
خیلی وقتها یک مفهوم را قبل از اینکه اسمش را بدانیم، زندگی میکنیم. کاری را بارها انجام میدهیم، روی یک تصمیم حساس میشویم یا برای جزئیاتی وقت میگذاریم، بدون اینکه دقیقاً بدانیم پشت آن رفتار چه چارچوبی وجود دارد.
برای من، اولین جلسه برندینگ در دوره امبیای دقیقاً همین تجربه بود. در طول کلاس چند بار با خودم گفتم: «آها، پس برای همین بود.»
و واضحترین «آها» برای من از یک سؤال قدیمی شروع شد:
«روایت این نسخه چیه؟»
به عنوان یکی از اعضای تیم محصول بادصبا، بارها درگیر آمادهکردن نسخه برای انتشار بودم. برای من انتشار یعنی فیچر، محدوده نسخه، باگ، تست، ددلاین و تحویل.
اما مدیرم قبل از همه اینها یک چیز دیگر میخواست: روایت نسخه.
یکی از واضحترین خاطراتم مربوط به نسخه نوروزی بادصباست. روایت را مینوشتم و جواب میگرفتم:
«نه نازنین، هنوز این روایت بادصبایی نیست که باید به دست کاربر برسه.»
دوباره مینوشتیم، اصلاح میکردیم و حتی اسم نسخه هم باید از دل همان روایت بیرون میآمد. آن زمان فقط میدانستم این کار مهم است، اما دقیق نمیدانستم چرا.
در اولین جلسه امبیای، مدرس درباره مفاهیمی حرف زد که برایم کاملاً ناآشنا نبودند؛ چون بخشی از آنها را قبلاً در کار تجربه کرده بودم.
همانجا برایم روشنتر شد که برندسازی خیلی قبلتر از لوگو، تبلیغات و کمپین شروع میشود. از ذهنیت مدیر شروع میشود.
برندینگ یک بازی کوتاهمدت نیست. مدیری که فقط نتیجه سریع میخواهد یا مدام مسیر عوض میکند، بهسختی میتواند چیزی پایدار بسازد. خیلی از تصمیمهایی که امروز میگیریم شاید همان لحظه نتیجه چشمگیری نداشته باشند، اما در طول زمان تبدیل میشوند به تصویری که مشتری از ما میسازد.
اینجا یک مفهوم دیگر هم برایم جدی شد:
استراتژی فقط انتخاب کارهایی که باید انجام بدهیم نیست؛ انتخاب کارهایی است که نباید انجام بدهیم.
گاهی مهمترین تصمیم این نیست که چه چیزی را شروع کنیم، بلکه این است که چه چیزی را شروع نکنیم.
یک مدل سادهای که از کلاس با خودم آوردم این بود:
برند = محصول + احساس + داستان + هویت + تجربه
این یعنی برند فقط لوگو، رنگ یا اسم نیست. برند چیزی است که مشتری در تمام نقاط تماس با ما تجربه میکند.
قیمت، طراحی، رفتار پشتیبانی، متن داخل محصول، کیفیت، سرعت پاسخگویی و حتی وعدههایی که مستقیم بیان نکردهایم، روی برداشت مشتری اثر میگذارند.
و اینجا بود که دوباره به همان نسخه نوروزی برگشتم.
اگر فقط میگفتیم چه فیچرهایی اضافه شده و چه باگهایی رفع شده، از نظر فنی گزارش کاملی داشتیم. اما هنوز به یک سؤال پاسخ نداده بودیم:
این نسخه قرار است برای کاربر چه معنایی داشته باشد؟
روایت، تغییرهای پراکنده را به یک معنا وصل میکند.
در توسعه محصول میتوانیم بپرسیم: «چه چیزی ساختیم؟»
اما در ساخت برند باید بپرسیم:
«این چیزی که ساختیم، درباره ما چه چیزی میگوید؟»
یکی از نکاتی که بیشتر از بقیه با من ماند این بود که برند در جزئیات خودش را نشان میدهد.
همه میتوانند بگویند «کاربر برای ما مهم است» یا «کیفیت برای ما مهم است». اما برند جایی ساخته میشود که باید واقعاً تصمیم بگیریم.
وقتی کیفیت با ددلاین تعارض دارد چه میکنیم؟
وقتی کاربر چیزی را نمیفهمد، مشکل را از کاربر میدانیم یا تجربه را اصلاح میکنیم؟
وقتی یک باگ تجربه بدی میسازد، نادیدهاش میگیریم یا جدیاش میگیریم؟
برند همان چیزی است که در این تصمیمها تکرار میشود.
بعد از همان جلسه اول، برندینگ برای من از چیزی که فقط «مهم» بود، تبدیل شد به چیزی که دیدم تقریباً در همه تصمیمهای محصول حضور دارد؛ در محدوده نسخه، کیفیت، متن، اسم، روایت، تجربه کاربر و حتی چیزهایی که تصمیم میگیریم انجام ندهیم.
حالا وقتی مدیرم میپرسید:
«روایت این نسخه چیه؟»
فکر میکنم سؤال واقعی این بوده:
«این نسخه قرار است چه چیزی به تصویری که کاربر از بادصبا در ذهنش دارد اضافه کند؟»
این نوشته هم قرار نیست راهنمای کامل برندینگ باشد. بیشتر یک اسنپشات از چیزی است که امروز میفهمم.
شاید چند ماه یا چند سال دیگر برگردم و با بخشی از همین نوشته مخالف باشم. اتفاقاً امیدوارم همین اتفاق بیفتد.
چون برای من یکی از نشانههای پیشرفت این است که بتوانم چیزی را که امروز یاد گرفتهام، فردا با دانش بیشتر دوباره زیر سؤال ببرم.
برند چیزی نیست که ما درباره خودمان میگوییم؛ چیزی است که بعد از تمام تجربهها، در ذهن آدمها از ما باقی میماند.