌توانم همه‌ی حرف‌هایش را قبول کنم.

مثلا این نکته را در نظر نمی‌گیرد که همه از تماس تلفنی خوششان نمی‌آید و اتفاقا قابلیت ارسال متن برای بعضی خوشایندتر است.

این که بهتر است با دوستانمان دیدار داشته باشیم خیلی خوب است ولی مثل اینکه نویسنده حواسش نیست که ما نمی‌توانیم با دوستانمان برنامه‌ریزی کنیم و برای یک بیرون رفتن ساده تقریباً هیچ کدام وقت نداریم! همین که با دوستمان چت می‌کنیم یعنی داریم چنگ می‌زنیم تا دوستی‌مان را حفظ کنیم.

در نهایت اینکه در شبکه‌های اجتماعی فرصت آشنایی با غریبه‌ها را داریم. اما شاید همه دلشان نخواهد ارتباط نزدیکی با افراد ناآشنا داشته باشند و اساسا عضو شدن در یک انجمن برایشان خوشایند نیست.

نمی‌دانم ولی مثل اینکه نویسنده از دید درونگرایان به مسئله نگاه نمی‌کند. حتی به نظرش نباید در همین ویرگول هم نوشت...