
نادر نینوایی-پنجاه دقیقه به آغاز اجرای ارکستر سمفونیک تهران مانده و دم در تالار وحدت به انتظار نشستهام که درها را باز کنند. جمعیتی بیست تا سینفری پراکنده دم در ایستادهاند؛ بیشترشان دختران جوان و تکوتوکی پسرها. امشب قرار است قطعههایی از موتزارت اجرا شود و اسم اجرا «فیگارو» است.

تالار وحدت در مرکز تهران و در وسط فضای سبزی واقع شده. سمت چپش معاونت امور هنری ارشاد است و روبهرویش تالارهای حافظ و فردوسی؛ جزیرهای فرهنگی در قلب تهران.
وارد تالار میشوم و دیدن همدانشگاهی قدیمی که حالا مدیر روابط عمومی بنیاد رودکی شده و سلام و علیک گرمی و مرور خاطراتی. جماعت حاضر در سرسرای ورودی تالار به وضوح، به لحاظ اقتصادی، چند پلهای بالاتر از عموم مردماند و خوشحال میشوم که کتم را پوشیدم تا وصله ناجور نشوم وسط این جماعت.
مرز ورودی را که رد میکنی و وارد تالار وحدت میشوی، تفاوتها و فاصله طبقاتی خودش را نشان میدهد. جالب آنکه ورودیهای سالن هم همین مرزبندی را دارند و هر کس با توجه به میزان پولی که برای خرید بلیت داده، از ورودی یک تا چهار وارد یک در میشود.
به جمعیت مینگرم. برخی گروهگروهاند، چهار یا پنج نفره یا حتی دو نفره و برخی تکی آمدهاند به تماشای ارکستر سمفونیک؛ آنچه که شاید بیش از نیمی از مردم کشور حتی اسمش هم به گوششان نخورده باشد. انتظاری توأم با هیجان برای باز شدن درهای سالن و شوق نواختنها.
حس میکنم. وارد دنیایی شدهام که با آن غریبهام؛ هرچند به عنوان یک هنرمند و نویسنده جزئی از آن به حساب میآیم؛ پارادوکس غریبی است.
به جایگاه ویژه میروم؛ یک ردیف بالاتر از صندلیهایی که جلوی سن ردیف شدهاند و درست روبهروی سن مینشینم. یک پیانو سمت راست سن جانمایی شده و صندلیهای نوازندگان در چند ردیف روبهروی هم نشانده شدهاند. صحنه خالی و تاریک است، اما در میان همهمه حضار میتوان شوق پنهان تماشاگران برای شروع اجرا را حس کرد.
نوازندگان به صحنه میآیند؛ یکدست مشکیپوش، زن و مرد، ویولن، ویولنسل، کلارینت و دیگر سازها. سازها را گرم میکنند و صدای همهمه حضار میخوابد و بعد آمدن رهبر ارکستر، حیدریان، و تشویق مجدد حضار.
به خودم میگویم دنیا این را به من بدهکار بود؛ این دیدن یک ارکستر سمفونیک را.
موسیقی بیکلام است، اما انگار با آدمی حرف میزند. فراز و فرودش، بالا و پایین رفتنهای گاه شتابان و گاه آهسته...
رهبر ارکستر اتمام آهنگ نخست را اعلام میکند و توقفی و رفتن برخی نوازندگان از صحنه و مهیا شدن پیانو و آوردنش به وسط سن، آمدن چند نوازنده دیگر و روشن شدن دوباره سن؛ صحنهی اجرا دوباره جان میگیرد.
نوازنده پیانو؛ دختر نوجوانی است که با تشویق حضار در جایش مینشیند و شروع قطعه دوم که حس آرامش زندگی را القا میکند و به مرور اوج میگیرد؛ چون کودکی آرام که به نوجوانی و دوره پرشتابش میرسد و باز آرام شدن موسیقی به یاد ایام میانسالی. شاید روایتی از زیست آدمی برای من دارد این اجرا و این فراز و فرودهای آهنگین.

ویولنها میایستند و پیانو مینوازد و بعد برعکس و بالا و پایین رفتن توأمان دستهای ویولنیستها؛ همین هم انگار یک جور نمایشی است، یک مفهومی را میخواهد منتقل بکند. مگر میشود با موسیقی و اجرا این همه حرف زد، آن هم بیآنکه کلامی گفته باشی؟
نوجوان پیانیست کمی بازیگوشی در اجرایش دارد و با هر کلاویهای که میفشارد، کشوقوسی به تمام بدنش میآورد که انگار با همه وجود میزند. نمود نوجوانیاش را میتوان در اجرایش به وضوح دید و میل به دیده شدن و از این دست عوالم. شاید هم این انعطاف و بازی بدن برای پوشش پیانوی به این بزرگی لازم باشد.
ندای حزنانگیز سازها در سقف بلند تالار وحدت میپیچد و شنوندگان را در جایشان میخکوب میکند. دمی دیگر این بار آهنگ شتاب میگیرد و شادی میآورد و بعد اسرارآمیز میشود.
رفت و برگشت نتها روی جان آدمیان بازی غریبی است. اینجا زمان متوقف شده است و زندگی در ضرب نتها معنا مییابد. پیر و جوان و میانسال ساز میزنند؛ گویی به زبانی سخن میگویند که همهشان میفهمندش و در خموشی آدمها، نوای سازها چه گویاتر است و واقعیتر.
موتزارت چه شیطنتی به خرج داده در نوشتن نتهای پیانو و چه خوب که نوجوانی برای ما مینوازدش و چه سازگارند این دو.
آنطور که حیدریان، رهبر ارکستر، میگوید نوازنده پیانو چهاردهساله است و از بوشهر آمده و او را از بین جمع کثیری که در مسابقه شرکت کرده بودند برگزیدهاند و توانسته به خوبی از پس اجرای نوای سخت و دشوار نتهای موتزارت برآید.
و تشویق حضار برای دختر نوجوان و برای بوشهر، شاید که محروم است و این روزها زیر آتش جنگ.
مرموزانهترین آهنگ اجرا میشود؛ با ضربات سازی کوبهای بین آن و لرزشهای بیوقفه دستان نوازندگان ویولن و ویبره روی سیمهای ویولنسلها. و چه حیدریان خوب تکانهای چوب و نشانه گرفتنهایش حس آهنگ را انتقال میدهد و چه انرژیای دارد و انگار که چه لذتی میبرد از اجرا.
کت بلند و سر بیمو و شخصیت و ظاهر حیدریان انگار برای همین رهبری ارکستر ساخته شده و چه به او میآید. اگر امروز و فردا اتفاقی برایش افتاد، حتماً که از چشم بد من بوده!
با اینکه شاید اجرای ارکستر سمفونیک از قطعات موتزارت فقط تکرار یکسری نت باشد، اما به نظرم هر اجرا امضای خودش را دارد و نسخه بیهمتای خود است و بر جان و دل مینشیند.
فراز و فرودهای موتزارت، آوای آغازین این اجرا را دوست دارم؛ مثل تولد است، مثل حس رویش گلی شاید و آرامشی دارد که در هیچ چیز مشابهش را نمیتوان یافت. ورود به دنیایی دیگر است، از دریچه موسیقی.
قطعه بعد را با کلارینت و فلوت آغاز میکنند و بعد باز ویولنها به کار میافتند. سازی و نتی و دنیای درونی که روایت میشود با زبانی دیگر؛ با زبان دل، با زبان احساس و روح آدمی.
اوج گرفتنهای دنبالهدار و زدن ویولونیستها با بخش بالایی آرشه و فشاری که روی ساز میآورند، به فکرم میبرد که چه میشود اگر رهبر ارکستر اسیر جنونی آنی شود و آنقدر ضرب اجرا را بالا ببرد و ادامه دهد تا تمام سیمهای ویولنها ببرد و هوش از سر آدمیان برود. چه فکر غریبی. بگذریم.
و در آخر همه نوازندهها تکتک، با اشاره دست رهبر ارکستر، بلند میشوند و با تشویق ممتد حضار روبهرو میشوند.
آخر سر هم حیدریان این نکته را میگوید که مسعود کیمیایی و مهرانه مهینترابی هم امشب در جمع حاضر بودند و گوش جان به موتزارت سپردند که تشویق میشوند و نیمرخ کیمیایی را که فیلمساز محبوبم است میبینم و همین اجرا تمام میشود.
درست روبهروی خروجی تالار وحدت جوانکی احتمالا از اهالی جنوب کشور، یکی از کوچهبازاریترین آهنگها را با آکاردئون میزند و خیلیها از او رو میگردانند، برای من اما موسیقی در هر سطحش قابل احترام است و میتوانم به اندازه یک اجرای دیگر نیز خیره این اجرا شوم.
نویسنده: نادر نینوایی