از خجالت در محل کار تا خاطرات کودکی: چگونه شرم مزمن بر عملکرد حرفهای ما تأثیر میگذارد؟
گاهی اوقات یک جمله ساده در محل کار میتواند خاطرات دوری از کودکی تا دوران تحصیل را در ذهنمان زنده کند؛ خاطراتی که همگی در یک چیز مشترکند: احساس شرم، اضطراب، خنگی و عدم اعتماد به نفس.
در این مقاله با بازخوانی سه صحنه مهم از زندگیام، تلاش میکنم بفهمم چرا در موقعیتهای کاری، احساس ناکافی بودن دست از سرم برنمیدارد.
سکانس آخر: وقتی رئیس همه چیز را انکار میکند
در فضای حرفهای شرکت، رئیس من بهناگهان زیر یکی از حرفهای خودش میزند و میگوید:
"از این به بعد هر تأییدی باید روی ایمیل باشد. بدون اجازه من هیچ کاری انجام نده."
در لحظهای که شنیدن این جمله برایم ساده نبود، تمام وجودم را حسی سنگین در برگرفت:
🔹 شرم
🔹 اضطراب
🔹 حس خنگ بودن
🔹 بیاعتمادی به خود

سکانس اول: اولین تجربه شرم در پنج سالگی
پنج سالم بود. پول اندکی در دست داشتم و با ذوق به بقالی رفتم تا آبلیمو بخرم. اما فروشنده گفت:
"چرا اون دو تومنی رو نیاوردی؟ برگرد پول خرد بیار..."
در راه رفتوبرگشت، خسته و کلافه شدم. احساس کودکیام دوباره زنده شد:
🔸 شرم
🔸 اضطراب
🔸 حس بیعرضگی
🔸 بیاعتمادی به خود
و هنوز هم در ذهنم میپرسم:
"بقال عنتر، نمیشد آبلیمو رو بدهی بعداً با پدرم حساب کنی؟ چرا انقدر سخت گرفتی؟"
سکانس وسط: دانشگاه و تحقیر تحصیلی
۱۸ سال بعد، در جلسه ارائه پروپوزال دانشگاه، استاد گفت:
"تنها نکته مثبت این پروپوزال، اسمش است!"
من پاسخ دادم که همه دادهها و مقالات را با مشورت خودش جلو بردم.
اما استاد گفت:
"نه، شما بلد نیستید انشا بنویسید. اصلاً تا حالا کتاب خوندید؟"
🔹 شرم
🔹 اضطراب
🔹 بیکفایتی
🔹 و البته حس تحقیر دوباره
تحلیل روانی: چرا این حسها دوباره و دوباره برمیگردند؟
من در ابتدای کار حرفهایام فکر میکردم که با گذشت زمان، کنترل بیشتری روی شرایط کاری خواهم داشت. اما برعکس شد. هرچه جلوتر رفتم، حس ناکافی بودن و ناتوانی در جلب رضایت رئیس بیشتر شد.
حتی زمانی که عملکردم بهتر از همکارانم بود (یا اصطلاحاً out-perform میکردم)، باز هم این حس دست از سرم برنمیداشت.
🔺 نکته مهم: در فضای کاری، اشتباه هزینه دارد. خطر تعدیل همیشه وجود دارد.
در نهایت به این نتیجه رسیدم که بسیاری از سوءتفاهمها و حسهای منفی، ناشی از درک نادرست منظور واقعی افراد است.
✅ حقیقت این است: منظور آدمها فقط آن چیزی نیست که میگویند، بلکه ترکیبی است از کلمات و زبان بدنشان.
در بسیاری از مواقع، زبان بدن و کلمات با هم همخوانی ندارند.
و ما باید یاد بگیریم که نیّت پشت زبان بدن را بفهمیم و تفسیر کنیم.
خجالت، اضطراب و ناکافی بودن، گاه از دوران کودکی با ما میآیند. مرور این خاطرات آزاردهنده، شاید دردناک باشد، اما برای من راهی است برای خودشناسی.
فعلاً تا حس ناکافی بعدی...
خدانگهدار.