به نام یگانه هستی، خدای هستی، خدای احد واحد، به نام پروردگار یکتا، بسماللهالرحمنالرحیم، به نام او که مهربان است و بخشنده است و پناه است و مایه رحمت....
سیر حوادث بسیار تند شده است، خلاصه حادثه اخیر را اینجا بخوانید. آقای آخوندی تصویری روشن، دقیق و خلاصه دادهاند و نیازی به توضیح اضافه نیست.
ما چه کنیم؟
ما بدنه اجتماع هستیم، کسانی که کار میکنند، خدمترسانی میکنند، پزشک و معلم و کارمند و کارگرند و در حیطه مدیریت دخالتی ندارند. برخلاف تصور، ما در دو مقیاس مهم هستیم، مقیاسی بسیار کوچک در حد خودمان و مقیاسی بسیار بزرگ در حد تقدیر خداوند.
تقدیر خداوند و قوانین او که آیاتش و نشانههایش نامیده میشوند قابل تغییر نیستند. این قوانین مثل بقیه قوانین طبیعی به خواست و اسم و رسم و ادعای آدمیان عوض نمیشوند، کسی در جهان خداوند برای ما استثنا قائل نمیشود چون ناممان قشنگ است، پشتوانه تاریخی داریم، ادعاهای فراوان داریم و خودمان را برحق میدانیم. حق، از آن خداست و هم اوست که ضامن پیروزی حق است. در همین راستا، کلیه اخلاقیات برای خود هویتی مستقل دارند، هویتی که به دارنده اخلاق برنمیگردد. یعنی اگر شما یک استاد دانشگاه باشید و دروغ بگویید دروغگو هستید و اگر هم چوپانی ساده باشید و سر حق و حقیقت پایمردی کنید راستگو هستید. پس هر گاه که ما به دستاندازی در زندگی برخورد میکنیم باید نگاهی به خودمان هم داشته باشیم و ببینیم در این چالش کجای زندگی هستیم و این چالش ما را چطور تعریف میکند.
مثالی بزنیم.
بیایید در خیالات خود تاریخی را تصور کنیم که شروع آن به پنجاه سال قبل برگردد. ما از این تاریخ تاکنون تمام توان مالی خود را روی نیروی دفاعی کشور گذاشته ایم اما سبک زندگیمان را تغییر ندادهایم. ساده زندگی کردهایم و پاک، زیبا و بدون اسراف. لحظاتمان را زیستهایم و لذت زندگی را چشیدهایم بدون آن که در سرسام مسابقه تکنولوژی به سرگیجه و تهوع افتاده باشیم. و امروز روزی است که اسرائیل نامی به ما حمله کرده است، توان پایداری ما چقدر است؟
البته این خیال نه یک خیال خام، که یک شوخی با خلقت و شعور آدمی است. بشر تا هر چیزی را تجربه نکند و نتیجه آن را لمس نکند به باوری نمیرسد که در آن خود را تغییر دهد یا در مقابل جریان زندگی تصمیمی بگیرد. اما هنگامی که به نتیجه رسید و آن را لمس کرد وارد دوراهی تکراری زندگی انسانیاش می شود: به راست بروم و دستاندازها را پشت سر بگذارم تا به صبح روشن برسم یا همین راه آسان و تکراری را ادامه بدهم؟
تقدیر پروردگار راه مهاجرت به سویش را هر روز برایمان میگشاید و گاه این راه به بزرگراه تبدیل می شود و گاه به این راه هل داده میشویم تا آن سختی اولیه تکان خوردن را بدون صرف انرژی خودآگاه و خودخواسته پشت سر بگذاریم. بسیاری از ما تجربه این لحظات را داریم، لحظاتی که سختی غیرمترقبه انرژیهای نهفته درون ما را آزاد میکند و همان لحظه ما به خودمان قول میدهیم دست از تنبلی برداریم، از فردا بیشتر تلاش کنیم، نقصها را پوشش دهیم و حرکتمان را سریعتر کنیم.
امروز از همان روزهاست اما به نظر میرسد فراتر از یک لحظه باشد.
کسی نیست که به سبک زندگی مدرن خرده نگیرد و مشکلات ریز و درشت آن را نداند، مشکلاتی که فراتر از اراده انسانهای مدرن هستند. بردگی انسانهای مدرن غیرقابل انکار است و شاید این همه تبلیغات برای آزادی که عموماً فقط آزادی فردی در برطرف کردن غرایز پایه است برای تسکین این درد باشد. نه فقط در تهران که در بسیاری از شهرهای بزرگ ما نمیتوانیم با دوچرخه یا پیاده به سرکار برویم، ساعات کاری محدود داشته باشیم، وقت و انرژی داشته باشیم که سلامتمان را در اولویت قرار دهیم، غذای سالم و ساده بخوریم و استراحتی کافی داشته باشیم. تقریباً همه این تقاضاها به آینده موهومی حواله داده میشود که در آن آینده نه سلامت بدنی وجود دارد و نه حتی سلامت عقلی و مغزی. توجیهات زیادی هم وجود دارد که چنین زندگیای را عاقلانه، منطقی و طبیعی جلوه دهد. همین توجیهات ذهن انسان مدرن را میبندد و انسداد ایجاد میکند تا در صدد تغییر برنیاید. برای نمونه با نگاهی کوتاه به تبلیغات در مورد هوش مصنوعی میبینیم که داستان از ابتدا طوری تعریف شده که انسان در مقابله با دستگاه و ماشینی به نام هوش مصنوعی مبارزه را شروع نکرده باخته باشد، کارش را از دست داده باشد، به گوشه جهان هستی به صورت یک موجود ضعیف ناتوان با هوشی اندک هل داده شده باشد که صاحبان پول و قدرت که صاحب هوش مصنوعی هم هستند قرص نانی از سر ترحم برایش انداختهاند یا این که تنهایش گذاشتهاند تا در بدبختی و فلاکت خودش جهان خاکی را وداع گوید. عدهای هم هستند که بدون آن که خود بدانند تفکری جبرانگار دارند. آنها معتقدند که به صورت جبری و خیلی خودکار و بدون هیچ تلاشی، بشر از این پروژه برمیگردد و زندگی سالمی آغاز میکند. هر دو در قالب مدرن فکر میکنند. تفکر مدرن بسیار جبرانگارانه است.
و ما در مقابله با این جبر فقط اراده خودمان را داریم. اراده انتخاب کردن، اراده "نه" گفتن و نخواستن.
در زمانه تغییرات شدید، ما مجبوریم که خودمان را تغییر دهیم تا زنده بمانیم و بعد زندگی کنیم. شاید الان بتوانیم جهت زندگیمان را به ارزشهای ریشهدار و پایدار پیشینیانمان پیوند دهیم و روزی نو، سرشار از درخشش خورشید خداوندی برای خودمان رقم بزنیم. الان که فقط امروز را داریم و فردا از آن ما نیست. شاید هر روز همین بوده اما چشم ما الان است که به این حقیقت کاملاً گشوده شده است.
· با حداقلهای مادی زندگی کنیم. حداقلها ما را بسیار سالمتر میکنند. روزهداری با نام انگلیسی فستینگ در چند سال اخیر بسیار مد شده بود. بسیاری از این روزهداریها توسط کسانی تبلیغ میشد که هیچ اطلاعی از پزشکی و بدن انسان نداشتند. در کمال تعجب حتی 5 روز و یا 7 روز غذا نخوردن هم توصیه میشد. این بخشهای تبلیغاتی که با ادبیات جذابی بیان میشدند را کنار بگذاریم. روزهداری در حد دو وعده غذا در روز و در میانش از ریزهخواری پرهیز کردن به سلامت جسم بسیار کمک میکند. کبد چرب که برای بسیاری آشناست از عوارض تغذیه ناسالم و درگیری ممتد دستگاه گوارش با مواد خوراکی است.
· زندگی را دوست داشته باشیم و از لحظات آن لذت ببریم. لذت بردن بخش مهم زندگی است. لذت را باید درک کرد، باید فهمید تا از آن انرژی گرفت. برای یک کودک بازی با دستگاه ایکس باکس لذتبخش است چرا که هیجان تولید میکند. برای همان کودک بازی با پدرش هم لذتبخش است. اما این لذت برای او میماند، به او انرژی میدهد، روانش را سالم میکند، محبت را به او میفهماند و این لذت به رشد شخصیتش کمک میکند. پس لذتها را بفهمیم و به دنبال لذت بردن از زندگی باشیم. لذت در یک فنجان چای با دوست و خانواده، در یک سایه خنک، در یک آرامش و سکوت، در یک موسیقی ملایم و در یک همدلی عمیق است که به ما توان میبخشد تا تابآوری داشته باشیم، لحظات سخت را بگذرانیم و به روزهای روشن بیندیشیم و سرانجام به آن برسیم.
· به زیبایی اهمیت بدهیم. زیبایی در پاکی، سادگی، توجه به جزئیات و سلامت است. لازم نیست پوشش ما خیلی پرزرق و برق باشد اما اگر تمیز باشد، اگر مرتب و هماهنگ باشد و اگر با توجه شخصی ما همراه باشد زیباست و این زیبایی نیروی ماست، قدرت ماست و استقامت ماست. زیبایی است که به جهان خارج از خود ما نشان میدهد ما چقدر استواریم و چه میزان برای خودمان ارزش قائلیم و خودمان را چه میبینیم و چگونه تعریف میکنیم.
و خداوند....
· خدا را در درون خودمان بازتعریف کنیم. اگر دین پایه ما اسلام است قرآن را مثل یک کتاب، مثل یک کتاب هرگز نخوانده و هرگز از آن چیزی نشنیده بخوانیم، بخوانیم برای خودمان. بخوانیم و ببینیم چه چیزی از این کتاب مال ماست. که خدا در درون این کتاب برای هر کدام از ما چیزی به هدیه گذاشته است. آن هدیه را پیدا کنیم، برداریم و در زندگی مثل یک همراه و کمک ارزشمند به کار ببندیم. با خداوند حرف بزنیم، به او اتکا کنیم، رابطه خودمان با خداوند را، که شخصیترین و نزدیکترین و خصوصیترین رابطهایست که میتوانیم داشته باشیم را صیقل بزنیم. الان زمان الماس شدن راه ما و خداوند است، الان که زمانی است سخت، زمانی که همه ما به دلهره و دلشوره میافتیم، زمانی که همه ما لبه مرگ و زندگی را حس میکنیم.
و نکته آخر:
· از مرگ نهراسیم. نه به خاطر آن که مرگ نهراسیدنی است، که مرگ هراس دارد. چرا که شدیدترین تغییر زندگی انسان است. به خاطر آن که چیزی است که حتماً خواهد آمد و چانه زدنی نیست. و به خاطر آن که خداوند در لحظه مرگ یک انسان، آرامشی را به او هدیه میدهد که جهان را با طیب خاطر رها میکند، خدا در لحظه رفتن انسان را به سوی خودش میخواند. به سوی خالق یکتا، به سوی خالق بیهمتا و به سوی آن رحمان و رحیم.
و نکته پیوست: لازم به ذکر نیست که جنگ آغاز شده مرز ندارد. شاهدیم که تکنولوژی مدرن و آزمندی نوع بشر مرزها را از میان برده و هر کدام از ما ممکن است در هر لحظه با خدمه دشمن چشم در چشم شویم. دشمنی که به خاطر آزمندیاش مرگ ما را میخواهد و زندگی تک تک ما برایش تلفات جانبی است. ستارخان، باقرخان و تمامی مدافعین ایران از گذشته تاکنون برای سانتیمانتالیسم از وطن دفاع نکردند. آنها نیک میدانستند که حمله به هر نقطه از وطن معادل باز شدن در خانه خودشان است به روی دشمنی که خاک خانه را به توبره میکشد. و منطقه ما، فلات ایران زمین خانه ماست. ما شاهد آن بودیم که تکه تکه فلات ایران به خاک و خون کشیده شد تا امروز به خانه ما رسید. آن هم در بلاهت محض کسی که دعوت به تسلیم میکند وقتی که جنگ زمانی آغاز شده که دو طرف پشت میز مذاکره بودهاند. اینجوری در سطح دول و ملل سنگ روی سنگ باقی نمیماند. گرچه قبلش هم باقی نمانده بود و همه آتشبسها مثل دهنکجی دلقک زشتصورت به روی کسی بودهاند که قرار بوده آتش به رویش بسته شود. وقتی جنگ اجتنابناپذیر است، وقتی دشمن در خانه نشسته و در حال زد و خورد هستید تنها ادامه دفاع است که ممکن است برای شما وقت بخرد و با اتفاقات بعدی ورق را برای شما برگرداند. یعنی شما چاره دیگری ندارید.
این جنگ بدون مرز، جنگ روی روان و مغزها نیز هست. جنگی که مردمان بسیار در مقابل آن بیدفاعند و خائن از خادم را نمیتوانند بشناسند. حالا که دیگر هیچ پردهای نمانده که بیفتد میفهمیم این همه فشار که سرجای خودتان بنشینید و به کار بقیه ایران زمین کار نداشته باشید برای چه بود. حالا که هواپیماهای اسرائیلی از روی آسمان سوریه به راحتی گذر میکنند و حالا که عراق حتی توانایی آن را ندارد که آسمانش را به روی تجاوز به همسایهاش ببندد. در این جنگ بدون مرز، سرمایه شخصیمان، روانمان را دو دستی بچسبیم. القای حس شکست، مثل بقیه القاهای حس شکست به انسان در زمانه مدرن، آن لحظه اصلی که ممکنست جانمان را در مقابله با خدمه دشمن نجات بدهد را از ما میگیرد. القای حس شکست و ترس و دلهره شدید انسان را از نظر پزشکی معادل یک انسان فلج میکند. به صورت پایه جنگ حد اعلای دلهره و اضطراب را میدهد و درمان آن القای حس اطمینان است. این درمان را از خودمان دریغ نکنیم.
به امید آزادی فلات ایران زمین از شیاطین، کافران به خداوند و ظالمین و آزمندان، به امید طلوع صبح روشن.