نقل قول از: رامین ندیمی
کلمات بار معنایی دارند؛ لغات ناگهانی و تصادفی و اتفاقی ابداع نمیشوند، فراگیر نمیشوند و از بین هم نمیروند. این روزها کلمه سلبریتی خیلی به گوشمان میخورد. کلمهای که نه سابقه چندانی در زبان لاتین دارد و نه هنوز معادل فارسی. ما از کلماتی مثل معروف، مشهور یا ستاره برای توصیف افرادی که در جامعه شناخته شده اند استفاده میکنیم؛ اما مفهوم سلبریتی، با همه آنها فرق دارد. همه میتوانند سلبریتی داشته باشند؛ از بچه هیئتی و مذهبی گرفته تا عاشقان سینما و موزیک و تکنولوژی و چه و چه. چشم هایتان را باز کنید! سلبریتیها همه جا هستند!
سلبریتیها، روزی فقط یک انسان معمولی بودند که به خاطر صدای زیبایشان، چهره جذابشان یا اندام متناسبشان ستاره شدند و به دنیای ما نزول کردند. حال این ستارگان هر روز و هر ساعت و هر دقیقه توسط هواداران خود دنبال میشوند. در سال 2003 مجله new scientist گزارش داد یک سوم مردم آمریکا به واسطه علاقه شدید به سلبریتیها، دچار مشکلات حاد روحی شدهاند. اما سلبریتیها چندین قدم پا را فراتر گذاشته اند؛ خدایان تمدن جدید غرب، سلبریتیها هستند!

پرستش یک وجود متعالی و قدرتمند توسط بشر، قدمتی به درازای آفرینش او دارد. جایی که انسانها برای هر کدام از پدیدههای اطرافشان، که هیچ قدرتی در مدیریت و وقوع آنها نداشتند، یک الهه متصور شدند. این خدایان پایههای تمدنهای باستانی بودند. در ادیان ابراهیمی هم پرستش خدای یگانه، ماهیت دین و جوهرهی وحدت بین انسانها شمرده شده است. ولی با شروع انقلاب صنعتی در قرن نوزدهم، اندیشمندان و متفکران غربی، ابتدا دین و سپس اسطورههای باستانی یونان را از متن زندگی مردم حذف کردند و دین را عامل عقب ماندگی میدانستند. نتیجه این کار هم شتاب گرفتن جامعه غربی در حرکت به سوی مقصود جدید زندگی، یعنی بهشت زمینی بود. اما چراغ فطرت بشر را هیچگاه نمیتوان خاموش کرد؛ پس نیاز به پرستش یک معبود، دوباره از زیر خاک جهالت بشر بیرون زد.
در این میان، توسعه اقتصادی مهم ترین ابزار غرب برای رسیدن به بهشت زمینی است. رشد اقتصادی، همهی جنبههای زندگی مثل سیاست، فرهنگ، آموزش و طبیعت را تحت تاثیر خود قرار داده است. برای توسعه هرچه بیشتر، غولهای اقتصاد دنیا نیاز به بازارهای جدیدتری دارند. انسانها باید بیشتر مصرف کنند تا چرخ اقتصاد جهانی سریعتر بچرخد. بهترین راه برای رسیدن به این هدف، ایجاد نیازهای کاذب در جامعه است.
نیازهای کاذب به مجموعهای از خواستهها اطلاق میشود که بدون برطرف شدنشان هیچ اخلالی در روند زندگی افراد پیدا نمیشود؛ ولی اکثرا مردم نیازهای کاذب را نمی شناسند و بدون آگاهی درصدد رفع آنها هستند. ایجاد نیازهای کاذب در جامعه، راهی بهتر از استفاده از رسانه ندارد. رسانه، شاید زیباترین و ارزشمندترین دستاورد این تمدن جدید غربی است. ما با رسانه از اخبار مطلع میشویم، صدای انسانهای دیگر را میشنویم و در مجموع خیلی سریعتر و بهتر در جریان وقایع اطراف خود قرار میگیریم. اما حیف که خیلی زود، رسانه به ابزاری بدل شد برای رساندن سود بیشتر به امپراطورهای اقتصادی نوین. درست زمانی که بازار از کالاهای متنوع آنها اشباع شده بود. وظیفه رسانه ساخت بازارهای جدید برای اربابان خود و به نوعی ایجاد نیازهای کاذب در جامعه بود.
شاید از خود پرسیده باشید، خب این موضوعات مختلف، یعنی نیاز به پرستش، توسعه اقتصادی و رسانه، چه ارتباطی با سلبریتی ها دارند؟ سلبریتیها، محصول جمع شدن نیاز به پرستیدن و نیاز به توسعه اقتصادی در انسان امروزی، در بستر رسانه هستند. اینجاست که نقش سلبریتیها در ایجاد مُد و بازار جدید نمایان میشود. حال مردم به واسطه رسانه از علایق سلبریتیهای محبوب خود با خبر میشوند و حتی خسیسترین آدمها برای خرید لباسی مشابه با لباس ستاره محبوب خود، حاضرند چند برابر یک لباس معمولی پول خرج کنند. این روزها سلبریتیها هستند که به ما میگویند چه بپوشیم، چه بخوریم، چه سوار شویم و کجا برویم. سلبریتی ها جانشین عقل مردمند.
بشر امروزی، خود را هم رده سلبریتیها میبیند و معتقد است او هم میتواند تبدیل به یک ستاره شود. برای همین، بازار برنامههای استعداد یابی انقدر داغ است! شهرت، جایزه پنهان این برنامههاست. بر اساس گزارش شادی جهانی در سال 2013 که برای سازمان ملل متحد انجام شد، کشورهایی که بیشتر درگیر فرهنگ شهرتطلبی هستند، یعنی آمریکا، انگلیس و کره جنوبی، امتیاز زیادی در میزان شادی جمعیتشان ندارند. همچنین در گزارشی که در مجله بین المللی مطالعات فرهنگی منتشر شد، کسانی که دنباله روی سلبریتیها هستند با احتمال کمتری به مسائل سیاسی میپردازند. یعنی در تعیین سرنوشت خود نیز پیرو سلبریتیها هستند!
شاید تصور نمایید درست است که نسبت به ستارگان توجه ویژهای در جامعه وجود دارد، اما این که پرستش را به ایشان نسبت دهیم یک توهم است! اما کمی بررسی و جست و جو نشان میدهد که این مسئله اگر هم توهم باشد، توهمی فراگیر است. کافی ست تا عبارت celebrity worship را جست و جو نمایید تا با مقالات و بررسیهای زیادی که در مورد این موضوع یعنی پرستش سلبریتیها انجام شده است مواجه شوید. مراتب این پرستش بی شباهت به پرستش خداوند نیست که در ابتدا بزرگداشت و تعظیم خداوند است و در مراتب بالاتر علاقه به نزدیکی و توجه خاص به او و در نهایت فنا شدن در او. آنچه در جوامع مدرن دیده میشود هم تداعی کننده چنین روندی در رابطه با سلبریتی هاست.

در ایران اما، تک تک این اتفاقات با سرعت بسیار بیشتری اتفاق افتاده است. شاید بیشترین نقش را صدا و سیما، در یک دهه اخیر داشته است. هنگامی که مهمان پربینندهترین برنامههای آن بازیگران، خوانندگان و فوتبالیستها بودند. حتی مجریان هم کمکم جای خود را به سلبریتیها دادند. اما بیشترین نمود فرهنگ شهرتطلبی را میتوان در برنامههای جدید التأسیسی مثل عصر جدید یافت (البته همیشه بهانهی جذب کردن مخاطب برای رسانهی ملی بهترین توجیه برای این برنامه هاست). جامعه ایران طی قرن اخیر، فعالترین جامعه از لحاظ سیاسی بوده است. مردمی که الگوهای مذهبی و ملی کم ندارند. ملتی که به دنبال غلبه بر فرهنگ غرب هستند. همه اینها باعث شده تا به نظر بهترین راه برای شکست دادن این مردم، سلبریتیها باشند. آنها مهمترین ملزومات جنگ نرم هستند. تمدن غرب بدون سلبریتیها هیچ چیزی ندارد؛ بدون آنها بازار جدیدی نیست، رسانهها ارزش سرمایهگذاری ندارند و در نهایت بدون آنها چرخ اقتصاد، این موتور محرکه اصلی تمدن غرب، نخواهد چرخید. سلبریتیها خدایان تمدن نوین غرب هستند. به راستی راه مقابله با این شرک نوین چیست؟