
انسانها در هر دوره زمانی دینی داشتند. ادیان ابراهیمی برای قرن ها یکه تاز بودند، هم اکنون دموکراسی و حقوق بشر است که دین مردم جهان است، حداقل در اسم.
اما این دین هم فرقی با ادیان دیگر ندارد، قرار است به انسانیت بشر بال و پر بدهد و راهی نو برای ارائه اخلاقیات باشد. البته با ادیان دیگر تفاوتی ساختاری دارد، بنیان گذارانش از اساس، هیچ بن مایه غیر مادی را در این دین جدید وارد نکردند و تنها ردای ماتریالیسم پوشیدند. گرچه مثل کمونیسم و سوسیالیسم به مبارزه با مذهب برنخاستند، اما در قالبی معصومانه و منطقی روی تمام مظاهر مذهبی خط بطلان کشیدند. یکی از نمونه های بارز آن جشن کریسمس است که در تمام مدیا، در حد امکان، از تمام داستانهای مذهبی خالی است، پر از اسراف و دورریز و تجمل گرایی است و به طور علنی تبلیغ درخت کشی می کند. گرچه ظاهر بسیار قشنگ و پرزرق و برقی دارد و حتماً هم به یک معجزه که در این دوره چند روزه اتفاق می افتد اشاره می کند. معجزه ای برای دلگرم شدن و ادامه دادن در سرمای بی روح کار هر روزه که تنها دلخوشی اش بالارفتن از پلکان ترقی است. این جملات به نظر بدبینانه و مغرضانه می آید اما به طرز دردناکی واقعی است، بعداً می توان مفصل تر مساله را باز کرد.
پس از عصر طلایی هر دینی، چه ادیان ابراهیمی، چه دینی مثل زرتشت و چه دین نوخاسته دموکراسی، ادامه راه به راهروان سپرده می شود که معمولاً آن اعتقاد و سرسپردگی خالص را به مفاهیم اولیه ندارند. همین است که دیگر داستانها از ته گفته می شوند و سر داستان به فراموشی سپرده می شود. چگونه؟
اگر از مفاهیم پیرامونی و تعاریف جزئی دیکتاتوری فاکتور بگیریم و تنها به اصل تعریف بپردازیم دیکتاتوری یک نوع حکومت است که برمبنای قدرت یک فرد تعریف می گردد. در مقابل آن دموکراسی قدرتی است که از طرف مردم، با رای گیری، به فردی داده می شود. در یک نگاه کلی به نظر دموکراسی عادلانه تر است اما صحبت چیز دیگری است.
اصل حرف بر این است که دموکراسی برای عدالت آمده نه عدالت برای دموکراسی. یعنی شما برای برپایی دموکراسی نمی توانید اصل عدالت را زیرپا بگذارید. شما نمی توانید به عنوان یک قدرت خارجی، که هیچ حقی در آن خاک ندارد، برای برپایی دموکراسی وارد یک کشور شوید. به اندازه ای این حرف از عقل، شعور، منطق و اصول پایه فکر سالم جداست که جای بحث ندارد.
یک قدم عقب تر برویم. شما نمی توانید به یک سفیه، یک نادان و یک نابخرد قدرتی بدهید که خودش نمی خواهد و هزینه اش را هم نمی پردازد. پس اگر آن فرد یا افراد، عقب مانده و عقب افتاده و پیشرفت نکرده هستند دادن این قدرت به آنها عین حماقت است.
صورت مساله را عوض کنیم. آن انسانها عاقل و دانا هستند و تنها توان و زور برای برپایی دموکراسی ندارند. بر اساس همین صورت مساله، شمایی که پیامبر زمانه هستید و وظیفه تان برقراری دموکراسی است، باید در آن مناطق به نوعی رای گیری برپا کنید تا مردم به شما رای بدهند که با صرف هزینه گزاف مالی، کشته شدن مردم، اشغال خاک، از بین رفتن زیرساختها، قتل عام مردم بیگناه به اسم تلفات جانبی، از بین رفتن محیط زیست و هزاران بدبختی دیگر دیکتاتور مملکت را بردارید. و سوال بعدی هم بی جواب است، چه کسی را بگذارید؟ خدا بداند، احتمالاً کسی که با صرف این هزینه ها برای رسیدن به قدرت موافق است. و هزینه هایی که شما صرف کردید را چه کسی ارزیابی می کند و چه کسی قصد بازپرداخت دارد؟ یا چه کسی می تواند استدلال شما را ارزیابی کند که هزاران کیلومتر دورتر از کشورتان، ممالک را اشغال می کنید تا به کشور خودتان صدمه ای نرسد؟
به نظر نمی رسد که هیچ دینی به این سرعت بی آبرو شده باشد و پیروان این دین پیشتازان حقیقی هستند. از ابتدا هیچ فکر و ایده انسانی ای برای توجیه جنایت نیامده و حتما انسانهای فرهیخته ای بنیان گذاران آن بوده اند و حتماً عوامل بسیاری در این داستانی که دائماً از ته گفته می شود دخیل اند.
از ته گفتن داستان ربطی به دموکراسی ندارد و تمامی ادیان پس از مدتی در این تله افتاده اند. اگر حتی یک نگاه سطحی به قرآن بکنیم می بینیم که هر پیامبری که آمده برای اصلاح دین قبل از خودش آمده است. روشنفکران دینی زمانه ما، از تمامی ادیان ابراهیمی، باید خودشان را از ته گفتن داستان پاک کنند که بسیار کار سختی است. تمامی ادیان برای یکتاپرستی و روشن کردن راهی عملی جهت برپایی اخلاقیات بوده اند. اخلاقیاتی که شاید هزار و چهارصد سال پیش، مردی امی، به نام محمد (ص)، در کتابی که به او وحی شد به هزاران سخن گفت، گفت که این اخلاقیات برای انسان است و برای بهبودی خود انسان، همان که نوح گفت: مردم از خدا بخشش بخواهید که بسیار بخشنده است، تا برای شما باران را پیاپی بفرستد و شما را به اموال و پسران مدد دهد و برای شما باغها و نهرها قرار دهد. که ما الان در یکه تازی بشر در تخریب خاک و مال و انسان، به سوگ طبیعت نشسته ایم. همه روشنفکران دینی که هم وغمشان را گذاشته اند تا در مورد هزاران مطلب بی ربط بنویسند و با یکدیگر جنگ و دعوا کنند باید داستان را از سر تعریف کنند و نه از ته. هیچ چیزی نمی تواند خلاف یکتاپرستی، درستی، راستی، انسانیت، کار نیک و پرهیزگاری باشد و همچنان نمی تواند اصول دینی که به آن معتقدند را نفی کند. تفکرات جادو جنبلانه دینی، که دنبال عصای موسی می گردد تا مشکلاتش را با آن حل کند (عصایی که اژدهایش فرعون را نخورد) باید از ذهن انسان پاک شوند، و جلوتر از همه باید روشنفکرانی باشند که غرق در عوارض آنند. و این مهم حاصل نمی شود مگر آن که ذهن انسان از رسوباتش پاک شود، پالایش شود و روشن گردد. این مهم را نمی توان با دعوا سر محل و زمان و مکان وحی شدن به پیامبران حل کرد، اصلا ربطی ندارد و تنها فکر را از اصل جریان منحرف می کند.
و ما؟ مایی که چراغ زندگی دست ماست باید هوشمند باشیم، باید به داستانهایی که از ته برای ما تعریف می شود درست نگاه کنیم. هیچ کس جز خود ما، خدای خود ما را نخواهد یافت، خدایی که هر لحظه به او محتاج تریم، محتاج نه فقط برای ساختن، که برای زیستن به شادی، که شادی خود زندگی است و از ایمان و امیدی می آید که سرچشمه لایزالی داشته باشد. ما هیچ فرصتی برای ازدست دادن نداریم، ما نوحی نداریم که برایمان کشتی بسازد و امید داشته باشیم که سرآخر سوار کشتی نوح خواهیم شد. ما خودمان را داریم و خلاقیتمان را، در جهانی که هر روز به ما یادآور می شود که آن همه سبکسری پاسخی دارد. ما انسانیم و در جهان، انسان به انسانیتش پابرچاست. انسان در هیچ جای اکوسیستم جای ندارد مگر به عقلش، به دانشش و به شعور زندگی اش. ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کار بودند و هستند اما نه برای ولنگاری و برباد دادن همان ابر و باد و مه و خورشید، که برای زیست انسانی و مراقبت و نگاهبانی.
و فراموش نکنیم که انسان چاره جوست، اگر خودش را بیابد، اگر جایگاه خودش را پیدا کند، اگر ایمان داشته باشد، به خودش و خدایش و جهانی که به دستان اوست.