کارتر بیز (Carter Bays) نویسنده‌ی سریال How I Met Your Mother از سخت‌بودن نویسندگی، اعتماد به سبک نوشتاری شخصی و چالش‌های خودش برای نوشتن رمان بعد از سال‌ها نویسندگی در تلویزیون میگه.
زمانی که ما پخش سریال How I Met Your Mother رو با شریک نویسندگیم کریگ توماس داشتیم، تابلویی روی دیوار دفتر کار مشترکمون آویزون شده بود، از اون تابلوهای کوچک سوزن‌دوزی که می‌تونستی با متن دلخواه از وب‌سایت Etsy بخری. روی تابلوی ما با حروف بزرگ نوشته شده بود: "نویسندگی سخته"
چون هست، خیلی هم سخته. و یه فراموشی مختص به خودش رو داره؛ این حقیقت محض که همیشه سخته و همیشه هم با یه سورپرایز همراهه. پشت کامپیوترت می‌نشینی، اوقات خوشی رو سپری میکنی و بوم! این کاره. از نشانگر چشمک‌زن می‌پرسی، چرا اینقدر سخته؟ باید باحال باشه! از این گذشته، هر رمان و فیلم و سریالی که دوسش داری بالاخره از یه منظری سرگرم‌کننده محسوب میشن.
وقتی یه چیز عالی رو میخونی یا می‌بینی، سرگرم‌کنندگی از درونش ساطع میشه، مثل گرمای شومینه، اونقدر که فکر میکنی کسی که پشت این قضیست با بیل داره توش سرگرمی میریزه. و یه جورایی هم درست فکر میکنی. توی دستور پخت نویسندگی یکی از مواد لازم سرگرمیه. متاسفانه، ماده‌ی دیگه‌ای که لازمه خود نویسندگیه. و اونم سخته.
تابستون 2014 که هنوز خیلی از تموم‌شدن سریال How I Met Your Mother نگذشته بود، ایده یا ایده‌هایی از جمله The Mutual Friend (دوست مشترک) رو داشتم.از اونجایی که به سرعت برق و باد نبود، بلکه چند ماه ولتاژ کم آهسته و پیوسته بود، تا قبل از اینکه کاراکترها و مشاهدات و ضرب‌های داستان مثل جوراب بهم بچسبن نمیدونستم که یه داستان حماسی درباره یک پیانیست نابغه به اسم آلیس کوییک سرهم کرده‌ام. کسی که یک تابستون فرصت داره تا برای آزمون ورودی کالج پزشکی درس بخونه. بر حسب عادت، این داستان رو سرهم کردم و پیش‌زمینه‌ی یک قسمت آزمایشی تلویزیونی شد.
اما این قسمت آزمایشی نگرفت. چرا؟ چون آزمایشی‌ها هیچ‌وقت نمی‌گیرن. برای نویسنده‌ی حرفه‌ای تلویزیون فصل اول چیزیه که امید داری یک داستان طولانی بشه رو می‌نویسی، جواب نمیده، گریه میکنی، غر می‌زنی که صنعت داره تغییر میکنه و کسی دیگه دنبال ریسک‌پذیری نیست و حالا به جز پرده‌ی سوم هم به هرحال بقیش خیلی درست به نظر نمیومد، و در نهایت ازش می‌گذری. این چرخه، اگر خیلی شانس باهات یار باشه، آخر عمر کاریت دو سه تا موفقیت ارزشمند، و یه کوه از فیلم‌نامه‌های تولیدنشده که یه گوشه‌ی انباری خاک میخورن به همراه داره.
با اینکه رفته بودم سراغ کارهای دیگه‌ای، دوست مشترک یه گوشه واسه خودش خودنمایی می‌کرد. من آلیس کوییک رو با مسیرش به سمت آزمون ورودی پزشکی خلق و بعد به امون خدا رهاش کرده بودم. آلیس مصمم‌تر از این بود که رها بشه. کسی نبود که بهش بی‌توجهی بشه و من هم نمی‌تونستم. باید دنبال راهی می‌بودم که ببینم موفق میشه یا نه.
البته فهمیدنش با سریال تلویزیونی ساختن نیازمند میلیون‌ها دلار هالیوودی بود که هیچکس حاضر نبود به من بده. پس باید این داستان رو به طریق دیگه‌ای تعریف می‌کردم. باید رمان می‌نوشتم.
این مشکلی رو پیش پای من گذاشت. من عاشق رمان‌ها بودم اما بعد از بیست سال توی این کار بودن و هزاران فایل پیش‌نویس نهایی توی هارد درایوم، خوب یا بد، تقریبا مطمئن بودم که استعداد من نویسندگی سریاله. من ده هزار ساعت از عمرم رو صرف کرده بودم و به جز جدول کلمات زنبوری نیویورک تایمز (Spelling Bee) و آماده‌سازی هدایای کریسمس بچه‌هام، برای همینقدر خرج چیز دیگه‌ای کردن، زیادی پیر و زیادی پدر یک خانواده بودم.
چون فکر میکنی باید یه چیزیو بنویسی ننویسش. بخش‌هایی که میخوای رو بنویس، و بقیه رو بیخیال شو. فقط داستان رو بگو.
راستش، دوست ندارم بدونم استعداد دیگران چجوری کار میکنه. من طرفدار دوآتیشه‌ی خلاقیتم، خصوصا در حیطه‌هایی که تجربه‌ای ندارم. اگر توی لابی هتل یه نوازنده هارپ باشه، من اون کسیم که بعد از تموم‌شدن اجرا تشویق میکنم. اگر یه شعبده‌باز توی جشن تولد باشه، معمولا من از بچه‌ها بیشتر بهت‌زده میشم.
هیچ نوع هنری بیشتر از ادبیات داستانی باعث فوران احساس حیرت و وحشت و ریزش برگانم نمیشه. یه داستان خوب توی هفته‌نامه‌ی نیویورکر (The New Yorker) مثل اون ترفندهای بیلیارد که توپ از روی اون توپ دیگه می‌پره و بعد می‌پیچه میوفته توی سوراخ گوشه‌ی میز روی من تاثیر می‌ذاره. من اینطوریم که "چی شد؟!" من حتی نمی‌خوام بفهمم که چجوری انجام شده، فقط میخوام یه گوشه بنشیم و برخورد فکم به کف اتاق در اثر افتادگی رو حس کنم. چگونگیش واسه خودت.
نوشتن رمان یه "چگونگی" بزرگه، یک لشکر پر از یه عالمه چگونگی‌های کوچک. چجوری ساختاربندیش میکنی؟ چجوری میدونی که از کجا داستان رو شروع کنی، و کجا تمومش کنی؟ چجوری میدونی که کی باید نشون بدی و کی باید بگی؟ فاصله متن از گوشه‌های صفحه چقدره؟ چه فونتی؟ چجوری میدونی او گفت رو کجا بذاری؟
در طی سال‌ها یه ناخونک‌هایی به ادبیات داستانی زدم و معمولا بعد از یکی دو پاراگراف به یه لحظه هیجان‌انگیز توی داستان رسیدم و ناگهان نگران این شدم که اتاقی که کاراکترا توشن رو توصیف نکردم، پس شروع کردم به توضیح درباره مبلمان و کاغذ دیواری و اینکه چرا اینقدر خاصه که باید توصیفش کنم و حتی توی هاوایی قرن یازدهم هم کاغذدیواری داشتن و خیلی طول نمی‌کشید تا "راهنمایِ درونیِ حاصل مدرک دکترای هنرهای زیبا که باید کلاساشو شرکت می‌کردم تا جدی از پسش بربیام" بهم بگه که: "داری اشتباه می‌زنی."
گاهی توی زندگی باید به خودت توصیه کنی. بنابراین به خودم توصیه کردم: نگران چگونگی نباش. روی چه چیزی تمرکز کن.
البته که مخاطب کتاب خواستار رشته مرواریدی از جملات خوش‌ریتم هستش. کی نیست؟ اما بیشتر از اون، اون‌ها عصاره‌ی چیزی که میخوای بگی رو میخوان. رنگ و لعاب The Great Gatsby (گتسبی بزرگ) مثل همه‌ی کتاب‌های دیگه بود، ولی اون عشق نافرجام و جزئیات عصر جاز و مشاهده‌ی دقیق اینکه همه ما چطور در گذشته زندگی می‌کنیم باعث می‌شد جای خودش رو پیدا کنه. خوانندگان میخوان که بهشون بگی "چه چیزی". پس بهش بگو چه چیزیه! این اولین وظیفته، چگونه به فنا برویم!
درباره‌ی درستی کاری که داری میکنی، توصیف چشمان به روشی که کسی تا به حال نکرده نگران نباش. چون فکر میکنی باید یه چیزیو بنویسی ننویسش. بخش‌هایی که میخوای رو بنویس، و بقیه رو بیخیال شو. فقط داستان رو بگو. و در آخر وقتی دوباره بخونیش، همه اون چگونگی‌های کوچکی که نگرانش بودی و همه جاهایی که فکر می‌کردی اشتباه میکنی رو خواهی دید. و چی؟ کاشف به عمل می‌یاد که اصلا اشتباه انجامش نمیدادی.
اون فقط سبک تو بوده.
سبک و سیاق! فهمیدنش یه دستاورد محسوب می‌شد. به محض اینکه فهمیدم می‌تونم سبک خودمو داشته باشم، گره باز شد. رمان نوشتن سوزن نخ‌کردن نبود. رانندگی با آرامش خاطر توی یه بزرگ‌راه با بی‌نهایت لاین بود.
از توصیف متنفری و فقط میخوای دیالوگ بنویسی؟ خیلی هم خوب! این سبکته! گفتگو بخش زیادی از رمان The Commitments (تعهدات) از رادی دویل (Roddy Doyle) رو تشکیل میده، اما چه گفتگوهایی! فراز و فرود و ریتم گفتار انسان جاییه که استعداد دویل شکوفا میشه، بنابراین همون رو هم روی کاغذ آورده. جدای از اون، افرادی از طبقه کارگر شهر دابلین ایرلند یک گروه موسیقی راه میندازن؟ این یه "چه چیزی" عالیه، چگونگی بیانش به خودت بستگی داره.
یا شاید دوست داری روی جزئیات تمرکز کنی! اهل توصیف دکور، غذا، لباس کاراکترها و... هستی، درود! استایل خودته. پنج صفحه از Crazy Rich Asians (آسیایی‌های خرپول) بیشتر نخونده بودم که به یه نتیجه‌ای رسیدم، "صبر کن، پس هر وقت یه کاراکتر وارد یه اتاقی میشه قراره عملی که در حال انجامه متوقف بشه و شاهد توصیف جز به جز لباسی که کاراکترا پوشیدن باشیم؟" و با پایان جلد سوم، ذره ذره‌ی جزئیات دلپذیر دوخت دامن آسترید و کت برنارد رو به گوش جان می‌سپردم، چون واضح بود که کوین کوان (Kevin Kwan) از نوشتنشون لذت برده بود، و همین خوندنش رو هم برای من لذت‌بخش کرده بود.
نمی‌خوام اهمیت چگونگی رو به طور کامل نادیده بگیرم. چگونگی مهارته و مهارت هم ضروری. قبل از اینکه قوانین رو بشکنی باید یادشون بگیری، و هیچ چیز جایگزین سال‌ها آزمون و خطا نمیشه. اما اگر شما شبیه من هستین مطالعه هیچ‌وقت کافی نخواهد بود، و چگونگی طوری شما رو می‌ترسونه که یه چه چیزی خوب رو برمیدارید و می‌زنید به چاک. و این بدترین کاریه که میشه کرد.
هر ثانیه‌ای که صرف بازنویسی میکنم، قدردان کسی هستم که این سنگ بزرگ رو به حرکت درآورد.
چالرز پورتیس (Charles Portis) الهام بخشی بود که نمیدونستم بهش نیاز دارم. پورتیس یه ابوالهول دارای سبک واقعی بود.توی پنج رمان کوتاه اما ماهرانش، جزئیاتی که انتخاب کرده، مکان‌هایی که روشن میکنه همیشه شگفت‌آورن. اولینشون Norwood از لحاظ جزئیات چندان رمان به نظر نمیاد، ولی پشت هر کدوم از اون جزئیات یک رمان کامل نهفتست.
نمیتونم روش پورتیس رو توضیح بدم چون کتاب‌هاش به جز جملات آغازینشون به طرز آشفته‌ای بدون راه و روش به نظر میان. اون ممکنه به جاهایی بره که انتظارشو نداری، اما همیشه خیلی واضح شروعش میکنه. اکثر اوقات پاراگراف‌های آغازینش بهت میگن که کتاب درباره چیه. و منظورم این نیست که اشاره‌ای همراه با استعارن که بعد از یک بار کامل خوندن کتاب متوجه منظورش بشی. مستقیم بهت میگه کتاب درباره چیه.
به عنوان مثال رمان True Grit (عزم جزم):
مردم باور نمی‌کنن که یه دختر چهارده ساله بتونه توی سرمای زمستون خونه رو ترک کنه تا انتقام خون پدرشو بگیره اما چندان عجیب هم به نظر نمی‌رسید، هرچند هر روز اتفاق نمیوفته. من فقط چهارده سال سن داشتم و وقتی یه بزدل به اسم تام چِینی توی فورت اسمیتِ آرکانزاس به پدرم شلیک کرد و اسب و 150 دلار پول و دو تکه طلای کالیفرنیایی رو از توی کیف کمریش همراه با زندگیش ازش دزدید.
این جمله‌ی آغازین اساسا گزارش اون چیزی هست که قراره توی رمان بخونید. هرچند اسپویل نکرده اما باز هم همه چیز همینجاست، شرور ماجرا رو همراه با اسم و فامیل مشخص کرده. البته میتونی بگی که پورتیس پشت پرده داره کارای زیاده میکنه، مثلا داره قهرمان داستانش رو با ویژگی منحصر به فرد مثل صراحت کلام و بیزاری از خشونت تجهیز میکنه، ولی من فکر میکنم ساده‌تر از این حرفاست. اون فقط یه داستان عالی برای گفتن داره و میگه.
گوشه‌نشین معروف پورتیس یادداشت‌های زیادی به جا نگذاشته بنابراین نمیدونم این مرد چجوری مینوشته. اما ختم کلام اینکه پورتیس پشت ماشین تایپش نشسته و اولین جمله رمانش رو اینطوری آغاز کرده: یه دختر چهارده ساله میخواد انتقام مرگ پدرش رو بگیره.
در تاریخ ادبیات از هملت گرفته تا بقیه یکی از بزرگترین چه چیزی‌ها انتقام مرگ پدره. و حالا که نویسنده چه چیزیش رو داره میتونه پاهاشو دراز کنه و یه نفس عمیق بکشه چون آرکانزاس دهه‌ی 1960 هستش و برای تعریف‌کردن بخش جالبش آماده شده. اون شروع میکنه به آویزون کردن تزئیات روی درخت کریسمس، تک به تک.
اگر دختر داره داستان رو تعریف میکنه چی میشه؟ اگر زمستون باشه چی میشه؟ اگر آدم بده دوتا طلا که توی کیف کمری بابائه بوده رو به جیب زده باشه چی میشه؟ اگر اسم آدم بده با آقای چِینی معلم ریاضی کلاس کلاس هفتمم که ازش متنفر بودم یکی باشه چی میشه؟ این‌ها سوالاتی هستن که از خودت موقع بازنویسی می‌پرسی. سوالات جالبین و جواب دادنشون هم جالب‌تر. بازنویسی نعمته. هر ثانیه‌ای که صرف بازنویسی میکنم، قدردان کسی هستم که این سنگ بزرگ رو به حرکت درآورد: من گذشته، کسی که کار سخت رو کرد و به من امروز چیزی برای بازنویسی هدیه داد.
میدونم که کنار گذاشتن چگونگی و تمرکز روی چه چیزی برای همه لازم نیست. شاید من تنها آدم روی زمین باشم که بهش نیاز داشتم. شاید یه دروغ باشه. اما برای من، این پدر دامبو بود، چیز احتمالا جادویی که پرواز رو برای من ممکن کرد.
