از چیزهایی که در روزهای جنگ درک کردم این بود: سرنوشت مردم عادی بازیچه است! بارها در تاریخ پیش آمده که کشورها بهانهای ساختگی درست میکنند، صحنهسازی میکنند و بدون ثابت کردن چیزی، به یکدیگر حمله میکنند.
یکی از کارهایی که برای دوام آوردن در روزهای جنگ انجام میدادم، دیدن ویدیوهایی بود که تاریخ میگفتند. آن هم برای من که همیشه از تاریخ بیزار بودم. در روزهای قطعی اینترنت که نه یوتیوب وصل میشد، نه کست باکس (castbox) و... در آپارات به دنبال ویدیوهای علی بندری میگشتم. پادکستر نام آشنا که در پادکست معروف بیپلاس (Bplus) قبلاً از کتابهای توسعه فردی صحبت میکرد و در این چند سال به تاریخ گفتن مشغول شده. خوبیِ روایتهایش این است که از منابع مختلف و زوایای متفاوتی به موضوع تاریخی نگاه میکند و بنابراین تعصب در روایتهایش کمتر است. شیوهی روایتش هم برای من که تاریخ همیشه برایم خسته کننده بود و نمره تاریخم از ریاضی کمتر، جذاب است.
من در آن روزها با دیدن این ویدیوها حس میکردم در تاریخ تنها نیستم. خودم را کنار همهی آنهایی میدیدم که در جنگ آسیب دیدند؛ چه در تاریخ ایران و چه در کشورهای دیگر.
وقتی کسی تاریخ میگوید، از آدمهای معروفی صحبت میکند یا کسانی را معرفی میکند که در زمان خودشان آدم مهمی بودند. خبری از مردم عادی نیست. اما فقط یک جمله کافی است تا وضعیت مردم آن زمان تا حدی وصف شود یا حس کنی چقدر شبیه این روزهای ماست...
من در آن روزها گاهی خودم را در کنار مردم اصفهان میدیدم، زمانی که محمود افغان حکومت صفویان را سرنگون کرد (اپیزود سقوط اصفهان). گاهی در حملهی مغولها به کشورهای شرق تا غرب آسیا، از قساوت قلبها تعجب میکردم. گاهی در کنار آلمانیهای شرقی و غربی بودم و باورم نمیشد یک دیوار وسط شهر برلین میتواند یک شبه مرز یک کشور تعیین شود. برایم عجیب بود که بعد از جنگ جهانی دوم آلمان به دو بخش شرقی و غربی تقسیم شد. نه عجله نکنید، بخش عجیبش این جاست که شهر برلین در آلمان شرقی قرار داشت و در عین حال متعلق به بخش غربی بود و بعداً با دیواری وسط شهر، خودش به دو بخش غربی و شرقی تقسیم شد!
شاید همیشه جسته و گریخته دربارهی سقوط صفویان، حملهی مغولها و دیوار برلین شنیده بودیم، اما وقتی زیر جنگندههای آمریکا و اسرائیل دوباره به تاریخ نگاه میکنی همه چیز فرق میکند. این سه مورد فقط مثال بود. جنگهای صلیبی اروپا، جنگهای رخ داده در تاریخ کشورهای چین و ویتنام و جنگهای جهانی، هر کدام به نوعی آدمی را میخکوب میکنند.
در نهایت گاهی به همهی آنهایی که در جنگها مردند فکر میکنم و به همهی آنها که جنگ راه انداختند... و به این که حالا همهشان مردهاند؛ چه جنگ افروزان و چه جنگزدگان.
