سهشنبه بود. رفتم Tesco خرید کنم. سبد را پر کردم و رفتم سمت صندوق. هیچکس پشت صندوق نبود. شش تا دستگاه ایستاده بود که روی صفحهش نوشته بود Self-Checkout.
لحظهی اول فکر کردم خراب شده. بعد دیدم یک خانم خودش دارد بارکدها را اسکن میکند، خودش کارت میکشد و میرود. هیچ نگهبانی هم بالا سرش نیست.
من که از ایران آمده بودم، این صحنه برایم عجیب بود. اگر کسی چیزی را اسکن نکند چه؟ اگر دو تا بردارد و یکی را حساب کند چه؟
ایستادم و نگاه کردم. بیشتر آدمها واقعا همهی خریدشان را حساب میکردند. یک دوربین کوچک بالای سر دستگاه بود و گاهی یک کارمند از دور نگاهی میانداخت، همین.
آن روز فهمیدم فرق یک اقتصاد کمهزینه و پرهزینه کجاست.
در لندن حساب کردهاند که هزینهی دزدی چند درصد مشتری، خیلی کمتر از هزینهی گذاشتن صندوقدار برای همهی مشتریهاست. پس به آدمها اعتماد میکنند و با تکنولوژی، هزینهی بیاعتمادی را پایین میآورند.
در حالیکه کشور ما با روحیه ی فداکاری بی مثال مردمان ؛ میتوانست این فرهنگ را رواج دهد. اگر پاکدستی در دنیا وجود دارد، چرا کشور ما پیش قدم و طلایه دار نباشد؟
اما فعلاً برعکس عمل میکنیم. برای اینکه چند نفر تقلب نکنند، برای همه قانون سخت میگذاریم، همه را معطل میکنیم، فیش میگیریم، مهر میزنیم. آخرش هم هم هزینهمان بالاست و هم تقلب بیشتر میشود.
در صف Self-Checkout یاد گرفتم سواد مالی فقط پول درآوردن نیست. سواد مالی یعنی بفهمی کجا باید به سیستم اعتماد کنی تا هزینهها پایین بیاید. یک سوپرمارکت در لندن، بدون اینکه حرفی بزند، داشت به من اقتصاد رفتاری درس میداد.
آن روز برای اولین بار خودم خریدم را اسکن کردم، رسید را برداشتم و از در رفتم بیرون. حس کردم یکی به من اعتماد کرده.