ویرگول
ورودثبت نام
مصطفی نعمتی
مصطفی نعمتی
مصطفی نعمتی
مصطفی نعمتی
خواندن ۳ دقیقه·۷ سال پیش

وقتی بازی را یکسره با نادرستکاران می‌بازیم!

انسان یک هویت متعین و از پیش تعیین​ شده ندارد بلکه این کنش​‌های اوست که در بستر یک هستی اجتماعی، هویتی برای او می​‌سازند یا او آن را انتخاب می​‌کند. این یعنی، این کنش انسانی است که عامل هویت​‌ساز اوست. بخش مهمی از انگیزه‌های کنشیِ انسان‌ها، اعم از آنکه ما آنها را در دسته انسان‌های درست یا نادرست طبقه​‌بندی کنیم، تحت سیطره خودخواهی آدمی است، چه با زبان تیز و برنده مندویل آن را بیان کنیم چه با واژه​‌های تطهیر شده اسمیت! وقتی آدمیان مجالی برای بروز و ظهور آشکارِ انگیزش​‌های خود نداشته باشند، پنهان​کارانه و بی‌قید از هر قاعده​‌ای، دست به کنش می‌زنند.انسان یک هویت متعین و از پیش تعیین​ شده ندارد بلکه این کنش​‌های اوست که در بستر یک هستی اجتماعی، هویتی برای او می​‌سازند یا او آن را انتخاب می​‌کند. این یعنی، این کنش انسانی است که عامل هویت​‌ساز اوست. بخش مهمی از انگیزه‌های کنشیِ انسان‌ها، اعم از آنکه ما آنها را در دسته انسان‌های درست یا نادرست طبقه​‌بندی کنیم، تحت سیطره خودخواهی آدمی است، چه با زبان تیز و برنده مندویل آن را بیان کنیم چه با واژه​‌های تطهیر شده اسمیت! وقتی آدمیان مجالی برای بروز و ظهور آشکارِ انگیزش​‌های خود نداشته باشند، پنهان​کارانه و بی‌قید از هر قاعده​‌ای، دست به کنش می‌زنند.


لاجرم، اصل را باید بر این گذارد که پیِ منفعت بودن نوع بشر، ترتیب و سازوکار طبیعی بشر است، پس نخستین گام، به رسمیت شمردن این انگیزه انسانی است، چه برای خوبان چه برای بدان. و دوم، ایجاد بستر و فضایی است که همه قادر به پیگیری منافع خود باشند. نکته مهم در وجود این بستر، رو آمدن کنش​‌هاست. وقتی طبیعت کنش انسانی به رسمیت شناخته شده، از هر انگِ غیراخلاقی به دور باشد و بستر آن نیز فراهم، بازی قاعده​‌مند می​‌شود و این مترادف است با بازی اخلاق‌مدار.


اسمیت، با استفاده ‌از استعاره دست نامرئی، بر این نکته تأکید می‌کند که بیشتر خیرها غالباً وقتی به‌ وجود می‌آیند که افراد به‌دنبال منافع شخصی خود هستند؛ نه در اثر تلاش برای تغییر جامعه به‌نفع دیگران. از نظر اسمیت، در حالی ‌که هریک از ما به‌دنبال انجام وظایف و مسوولیت‌های مستقیم خود هستیم، دست نامرئی تلاش‌هایمان را به‌سوی خیر مشترک همگان هدایت می‌کند. این یعنی، هرگاه فضای مساعد و مناسب برای پیگیری این منافع، به شکل آشکار و به دور از هر انگِ اخلاقی فراهم باشد، یا یک گام فراتر از آن، پیگیری منفعت شخصی خود یک اصل اخلاقی تلقی شود که باید نیز چنین باشد چرا که هیچ انسانی به مخاطره انداختن بقا و کرامت خود را عقلایی ارزیابی نمی​‌کند، قابل پیش​‌بینی است که لااقل غالب چه درستکاران و چه نادرستکاران (درستکار و نادرستکار، در چارچوب تعاریف اخلاقی ما)، به سمت انجام کار درست متمایل شوند. ایضاً؛ عکس این گزاره نیز درست است، وقتی بر انگیزش‌های طبیعی انسان انگِ غیراخلاقی زنیم، درستکاران هم ناچارند طبق قواعد نادرستکاران رفتار کنند! چراییش خیلی ساده است؛ وقتی اصل انجام کاری را نادرست و غیراخلاقی دانسته​‌ایم، چگونه ممکن است انجام دادن آن کار غیراخلاقی به شیوه اخلاقی و به سیاق درستکاران! لاجرم؛ قواعد بازی، قواعد نادرستکاران، خواهد بود! فقط یک لحظه تصور کنیم روابط جنسی را به طور کامل، غیراخلاقی بدانیم، چه دنیایی خواهد شد! زمین و قاعده بازی را دیگر تماماً نادرستکاران تعیین خواهند کرد. همانقدر که روابط جنسی قاعده و طبیعت بشری است، منفعت​‌طلبی هم! همان‌قدر که نمی​‌توان بر آن به طور کامل انگِ غیراخلاقی زد، به این یکی هم! و همانقدر که آن یکی ضامن بقای جامعه است، این یکی هم!

۶
۰
مصطفی نعمتی
مصطفی نعمتی
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید