دیروز در سوپرمارکت دیدم قیمت شیر را گران کرده بود، از ۱/۱۰ به ۱/۴۵ پوند. زن جلویی من غر زد. گفت باز بانک مرکزی نرخ را برد بالا.
اول نفهمیدم چه ربطی دارد. آمدم خانه و اخبار را باز کردم. بانک مرکزی انگلستان نرخ بهرهی پایه را از چهار به چهار و بیست و پنج صدم درصد رسانده بود.
این عدد کوچک، کل زندگی اینجا را تکان میدهد.
اینجا بیشتر مردم خانهشان را با وام خریدهاند. وامشان هم با نرخ متغیر است. یعنی اگر بانک مرکزی نرخ را بالا ببرد، قسط وام خانهی آنها هم از ماه بعد بالا میرود. برای همین وقتی شیر گران میشود، بانک نرخ را بالا میبرد تا مردم کمتر خرید کنند و قیمتها پایین بیاید. اما همین کار، قسط خانهی خود مردم را گران میکند.
به این چرخه میگویند سیاست انقباضی.
سه تا چیز آن روز یاد گرفتم.
اول، تورم از سوپرمارکت شروع نمیشود، آنجا تمام میشود. اول پول زیاد چاپ میشود، بعد مردم بیشتر خرج میکنند، بعد مغازهدار مجبور میشود گران کند.
دوم، نرخ بهره قیمتِ پول است. وقتی پول ارزان باشد، همه وام میگیرند و قیمت همه چیز بالا میرود. وقتی پول را گران میکنند، وام گرفتن سخت میشود و قیمتها آرام میگیرند. بانک مرکزی با همین یک عدد، ترمز کل اقتصاد را میکشد.
سوم، فرق ما و اینجا در همین است. اینجا وقتی تورم میشود، اول به خود مردم فشار میآید، چون قسطشان بالا میرود. پس همه حواسشان به تورم هست. در جایی که وام بلندمدت نیست، تورم اول به پسانداز مردم میزند و کسی تا دیر نشده نمیفهمد.
همان بطری شیر را گذاشتم توی یخچال. یک بطری شیر ساده بود، ولی پشتش یک تصمیم بانک مرکزی و قسط وام یک محله خوابیده بود.