
روزی با یکی از عزیزانم در مورد متنی صحبت میکردیم. پس از کلی شرح و بسط با لحنی خسته پرسید این جزو بدیهیات است، یعنی برای شرح بدیهیات یک نفر اینقدر حرف زده؟
گاهی تنها یک سخن می تواند راهی را باز کند که سالها مطالعه نتوانسته است. سالها ترجمه فلسفیات دیگران را خواندیم، تفسیر کردیم، بحث کردیم و سر آخر ولی احساس کردیم راهی به جایی درست نبرده ایم. چرا؟
هم اکنون که فرصتی دست داده و گردش زمانه به گونه ای چرخیده که از در ارباب معرفت نوری تابیده است می فهمیم که ادبیات و فرهنگ و تفکر ایران چه تفاوتی با آن چه اکنون فلسفه و اندیشه اش می خوانیم دارد.
کسانی که عمری را در ادبیات پارسی سپری کرده اند با مفاهیم زیسته اند. آنها که آغاز هر سخنشان با مولاناست:
ای خدای پاک و بی انباز و یار
دستگیر و جرم ما را درگذار
یاد ده ما را سخنهای دقیق
که ترا رحم آورد آن ای رفیق
ای دعا از تو اجابت هم زتو
ایمنی از تو مهابت هم زتو
گر خطا گفتیم اصلاحش تو کن
مصلحی تو ای تو سلطان سخن
کیمیا داری که تبدیلش کنی
گرچه جوی خون بود نیلش کنی
این چنین میناگریها کار تست
اینچنین اکسیرها زاسرار تست
یا آنها که با شاهنامه زندگی کرده اند، از شاهنامه تاثیر پذیرفته اند، یا آنها که زندگی شان تجلی اشعار سعدی است. یا آنهایی را که نمیتوان با لغات نابخردانه فریفت و به آنی ریشه تمام دروغ ها را برملا می کنند.
شاهنامه، میهن دوستی یا نژاد پرستی
بر خلاف کتابهای پرطمطراق و پر سر و صدایی که به اسم کتابخوانی از آنها حرف می زنند و آه و افسوس هم دارند که مردم کتاب نمیخوانند، کتابهایی که تنها برای اثبات بدیهیات نوشته شده اند، مردمانی در پرتو ادبیات، با حکمت و معرفت زیسته اند. مردمانی که نیاز به اثبات ارتباط بین خورشید و روشنایی روز نداشته اند. آنها زندگی کرده اند و زندگی را نوشته اند، زندگی را بر بوم شعر و هنر شعر نقاشی کرده اند و به چه زیبایی...
شاید آنها هم در روزگارانی بسیار دور، سرگرم اثبات خط و نقطه بوده اند. اما کشاندن مردمی که زمانی دراز است که از فهم نقطه گذر کرده اند و پی افکنده اند از نظم کاخی بلند، به بدیهیات اولیه، جز خسران نتیجه ای دیگر ندارد.
این عزیز کوچک من، بارها معلم من بوده و باز هم خواهد بود.