من نمیگویم قدیم خوب بود یا نه. شاید برای بعضیها همه چیز قدیمیاش خوب باشد. اگر فردی واقعاً در سالهای قبل از تکنولوژی شاهدِ زیباییِ بیشترِ جامعه بوده و روابط گرم و صمیمی دیده است، موافق نظرش هستم. اما شاید برای دیگری، هر یادآوری از قدیم، زخمی باشد که دوباره سرش باز میشود و اگر زیاد دستکاریاش کند، عفونت میکند.
میگویند بخشی از فرهنگ در معماری خودش را نشان میدهد؛ مثلا در شمال کشور، خانهها باید طوری ساخته میشد که تماماً داخل حیاط قرار بگیرد. طوری که دورش فضای خالی باشد تا باران و برف از شیروانی سر بخورد و در حیاط خانهی کناری یا کوچهها نریزد.
یا در مناطق گرمسیری، دیوار خانههای خشتی چنان کلفت ساخته میشد تا گرمای روز دیرتر به داخل خانه نفوذ کند و آنگاه که گرما به دیوار داخلی رسید، شب شده باشد و برخلاف سردیِ بیرون، خانه گرم باشد.
این سبکها و بعضی فرهنگهای دیگر، زیبا و فکر شده بودند. اما گاهی برخی از تفکرات پوسیده ممکن است افراد را از گذشته فراری دهد؛ مثل تبعیضهای بین دختر و پسر و فرزندان آنها...
شاید همه چیز مدرن شده باشد؛ دیگر همه در خانههایشان تخت دارند با یک یا چند دست مبل، کولر گازی، پکیج، لامپهای هالوژن و ماشینهایی گاه با شاسیهای بالاتر.
اما هنوز افکارشان بوی قدیم میدهد؛ بوی نم تشکهای قدیمی، یا شبیه ماشین قراضهای که یک سپرش کج شده و روغنریزی دارد، یا شبیه پنکه سقفیِ لق که هر لحظه بیم افتادنش را داری، یا بوی نفت فانوسهای قدیمی...
شاید بگویید این تبعیضها به دلیل قانون و مذهب است. منکر آن نیستم. اما وقتی این تفکراتِ ریشهای را در بطن جامعهای میبینیم که گاهی منشأ آن تفکر، خودِ «زن» است تعجب میکنم... یعنی گاهی خودش راضی به این نوع تبعیض است و عجیبتر آن که به دختران نسل بعدی هم انتقال میدهد و نسل جدید هم با دل و جان میپذیرند.
مثلاً یکی از پایههای تفکر بر این اساس است که دختر سهم کمتری دارد و انتظار میرود از خانوادهی شوهرش سهم خودش را بگیرد، حال اگر آن پسر -از بد روزگار- سهمی در خانهی پدریاش نداشت چه؟
ما رفتار مدرن هم بلد نیستیم. یا در این لبهی بوم هستیم یا در لبهی دیگر بوم. من عقاید فمنیستی را هم قبول ندارم. فقط میگویم هر «انسانی» شخصیت دارد و حقی بر اساس شرایطش.
هر چند که نه گفتن و نه نوشتن دردی را دوا نمیکند. با گفتش در جمعی همفکر، همه سری از تأسف تکان میدهند و یکدیگر را تأیید میکنند؛ اما آنکه به این تفکرات پایبند است، فقط به کاری که فکر میکند درست است ادامه میدهد. همیشه در این مسائل مناقشه است و تکرار کردنش قرار نیست چیزی را درست کند... گاهی با شنیدن داستان تبعیضها و یادآوری آنها، فقط باید سکوت کرد و رد شد؛ بدون آن که پا در دریای عقاید بگذاریم و خیس شویم.
برای همین میگویم دیگر در نوشتن هم شفا نیست.
پینوشت: در این نوشته قصد تعیین حدود حق زن و مرد را نداشتم. این موضوع -نه در ایران که در کل جهان- مورد بحث است و نمیتوان در یک یادداشت کوتاه نتیجهگیری کرد. صرفاً برونریزی افکار بود و گزارشی از شرح دردی که هر بار از گوشهای سر بیرون میآورد؛ موضوعی کلیشهای و حلنشدنی که از هر جایش بگویی باعث سوءبرداشت و کجفهمی عدهای میشود.
