دردسنج

فکر می‌کنی درد دل با چت‌بات‌ها آرامت می‌کند؟

یکی از چت‌بات‌های هوشمند را باز می‌کنی و مشکلت را برایش توضیح می‌دهی. او هم شروع می‌کند به گفتن چیزهایی که دوست داری. صحبت می‌کنی و حس می‌کنی چقدر راحت‌تر شدی.

اما کمی که به حرف‌هایش دقت کنی می‌بینی مثل کسی که خارج از مهلکه توصیه می‌کند با تو حرف زده. گاهی هم مشکلاتت را نمی‌فهمد و هر طور رنگ عوض کنی او هم تأییدت می‌کند. چند روز بعد دوباره همان حس‌ها را داری...

چت‌بات مثل انسان نیست. حسی را تجربه نکرده، خودش زخم نخورده و درد را نمی‌فهمد. شاید زیبا حرف بزند. ولی حرف‌های شعارگونه‌اش فقط چند روز آرامت می‌کند.

حتی وقتی با یک انسان صحبت می‌کنیم، -با این که همه‌ی ما در زندگی درد کشیده‌ایم- نمی‌تواند نوع دردهای ما را درک کند. برای او شاید درد ما مضحک باشد، نمی‌داند شاید ما در اصل از چیز دیگری ناراحتیم اما خودمان هم نمی‌توانیم درست توضیح دهیم.

شاید چت‌بات‌ها هم به ما بگویند پذیرش به این معنی است که می‌دانی دیگر چیزی قابل تغییر نیست، پذیرش به معنای ناراحت نبودن نیست. گفتن این حرف‌ها برای همه آسان است؛ برای هوش مصنوعی آسان‌تر...

اما پذیرش، هیچ چیزی از دردناک بودن موضوع کم نمی‌کند. دلتنگی را از بین نمی‌برد. فراموشی نمی‌آورد. نشستی و کارهایت را انجام می‌دهی، یک اتفاق ساده ممکن است تو را پرت کند به روزهایی که دیگر می‌دانی وجود ندارد. هر چقدر هم کسی بگوید خوش‌حال باش که این را تجربه کردی، این جملات زیبا درد را کم نمی‌کند؛ بله خوشحالم که تجربه‌ی زیبایی داشتم، اما می‌شد این اتفاق‌ها نمی‌افتاد. می‌شد همه چیز اینطور پیش نمی‌رفت. می‌شد ...

یک نفر ممکن است با یک سرماخوردگی از پا در بیاید و حس کند تمام دردهای دنیا سر او آمده... یک نفر درد سرطان را با همه‌ی رنج‌هایش تحمل کند؛ در حالی که می‌دانیم گفتن این حرف ساده است اما در عمل نمی‌توانیم سختی‌های او را تصور کنیم...

یک نفر با یک نگاهِ چپ حس می‌کند تا عمق وجودش مورد تحقیر قرار گرفته و فرد دیگری کنایه‌های درشت دیگری را می‌شنود و همچنان ایستاده...

آن فردِ سرماخورده و دیگری که زودرنج است دردش کم‌اهمیت نیست؛ نمی‌توان آن‌ها را سرزنش کرد که پس اگر جای کی دیگری بودی چه می‌کردی... اما چه بهتر که هر کس گاهی خودش را جای دیگری هم بگذارد و بداند دوام آوردن در مقیاس آن‌ها چقدر می‌تواند سخت باشد. شاید هم می‌داند که سخت است اما در این لحظه درد خودش را برای خودش سخت می‌داند.

ما نه تنها دردها را متفاوت از یکدیگر حس می‌کنیم، بلکه دنیا دردها را با اندازه‌های مختلفی به ما تحمیل می‌کند. همین است که بعضی از ما تا دهان به گله و شکایت باز کنیم، برچسب غرغرو و ناله‌زن و ناشکر و افسرده و لوس به پیشانی‌مان زده می‌شود. چون دردهای ما قابل مقایسه نیستند.

پس درد دل کردن و گوش دادن چه می‌شود؟

در بهترین حالت، اگر گوش شنوایی باشد و گوینده آن را مفت پیدا نکرده باشد و واقعاً دردش به استخوان رسیده باشد، شکایت می‌کند. ولی چه خبر دارد از دل شنونده؟

شاید شنونده خودش بدتر از این را چشیده باشد اما به رویش نمی‌آورد، شاید هم قبلاً سر بسته گفته اما به نظر گوینده خیلی مهم نبوده و فقط خودش رنج دو عالم را به دوش می‌کشد. شاید هم شنونده حوصله‌ی گفتن ندارد و نمی‌خواهد وارد رقابت «من از تو بدبخت‌ترم» شود. هم‌زمان که گوش می‌دهد، شرایط متفاوت را می‌سنجد و می‌داند نه او مقصر است نه دیگری. درد خودش برای خودش است و درد دیگری هم برای همان دیگری... تنها وجه اشتراک دردهایشان، موضوع درد باشد و نه محتوایش: مشکلات مالی، گرفتاری‌های خانوادگی، درگیری‌های ارتباط با دیگران و...