یادداشتی بر تاریخ اداری اردبیل؛ نگاهی به کارنامه سرهنگ حیدر تورجی و پیوند با شهدای والامقام
دیباچه
بازخوانی تاریخ معاصر شهرستان اردبیل و شناخت کارگزاران و خدمتگزاران آن در ادوار مختلف، ابعاد پنهانی از هویت اداری، اجتماعی و ایثارگری این خطه را آشکار میسازد. در این میان، نام برخی از چهرههای برجسته با تاریخ اداری و سوابق ایثارگری گره خورده است که بررسی زندگی و تبارنامه آنها، بخشی از حافظه تاریخی اردبیل را زنده نگهمیدارد. یکی از این چهرههای ماندگار، مرحوم سرهنگ حیدر تورجی است که در اواسط دهه چهل خورشیدی، سکان هدایت شهربانی اردبیل را بر عهده داشت.
کارنامه اداری و دوران خدمت در شهربانی اردبیل
در ساختار اداری و انتظامی دوره پهلوی، احکام انتصاب رؤسای شهربانی شهرستانها معمولاً بهصورت دورههای دو یا سه ساله صادر میشد. بر اساس اسناد اداری شهربانی کل کشور و مکاتبات رسمی آن دوره، سرهنگ حیدر تورجی از تیرماه ۱۳۴۴ تا اردیبهشت ۱۳۴۷ به مدت نزدیک به ۳ سال بهعنوان رئیس شهربانی اردبیل مشغول به خدمت بود.
دوران ریاست وی بر شهربانی اردبیل در اواسط دهه چهل، با نظم اداری و پیگیری امور انتظامی منطقه همراه بود. اسناد و مدارک مربوط به این بازه زمانی مشخص، در پروندههای پرسنلی و اداری شهربانی کل کشور و مراجع اسنادی به ثبت رسیده است.
اصالت خانوادگی و پیوند با شهدای والامقام
نام و یاد سرهنگ حیدر تورجی تنها به واسطه سوابق نظامی و انتظامی او در یادها نمانده است، بلکه اصالت، پایمردی و تربیت دینی این خانواده، نام آنها را در دفتر ایثار و شهادت انقلاب اسلامی و دفاع مقدس نیز جاودانه ساخت. سرهنگ حیدر تورجی، پدر شهید گرانقدر «عظیم تورجی» و عموی شهیدان والامقام «مصطفی حجازی» و «مجتبی حجازی» است.
۱. شهید عظیم تورجی: فرزند سرهنگ حیدر تورجی، متولد سال ۱۳۲۷ در اردبیل بود. وی با پوشیدن لباس نظام و پیوستن به کادر ارتش جمهوری اسلامی ایران، راه خدمت به وطن را پیش گرفت. با آغاز جنگ تحمیلی، راهی جبهههای حق علیه باطل شد و سرانجام در تاریخ ۸ تیرماه ۱۳۶۲ در منطقه عملیاتی سومار به فیض عظمای شهادت نائل آمد. مزار مطهر این شهید کادر ارتش در گلزار شهدای بهشت فاطمه (س) اردبیل زیارتگاه اهل یقین است.
۲. شهید مصطفی حجازی: فرزند عسگرعلی و برادرزاده سرهنگ تورجی، متولد سال ۱۳۴۳ در اردبیل بود که در عنفوان جوانی در سال ۱۳۶۱ در جبهه شلمچه به شهادت رسید و پیکر مطهرش در گلزار شهدای بهشت فاطمه (س) اردبیل به خاک سپرده شد.
۳. شهید مجتبی حجازی: فرزند عسگرعلی، دیگر برادرزاده سرهنگ تورجی و برادر شهید مصطفی حجازی است که او نیز از شهدای والامقام و حماسهآفرین این خاندان مکرّم در دوران دفاع مقدس به شمار میرود.
سرانجام
بدون شک، ثبت و ضبط این پیشینههای تاریخی و پیوندهای خانوادگی ایثارگران، گامی موثر در صیانت از هویت تاریخی و فرهنگی استان اردبیل است؛ خاندان بزرگی که در یک سو خدمتگزاران نظام اداری و در سوی دیگر، برترین جاننثاران خاک پاک ایران اسلامی را به جامعه تقدیم کرده است.