
به احتمال قریب به یقین جمع بزرگی از ما بیمار هستند. چرا؟ به دلیل آن که آن چه که در فضای مدیا، فضای مجازی و اخبار دست به دست می شود توسط ربات ها و یا موجودات فضایی تولید نمی شود. پس اخبار و تحلیل های بیمار گونه را بیماران تولید می کنند.
از مورد شایعی شروع کنیم که همه با آن آشنا هستند. چاقی بیماری است. چاقی علت دیابت، افزایش فشارخون، تشدید کننده آرتروز مفاصل تحمل کننده وزن و ریسک فاکتور چندین سرطان است. عدم تحرک می تواند به دنبال چاقی به وجود آید. عدم تحرک تشدید کننده بیماری های فوق و خود عامل بیماری های قلبی و عروقی است. بر اساس آخرین آمار منتشر شده در مدیا، حدود 60 درصد (یعنی بیشتر از یکی از هر دونفر) در ایران یا اضافه وزن دارد و یا چاق محسوب می شود. اما آیا افراد چاق، خود را بیمار می دانند و مثل هر بیماری دیگری، چون سرطان و یا سکته قلبی با آن برخورد می کنند؟ جواب این سوال در بسیاری موارد خیر است. اما چرا این اتفاق می افتد؟ یکی از دلایل شیوع زیاد آن است. اگر فرد چاق، یک استثنا در میان افرادی با وزن مناسب و تحرک کافی بود شاید سریع تر به باور و پذیرش بیماری خویش تن در می داد. اما وقتی بیش از نیمی از مردم این بیماری را دارند و به ظاهر در حال زندگی هستند خیلی راحت تر است که منکر بیماری شویم، حداقل در عمق ناخودآگاه خویش. برای بیماران توضیح داده می شود که آنها به طور معمول با چاقی نخواهند مرد بلکه به برکت طب مدرن، تبدیل به معلولانی می شوند که از راست و ریست کردن یک معلولیت به معلولیت بعدی هل داده می شوند. تمام پس انداز بازنشستگی شان صرف درمان می شود و تا زمانی که مرگ آنها را دریابد از زندگی راحت محروم بوده و به فردی دردمند تبدیل خواهند شد. اما باز هم پذیرش بیماری برای آنها سخت است، این است بلایی که تخدیر سر انسان می آورد.
در روانمان، در روح و زندگی روزمره مان بسیاری از ما بیماریم، به چند توضیح ساده زیر:
1- همه ما در مقابل ناسیونالیسم خصوصاً از نوع افراطی آن جبهه می گیریم. هیچ کس از شوونیسم دل خوشی ندارد. اما در مقابل ناسیونالیسم منفی چطور؟ وضعیت امروز بسیاری از ما معادل شوونیسم منفی است. ایمانی کور به این که سقف آسمان سوراخ شده، ما بدبختها به جهنمی به اسم ایران گرفتار آمده ایم و تا زمانی که بمیریم (وگاه بعد از آن هم!!!) از این جهنم خلاصی نداریم. ما انسانهایی غیرعادی هستیم، تاریخ غیرعادی داریم، از هیچ گونه از قوانینی که بر آدمیان حاکم است تبعیت نمی کنیم. ما بالذاته بدبخت هستیم، بدبختی در ژن ما هست.
2- هر اتفاق بدی که برای ما می افتد فقط برای ما هست که می افتد. فقط در ایران است که قانون نیست، فقط در ایران است که مالیات اینگونه است، خرید اینگونه است، رفتار اینگونه است، رانندگی اینگونه است و الی آخر. نکته قابل تامل این است که غیر از ما تا به حال در جایی ثبت نشده است که کسانی پیدا شده باشند و به همه جهان تا این حد اشراف کامل داشته باشند و بتوانند چنین مقایسات دقیقی انجام دهند و حکم هایی این گونه یک خطی و بدون انحراف صادر کنند.
3- ما غیر قابل تغییر هستیم، وضعیت ما غیر قابل تغییر است. اگر تغییری باشد به ما و نسل ما نمی رسد. اگر اتفاق خوبی هم بیفتد دروغ است، کلک است، معلوم نیست پشتش چیست.
4- هر چیز بدی که برای ما اتفاق می افتد و انحصاری ماست حتماً در خارج (جایی ناشناخته که می تواند اسامی مختلفی از کشورهای مختلفی که در اروپا هستند و یا در قاره آمریکا قرار دارند داشته باشد) برایش فکری شده و اساساً ریشه کن شده است. برخی نظرات بیشتر به جوک شبیه اند، حتی ادعا شده که وقتی فردی سابقه جنایی دارد و ساکن محله ای در آمریکا می شود اسمش و سابقه اش را در بیلبورد بزرگ در آن محله ثبت می کنند و به اطلاع ساکنین می رسانند. واقعاً چنین نظری شنیده شده است!
5- غیر از ما و چند مملکت بدبخت دیگر در خاورمیانه همه ممالک در امنیت و آرامش زندگی میکنند. افسرده ندارند، خودکشی نمی کنند و در خوشبختی بی انتهایی غرق هستند. خصوصاً اگر نوه مادربزرگ خواهری سه همسایه آن طرف تر کسی هم مثالش باشد.
6- هر خبری که از خارج ایران در مورد خیانت و اتفاقات بد داخل مخابره شود حتماً درست است. یعنی یک سری آدم پول خرج می کنند، ماهواره کرایه می کنند، اسباب و وسایل می خرند، مجری و کارکنان استخدام می کنند تا خبرهایی بسیار دقیق با جزئیات تومان و ریال به دست ما برسانند. آن هم خبرهایی که ارزش مالی بالایی دارد. تمام این کارها را هم فقط در راه رضای خدا می کنند، چون آدم های خیلی خوبی هستند، چون طرفدار آزادی هستند و چون ما را دوست دارند.
7- گذشته ما بسیار پرشکوه و درخشان و رو به جلو و روشنایی بوده و ما مردم احمق و قدرناشناسی بوده ایم که قدر ولینعمت خود را ندانسته ایم و به بدبختی امروز گرفتار آمده ایم. اصلاً مشکل آن نیست که مردم نباید ولینعمتی جز خدای یگانه داشته باشند، مشکل آن است که ولینعمت ما خوب نیست و به فکر ما نیست و سعی نمی کند به ضرب شلاق و چکمه ما را آدم کند و به دروازه های خوشبختی رهنمون نماید.
8- سیاست خارجی خوب آن است که سرمان را زیر بیندازیم و به کسی کار نداشته باشیم و حتماً هم بعد از آن کسی به کار ما کار نخواهد داشت. اصلاً چه کاری است؟ حالا یک نفر گفته که میخواهد روی نفت خاورمیانه تسلط داشته باشد، خوب یک حرفی زده، جدی نبوده که. مقصر ما هستیم، ما سیاست تهاجمی داریم. مردم یمن هم بدشانسی آوردند که میلیونها (میلیونها درست است) کودک مرده و معلول دارند. درست است که آنها هم سربه زیر بودند اما بدبختی آنها هم زیر سر ماست. اگر ما گذاشته بودیم الان مثلاً آن کودکان را به بردگی در عربستان برده بودند و حداقل زنده بودند!!!
در زندگی ما و کارنامه ما نقطه روشنی وجود ندارد. نقطه قابل اتکایی وجود ندارد. زندگی ما بن بست همیشگی است. صبح تا شب ما تکرار یک صورت مساله است، یک صورت مساله خطی و یک وجهی، بدبختی ما از این که اسیر شده ایم. این شرح حال یک بیماری است.
این بیماری همه گیر است. اگر با این عینک به بسیاری از تحلیل ها و گفتارها و حتی درسنامه ها بنگرید جایی را خالی از این بیماری نمی بینید. برخی از نقاط این صورت مساله سر به حماقت می زند که چون همه گیر است توجه را جلب نمی کند. مگر آن که کسی از این فضا فاصله گرفته باشد و در کار و زندگی خودش غرق شده باشد. ارتباط این بیماری که نوعی رخوت حاصل از عادت به یک نوع افسردگی و خودآزاری است با ناخوشی حال امروز ما غیرقابل انکار است.
شکی نیست که تمامی موارد فوق و بسیاری از این دست، توهمات دروغ و حماقت فراگیر و بلاهتی غیرقابل باور اند. انسانها در همه جای دنیا مثل هم هستند، متوسط انسانها همه جا در شرایط یکسان مثل هم رفتار می کنند و انسانها همیشه برآیند شرایط حاصل از محیط زندگی و تاریخشان هستند. تاریخ انسان در همه جا سرشار از خیانت و خونریزی، قهرمانی و فداکاری، خوبی و بدی است. همه ما عین هم هستیم، ادیان ما، باورها و ناباوری های ما و حتی خرافات ما شبیه هم اند. حال که از حمله مغول ها گذشته می توان در یک تحلیل کلی گفت در هر جا که مردمان در فشار ناشی از سختی های محیط زندگی باشند عوض آن که به خودکشی روی آورند به حمله و گرفتن نان از دهان سیران روی خواهند آورد. همسایگان سیری که مراقب گرسنگی نزدیکانشان نباشند مورد تاخت و تاز و تهاجم قرار خواهند گرفت، این اجتناب ناپذیر است. زندگی امروز ما نیز تابع شرایط و تاریخ ماست نه تابع لعن و نفرین ما.
آیا مثلاً خلاف همه مسائل فوق درست است؟ یعنی ما در خوشبختی غرق هستیم و عینک خاکستری زده ایم و به همین دلیل است دچار چنین ناخوشی شده ایم؟ خیر، ما به دلیل مشکلات و مسائلمان بیمار شده ایم و نمیتوانیم مسائل را تجزیه و تحلیل درست کنیم. ما تمام زندگیمان، از صدر تا ذیل را به همین لاترهات بسته ایم و صبح تا شب یک سری مشکل را به صورت احمقانه ای غرغره می کنیم تا تسکین پیدا کنیم. حرکت کردن و زنده بودن به آدم اضطراب میدهد، حداقل این افسردگی سیاه سکون دارد. مثل بسیاری از بیماران افسرده، معتاد افسردگی مان شده ایم.
چه کنیم؟ به امتحانش می ارزد. فقط یک ماه تمام اخبار و تمام افراد را رها کنیم، سعی کنیم زندگی روزمره مان را آرام تر و بی تنش تر کنیم. فقط یک ماه. اما قبل از آن مثل تمام بیماران چاق، اول باید بپذیریم که بیماریم. بپذیریم که حتی مهاجرت در بهترین شرایط هم این بیماری ما را بهبود نخواهد داد. فردی که در بغض و کین و نفرت و خشم های سرکوفته خویش غرق شده، دیگر غرق شده است. جنازه را نمیتوان به شنا وادار کرد. اگر به خدا اعتقاد داریم به خدایمان برگردیم. به این که جهان فقط این جهان مادی نیست، چیزی فرای این جهان و صداهای بلند و گوشخراشش هم هست، جهانی که به این دنیا مسلط است، جهانی که پس از مرگ، ما را در خود حل خواهد کرد. جهانی بی انتها. لازم نیست به آغاز فصل سرد ایمان بیاوریم. به خودمان، به انسان، به انسان ارزشمند، به خلیفه خدا روی زمین ایمان بیاوریم، به خدای انسان که همه انسانها را آزاد و برابر آفریده ایمان بیاوریم، به درون برویم. بیرون را رها کنیم.
بعد از این یک ماه، برگردیم. ببینیم چه بودیم؟ چه می کردیم؟ الان باید چه کنیم؟ چه کنیم که زندگی مان اینی نباشد که هست؟ تاریخ ما پر از پستی و بلندی بوده است. مردمان گذشته ما همینگونه خود را به زمانه واداده بودند؟
البته که نداده بودند.