نوشته: كريس جونز ، ترجمه: احسان لطفی

در اولین روز فوریه ۲۰۰۳، شاتل «کلمبیا» دقایقی مانده به فرود بر زمین منفجر شد و بجز از بین رفتن هفت سرنشین، مسئلهی دیگری به وجود آورد. «کلمبیا» قرار بود وسیلهی بازگشت دو فضانورد آمریکایی ساکن ایستگاه فضایی بینالمللی به زمین باشد. فضانوردهایی که به زودی ماموریتشان به پایان میرسید اما حالا تصوری از این پایان، از اینکه کی و چگونه به خانه برخواهند گشت، نداشتند. خانه برای این فضانوردان باقی مانده در فضا چیزی بیشتر از چهاردیواری محاط، شهر یا کشورشان بود، خانه برای آنها زمین بود. جایی که بشود رویش با جاذبه نه و هشت دهم راه رفت و بدون لباس مخصوص نفس کشید. کریس جونز، مستندنویس و روزنامهنگار آمریکایی که به طور خاص دربارهی فضا مینویسد، در سال ۲۰۰۷ روایتی از روزگار و سرنوشت فضانوردان ماموریت «اکسپدیشن ۶» نوشت، از این دور از خانهماندهها، آدمهای که در آرزوی خانهاند.
این متن با عنوان Home در شمارهی ژانویه ۲۰۰۷ مجلهی اسکوایر منتشر شده است و برای مجلهی ناداستان به صورت اختصاصی ترجمه شده است.
?سهمش در این ماموریت فقط صد تا بسته قهوهی فوری تکنفره بوده که در آشپزخانه نگهشان میدارد، توی یک کشوی فلزی که دهانهاش با یک توری سیاه پوشانده شده تا بستهها در هوا به پرواز در نیایند. اما حالا بیشتر از دو ماه از روزی که شاتل او و قهوههایش را به ایستگاه فضایی بینالمللی تحویل داد میگذرد و دیگر صد بسته قهوه در آن کشو وجود ندارد.
خیره به منظرهی طلوع خورشید از پنجرهی ایستگاه، دونالد پتیت، افسر علمی ماموریت، در ذهنش از محتوای احتمالی کشو موجودی میگیرد و فکر میکند: «پووف! از آن صبحهایی است که قهوه را برایش ساختهاند.» عینکش را میزند، خودش را از توی کیسهخوابی که به دیوار محکم شده بیرون میکشد، از خوابگاه شخصیاش ـ محدودهای تقریبا به اندازهی یک باجهی تلفن ـ در منتهیالیه ایستگاه خارج میشود و مرکز گرانشش را پیدا میکند. حالا میتواند خودش را با حرکات بینقص و تمرینشدهی دست و پا، مثل شناگری ماهر، به سوی انتهای دیگر ایستگاه کمتر از پنجاه متر آنطرفتر براند. آنجا فرماندهاش کاپیتان کنت باورساکس و مهندس پرواز روسی، نیکولای بودارین، هنوز در کیسههایشان خواباند. پتیت کشوی فلزی را باز میکند و یک بسته بیرون میآورد؛ کیسهی نقرهای کوچکی که پودر قهوه تهش فشرده شده. آن را با آب داغی که زمانی بخار نفس خودش بوده پر میکند و دنبال نی میگردد.
همهچیز همیشه با نی خورده میشود. اما پتیت یاد گرفته قهوهاش را به صورت توپهای کوچک کُروی از نی بیرون بدهد؛ توپهایی که در بیوزنی معلق میمانند تا او ببلعدشان یا اگر حوصلهی شیطنت داشت، با چاپاستیک۱ بگیرد و دهانش بگذارد. این کار را میکند چون این بالا ممکن است و آن پایین ممکن نیست. همین دلیل برایش کفایت میکند.
اما امروز صبح، به پیدا کردن نی و کمی پنیر روسی بسنده میکند و به کیسهخواب برمیگردد. شنبهی کممشغلهای است، اول فوریه که طبق برنامه باید به اندکی خانهتکانی و رفت و روب بگذرد؛ تمیز کردن فیلترها، ضدعفونی کردن نردهها و حتی پاک کردن قطرههای قهوهی ریزی که فرار کردهاند و در گوشه و کنار ایستگاه پنهان شدهاند. اما عجلهای نیست. زمان تنها چیزی است که ذخیرهاش رو به پایان نمیرود. هنوز یک ماه تا برگشتن به خانه باقی مانده.
پتیت مِکی به قهوه میزند و طلوع خورشید را برای دومین بار تماشا میکند. خورشید هر چهلوپنج دقیقه میآید و میرود که میشود روزی شانزده طلوع و غروب. حتی بعد از ده هفته ماندن در فضا، چیزی است که آدم را بهطرف پنجره میکشاند. رد هواپیماهای جت هم هست که هر روز مثل لحافی بر فراز ایالات متحده کشیده میشوند؛ از نیویورک به لسآنجلس، از بوستون به سانفرانسیسکو. دریچهای است برای پتیت که نگاهی به خانه بیندازد، حتی وقتی پوشیده از ابرهای طوفانی است. اما امروز افق صاف است و خورشید درخشان. آنقدر درخشان که او متوجه آن لکهی دود سفید در آسمان تگزاس نخواهد شد.

هر شنبه، حوالی ساعت دوی بعدازظهر به وقت گرینویچ، زمانِ رسمی ایستگاه فضایی، کنفرانسی رادیویی بین ایستگاه و مقر کنترل در هیوستون تگزاس، برای برنامهریزی هفتهی آینده برگزار میشود. معمولا صدایی که از رادیو بیرون میآید چیزهایی میگوید که اعضای ایستگاه خودشان میدانند. پس معلق در هوا برای خودشان پرسه میزنند و گوشی هم برای شنیدن خبرها یا اتفاقهای نشنیده باز میگذارند. اما این بار فرق میکند. این بار صدا به اعضای ماموریت «اکسپدیشن ۶» میگوید که منتظر بمانند. در مقر کنترل، جایی که مدار ایستگاه فضایی بر صفحهنمایش عظیمی رصد میشود و تکنسینها پشت کنسولهایی با برچسب ODIN,OSO,ECLSS,ROBO و چیزهای دیگری از این قبیل نشستهاند، بحث داغی جریان دارد. هیچکس نمیداند چطور باید به این سه نفر گفت کلمبیا، شاتلی که باورساکس دو بار هدایتش را به عهده داشته، چند لحظه قبل در لفاف سبزآبیِ نازکِ زیر پایشان منفجر شده. هیچکس نمیداند چطور باید به آنها گفت که هفت رفیقشان ـ از جمله ایلان رامون که همین چند روز قبل به باورساکس گفته بود سه تا بچهاش را از طرف او بغل میکند، و ویلی مککول که پتیت با او شطرنج آنلاین بازی میکرد ـ مردهاند.
بالاخره این جفرسون هاول، ژنرال بازنشستهی نیروی دریایی و مدیر رک و بیپردهی مرکز فضایی جانسون است که به بحث خاتمه میدهد. پشت میکروفون مینشیند، کلمهها را توی ذهنش بالا و پایین میکند و صدایش را با انعکاس از یک ماهواره در هوای بازیافتشده و خشک ایستگاه فضایی میپراکند.
هاول میگوید: «خبر بدی دارم.» و چون هاول است که این را میگوید، پتیت و باورساکس قبل از ادامهی حرف، به عمق فاجعه پی میبرند. «شاتل را از دست دادیم.»
هشت کلمه. فقط همین. بقیهی جزئیات ناگفته میماند و در این سکوت، پر کردن جاهای خالی به خودشان واگذار میشود. پتیت و باورساکس مثل والدین بچههای ناپدیدشده که به اندک امیدِ گم شدن و نه از دست رفتنِ فرزندشان چنگ میزنند، میخواهند بدانند آیا هیچکدام از سیستمهای تخلیهکنندهی شاتل کلمبیا قبل از انفجار فعال شده و آیا هیچ کدام از دوستانشان ممکن است الان با چتر نجات در حال فرود آمدن بر زمین باشند.
بعدازظهر همان روز، پیدا شدن بقایای خدمه و یک کلاه روی علفهای دشت، آن امید اندک را هم با غم سوگ جایگزین خواهد کرد.
اندوه مستقر خواهد شد.

هرازچندگاهی در ایستگاه اجازه داری با تلفن ماهوارهای، روی کانالهای بسته و بدون اینکه گفتوگوهایت ضبط شود با خانه تماس بگیری. این گفتوگوها تو را به زمین متصل نگه میدارند. وقتی کسی خانه نیست، وقتی او رفته خرید یا بچهها رفتهاند تمرین فوتبال، مجبوری روی دستگاه پیغام بگذاری: «سلام عزیزم، منم، توی فضا.» گاهی این پیغامها ذخیره میشوند و کسی در خلوت و تاریکیِ شب، دوباره و دوباره به آنها گوش میدهد. این روزها، این پیغامها تقریبا همیشه ذخیره میشوند چون او نمیداند کی ممکن است اینها به تنها بازماندهی تو تبدیل شوند.

به این ترتیب خانوادهی تو بالاخره به درک واقعیت نزدیک شدهاند. خودت پیش از این در تمرینات انزوا، بعد از فرود آمدن در زمستانهای کُلدلِیکِ آلبرتا و رها شدن در جنگلهای متروک، یاد گرفتهای که اندرکنشهای روزمرهی زندگی زمینی ـ پیغامهای روی تلفن و البته لبخندها و دست تکان دادنها از پنجرهی اتوبوس مدرسه و یادداشتهای روی یخچال و بالش ـ همان چیزهایی است که باید همراه داشته باشی. برایشان در بخش دائمیِ حافظهات جا باز میکنی، همانطور که یاد میگیری چیزهایی که تو را زیادی به زندگی زمینی نزدیک نگه میداشتند فراموش کنی: امشب تلویزیون چی دارد، چه تیمی قهرمان لیگ بیسبال غرب آمریکا میشود. کمکم ترتیب واقعی چیزها را درک میکنی چون میدانی جهان چطور کار میکند؛ بعضی فضانوردها میشوند اولین انسانهایی که روی ماه قدم گذاشتند و بعضی روی سکوی پرتاب، یا هفتادوسه ثانیه بعد از ترک زمین یا شانزده دقیقه قبل از بازگشت به آن، در آتش میسوزند.
و گاهی فاصلهات با خانه دیگر فقط یک ماه نیست؛ ناگهان خیلی دورتر است، هر چند واقعا نمیدانی چقدر دور، چون اینجا کیلومترها بیمعنیاند. وقتهایی هست که ایستگاه فضایی در ارتفاع ۳۸۰ کیلومتری زمین دورش میچرخد، لحظههایی هست که تو از دالاس به هیوستون نزدیکتری.
چیزی که اهمیت دارد، چیزی که تو را از خانه جدا میکند، زمان است.
ادامه نوشته را در اینجا بخوانید
خرید نسخه چاپی مجلهی ناداستان