سهند اکرمیپور − ۰۱
«زندگیم در تاروپودی تنیده از عقل و منطق گرفتار شده
تار وپودی به ریسندگیِ یک پزشک و در جدل
با منطقِ سلامت روان»
جملهی بالا بخشی از آخرین نمایشنامهی نوشتهشده توسط «سارا کِین» است. اگر کمی اهل نمایشنامهخوانی باشید، احتمالا خواندن این نمایشنامه تمام تصورات شما را بههم خواهد ریخت؛ چرا که باز کردن کتاب همانا و غرق شدن در دنیای تاریک ذهن سارا کِین همان.
کِین بیشک یکی از پرمناقشهترین نمایشنامهنویسان انگلیسی بود. نمایش اول او با نام «ترکیده» چهرهای از جنگ را به انگلیسیها نشان داد که شاید کمتر انتظار آن را داشتند. ترکیده، سعی نمیکند به شما هیجان فرار و گریز از مرگ را نشان دهد، بلکه با اسلحهای آغشته به زنستیزی و نژادپرستی به سینهی تماشاچی شلیک میکند تا با قلبی خونآلود شاهد فجایعی باشد که لحظهلحظهی آن با مرگ قابلمقایسه نیست؛ موضوعاتی مثل تجاوز و آدمخواری.
همانند «پیکاسو» که ابتدا نشان داد میتواند رئالیست ماهری باشد و بعد کوبیسم را دنبال کرد، سارا کِین ابتدا به همه نشان داد که میتواند نمایشی به معنای معاصرِ نمایشِ عامهپسند بنویسد و سپس میل خود را دنبال کرد؛ اما با یک تفاوت، کِین از افسردگی حاد رنج میبرد. این موضوع باعث شد تا از اعماق بوستان پژمردهی ذهنش، رد بوی خون را دنبال کند و به اثر نهاییاش برسد: «سایکوسیس ۴:۴۸». در طی این مسیر، سارا نمایشهای دیگری نیز منتشر کرد که پس از خواندن آنها به وضوح مشخص است که سارا در اقیانوس پوچی خود بیشتروبیشتر در حال غرق شدن بود. نوشتههای او به مرور تکهتکهتر و نامنسجمتر میشدند، تا جایی که در اثر نهاییاش او دیگر به هیچچیز اهمیت نمیداد. سایکوسیس ۴:۴۸ همانند اتاقی وسیع اما تاریک است که در آن همه آشنا هستند، اما نام و جنسیت کسی را نمیدانید؛ گیج و سرگردانید؛ اما نشانهها میگویند که در یک آسایشگاه روانی حضور دارید.
یکی از موضوعاتی که احتمالا برای خواننده و یا بیننده سوال میشود، چراییِ نامگذاری این نمایش است. سایکوسیس یا روانپریشی به حالتی غیرطبیعی اطلاق میشود که بیمار توانایی تشخیص واقعیت از خیال را از دست داده است، چیزی که کاملا در اثر سارا کِین ملموس است. ساعت ۴:۴۸ نیز طبق گفتههای نویسنده، زمانی بود که او برای یک ساعت و دوازده دقیقه از چنگال افسردگی رها میشد. در این زمان روانپریشی او برای دقایقی به سراغ بطری روی میز میرفت و دهانی تازه میکرد تا دوباره، و قدرتمندتر، به سراغ کِین برود. البته که ساعت ۴:۴۸ در نمایش هم ساعت مهمی به شمار میرود و بارها به آن اشاره شده است:
«رأس ۴:۴۸
که سلامت روان میآد به ملاقاتم
تا یک ساعت و دوازده دقیقه ذهنم درست کار میکنه.
اما وقتی تموم بشه و بره منم دوباره میمیرم
مثل یه عروسکِ تیکهپاره، مثل یه دلقکِ کجوکوله»
کِین که پیشتر نیز نشان داده بود علاقهی زیادی به تئاتر تهاجمی دارد و بارها یقهی بیننده را میگرفت تا چشمانش را در برابر واقعیت تلخ و مشمئزکنندهی روبهرویش باز کند، در سایکوسیس ۴:۴۸ بیننده را به سلولی خاکستری پرت کرد تا با او دربارهی تابویی صحبت کند که همهی ما یا با آن دستوپنجه نرم میکنیم و یا کسی را میشناسیم که به چنگالش گرفتار شده باشد: خودکشی.
«نقشهای چیدی؟
این که یه مشت دارو بخورم و اُوردوز کنم، بعدش شاهرگم رو بزنم و بعدشم خودمو دار بزنم.
همهی اینا باهم؟
نمیخوام این سوءتفاهم پیش بیاد که دارم برای کمک زار میزنم»
در همین مدتی که طول کشید تا شما به این بخش از متن برسید، حدودا سه نفر در جهان به زندگی خود پایان دادند؛ سه آرزو که از پل به میان خیابان پریدند، سه قلب که تا آخرین قطرهی خون را به امید نجات پمپاژ کردند. کِین نیز کمتر از یک هفته پس از تکمیل سایکوسیس ۴:۴۸ نفسکشیدن را متوقف کرد و این سوال را به جا گذاشت : «آیا اثر آخر او فریادی در تاریکی به امید شنیده شدن بود؟»
برای آخرین بند این نوشته، نمیخواهم از جملات کلیشهای مثل «همیشه امید هست» و یا «اگر چنین حسی دارید با کسی صحبت کنید» استفاده کنم؛ میخواهم شما را تشویق کنم تا آخرین نشانههای اطرافیانتان را ببینید. شاید کسی که از شما کمک خواست، به آخرین سنگر خود پناه برده بود؛ شاید کسی که نمایشی را نوشت، به دنبال امیدی برای زندگی بود؛ شاید کسی که متنی را نوشت، فریادی در تاریکی زده بود!