نکته هایی در باب نوشتن و خواندن
نوشته ی محمدرضا پریشی
بخش نخست :
خواندن
الف )
بیشترِ کسانی که می نویسند، برای" دیروز " می نویسند .
عدّه ایی برای " امروز " می نویسند .
و تعداد کمی هم هستند که بر " فردا " می نویسند .
.
نوشتن درباب انچه دیگران نوشته اند و یا حتی خواهند نوشت از تو یک نویسنده ی بزرگ نمی سازد .
خواندنِ آثار دیگران به تو می تواند بیاموزاند که راه های رفته دیگران را دوباره نروی.
فقط عبور از مسیرهای نو می تواند تو را به " کشف " و " غنا " برساند. کشف سوژه ها و موضوعات تازه ایی برای نوشتن و غنایی که بر عمق و محتوای قصه ی تازه ات بیفزاید.
.
کسی که می نویسد را نمی توان یک نویسنده نوجو یا نو قلم یا تازه کار خطاب کرد چرا که به باور من هیچ نویسنده ایی تازه کار نیست .
همه ی آنهایی که می نویسند کهنه کارند، چرا که قلم و توانایی نوشتنِ یک نویسنده از دوران کودکی و چه بسا از دوران جنینی شکل گرفته و به تدریج رشد کرده و حالا به نقطه ایی رسیده است که باید بنویسد ، مثل درختی که وقتی رشدش کامل می شود میوه می دهد.
ب )
و اما در طول تاریخ ادبیات جهان بوده اند کسانی که معتقد بوده اند که کار یک نویسنده فقط کشف بوده است و نه آفرینش ،
و آنها فقط چیزی را که از قبل پدید آمده بوده را جسته اند و یافته اند و نوشته اند و چیز تازه ایی پدید نیاورده اند .
در مقابل برخی دیگر هم هستند که نویسندگان و شاعران را خالقِ از صفر تا صد داستانها و رمانهایشان می دانند و معتقدند آنها جهانِ داستانشان را از هیچ آفریده اند و جهانی که درون کتابِ آنهاست ما به ازای بیرونی نداشته و مستقل از جهان واقعی ِ بیرون از کتاب است .
ج )
و اما نویسنده جز معتقدانِ به هر کدام از این فرضیات باشد نمی تواند خود را از مطالعه ی آثار نویسندگان گذشته بی نیاز بداند .
در جهان ادبیات ، و همچنین ایران و در زبان فارسی آثاری وجود دارند که کلاسیک و آثاری هم معاصر محسوب می شوند .
در تاریخ ادبیات هر کشوری ، آثار کلاسیک، آثار ِ مشخصی هستند که تقریبا کسی در ضروری بودن مطالعه ی آنها شکی ندارد و اکثر مردمان خواندن آثار کلاسیکِ زبان خود را از نخستین ضروریات ِ سوادآموزی کودکان خود می دانند .
در ایران ، جدا از بحث قرآن و کتابهای مذهبی ، اثار فردوسی و حافظ و سعدی و خیام و مولوی و بیهقی و باباطاهر و ... را آثار کلاسیک محسوب می کنند
البته باید توجه داشت که کلاسیک بودن لزوما به معنای قدیمی بودن و قدیمی بودن هم لزوماً به معنی کهنه بودن نیست .
اثار کلاسیک اثاری هستند که از قید و بند ِ"زمان" رسته اند و گرد و غبار گذر زمان بر رویشان ننشسته است ، انها متعلق به همه اعصار و زمانها هستند هرچند که لزوماً همزمان و معاصر ما نیستند .
مثلا این نوشته ی بایزید را چگونه می توان قدیمی و یا کهنه نامید :
"به صحرا شدم
عشق باریده بود
و زمین تر شده بود
و پای ِ مرد چونان که در گل فرو شود
در عشق فرو می شد"
و ایا می توان این نوشته را همعصر و هم سن این زمانه ندانست ؟
یا از مقالات مولانا ، این قطعه _ از میان خیل قطعات اینچنینی اش_ را بخوانید ، ببینید آیا می توانید بگویید قدیمی است و برای امروزیان مفید و قابل فهم و حظّ نیست؟
" گفت پیلی را آوردند بر سر چشمه ایی که آب خورَد. خود را در آب می دید و می رمید. او می پنداشت که از دیگری می رَمَد نمی دانست که از خود می رمد.
همه اخلاقِ بد، از ظلم و کین و حسد از حرص و بی رحمی و کبر، چون در توست نمی رنجی چون آنرا در دیگری می بینی می رَمی و می رنجی . پس بدان که از خود می رمی و می رنجی. "
برای نویسندگان همعصر من هم برخی از آثار نیما یوشیج و جمالزاده و صادق هدایت و چوبک و بیشترِ نوشته های بهرام صادقی ، هوشنگ گلشیری ، احمدشاملو ، سیمین دانشور، جلال ال احمد، علی شریعتی ، غلامحسین ساعدی ، فروغ فرخزاد، سهراب سپهری ، احمدمحمود ، عباس معروفی ، سیمین بهبهانی ، بیژن نجدی ، شهریار مندنی پور ، محمد کشاورز و دیگران معاصر محسوب می گردند و نویسندگان جوان بی نیاز نیستند از مطالعه ی آثارشان .
ودر میان آثار تاریخی و کلاسیک هم گاه به مطالبی بر می خوریم که انگار امروز نوشته شده اند و بیانگر حال و هوا و درد و رنج مردمان امروزند.
درست بشنوی ، آنچه را که به آن گوش می سپاری.
و کاملاً بسنجی آنچه را که می خواهی بیان نمایی و
آنگاه اندیشه های زیبایت را نویسنده باشی .
.
در بخش بعدی از نوشتن برایت خواهم نوشت .