پشت شیشه مغازه سبزیفروش، این تابلو خودنمایی میکند: کارگران جهان، متحد شوید!
آیا او معنای اتحاد کارگران جهان را میفهمد!؟ آیا او آنقدر شیفته این ایده شده که نتوانسته خودش را کنترل کند تا آرمانهایش را به گوش بشریت برساند!؟
به نظر میرسد، با قاطعیت میتوان گفت اغلب این دست آدمها، حتی معنی کلمات این چنینی را هم درک نمیکنند تا چه رسد به ایده یا ایدیولوژی پشت آنها!به نظر میرسد، با قاطعیت میتوان گفت اغلب این دست آدمها، حتی معنی کلمات این چنینی را هم درک نمیکنند تا چه رسد به ایده یا ایدیولوژی پشت آنها!
آنها نه حتی به آن فکر میکنند و نه حتی با این کار دنبال بیان عقایدشان هستند. او آن را پشت ویترین مغازهاش گذاشته تنها به این دلیل که سالهاست روال کار همین بوده! ظاهراً دیده که دیگرانی که چنین نکردهاند، دچار دردسر شدهاند یا در بهترین حالت، به وقت لزوم دستشان از مواهب صاحبان این ایدیولوژی خالی مانده!
او به تجربه دریافته اگر میخواهد بیدردسر به زندگیاش ادامه دهد، باید همین کار را انجام دهد، او هم مثل هزاران نفر دیگر، برای ادامه یک زندگی بیدردسر، بهتر است همسو با جریان غالب باشد!
ظاهراً، چسباندن این تابلو پشت شیشه مغازه، نشان میل و علاقه او به آرمان پشت آن نیست اما این بدان معنا نیست که او در انجام این کار، انگیزهای ندارد و این تابلو، حاوی هیچ پیامی نیست!
این تابلو، یک نشانه است، او دارد میگوید؛ من اینجا زندگی میکنم و میدانم چگونه باید رفتار کنم، رفتارم مطابق با انتظاری است که از من دارند. من آدم قابل اعتمادی هستم. هر کاری گفتهاند، کردهام و لاجرم حق دارم در صلح و امنیت زندگی کنم!
مخاطب پیام البته، شهروندان عادی نیستند، مخاطب آن بالادستیها هستند. این تابلو او را در مقابل برخی از تهدیدهای آن بالادستیها، محافظت میکند، لااقل خودش اینطور تصور میکند.
اگر او روی تابلو مینوشت؛ من میترسم، پس بیچون و چرا اطاعت میکنم! قطعاً او تا این اندازه به محتوای تابلو بیاعتنا نبود هرچند دقیقاً به خاطر ترس، این تابلو را برافراشته است و معنا دقیق کلمات روی آن هم همین است!
اما در آن صورت، هم در دیدگاه مردم، عزت نفسش را به حراج گذاشته بود، هم نمیتوانست زیربنای سست اطاعتش را پنهان کند و هم قادر به مخفی کردن بنیان لرزان قدرت ایدیولوژیک پشت این شعار پوچ نبود!
او با اینکار، خودباختگی محض خود، سستی بنیان اطاعتش و لرزانی ایدیولوژی پس این قدرت پوشالی را اول از دید خود و بعد از دید دیگران، مخفی میکند. تا لااقل خودش را قانع کند که خوب؛ اتحاد کارگران جهان، چه اشکالی دارد!؟ ظاهراً هیچ منفعت شخصی هم از این اتحاد، برایش نمیتوان به تصویر کشید!
او با این کار، به توهم هویت، کرامت و اخلاق میرسد، اما در واقعیت، راه دست کشیدن از همه اینهاست!
وجدانش را فریب میدهد و راه و رسم خفتبار زندگیاش را پشت آن کلمات پوچ، از دید همه پنهان میکند. پردهای است که آدمها میتوانند زندگی و هستی که از آن ساقط شدهاند و سازش با زور عریان را پس آن پنهان کنند.
محتوم است این خفت عریان برای همه، از سبزیفروش تا عالیترین مقامات سیاسی، از تکتک ما آدمیان که شهوت ماندن در قدرت، محافظت شدن در مقابل شهوت قدرت و ادامه زندگی در سایه شوم ایدیولوژی توتالیتر را پشت این نقاب سیاه، پنهان کنیم!
ایدیولوژی توتالیتر، در پی یک دست کردن، همسانی، همرنگی و نظم و انضباط دیکته شده خود است حال آنکه، زندگی ذاتاً، متکثر، متنوع، خودساخته و خودسامان است. ایدیولوژی توتالیتر، میخواهد همه چیز را مهندسی کند، نمیتواند منتظر نتیجه تاس انداختن ذات متکثر زندگی بماند که نتیجه این تاس، اغلب پوشالی بودن قدرتش را نمایان میکند. او در پی تحمیل محتملترین وضعیت به زندگی تکتک آدمیان است و چه نقابی بهتر از این تابلوهای پوشالی!
-------------------------------
تصور اینکه از یک فوتبالیست توقع داشته باشیم، معنای نوشته روی پیراهنش را که در چشم همه میکند، بفهمد، درست مانند توقع از سبزیفروش است برای درک؛ آی کارگران جهان، متحد شوید!
اما کنش او، بدون انگیزه نیست؛ دارد از خودش محافظت میکند، همتراز با رنگی میشود که به او دیکته شده و به دیگران پیغام میرساند که اگر میخواهید مانند من از مواهب خفتن بر خاک ارهها*، نصیبی ببرید، راهش این است!
* کنار مطبخ ارباب آنجا* کنار مطبخ ارباب آنجا
بر آن خاک ارههای نرم خفتن
چه لذتبخش و مطبوع است و آنگاه
عزیزم گفتن و جانم شنفتن
از آن تهماندههای سفره خوردن
و گر آن هم نباشد، استخوانی!....
پ.ن: برداشتی از بخشی از کتاب قدرت بیقدرتان، واتسلاو هاول همراه با شطحیات اضافه!