
?بزرگ ترین دغدغهٔ انسانِ امروز نه رشد و تعالی و نه حتی لذت بردن از زندگی، که مصرف است. خرید، دیگر یک عمل از روی نیاز و یا تفریح نیست و خود تبدیل به یک هدف شده است. اریک فروم میگوید :
“امروزه انسان شیفتهٔ امکان خرید چیز های بیشتر، بهتر و به خصوص تازه تر است. او عطش مصرف دارد. عمل خرید و مصرف هدفی غیر ارادی و غیرعقلانی شده است، زیرا بدون کم ترین ارتباطی با موارد استفاده یا لذتی که از کالاهای خریداری و مصرف شده ناشی میشود، عمل خرید برای خود هدفی شده است” (۱).
بمباران تبلیغاتی بنگاه های اقتصادی با تمام قوا در حال ترویج این سبک زندگی بوده و در این مسیر از به ابتذال کشیدن هیچ چیز ابا نداشته و از هر مقولهای برای اشاعهٔ مصرفگرایی استفاده می کنند، تا جایی که حتی فرهنگ هم در خدمت مصرف در آمده است. کتابفروشی ها، عناوین عرضه شده در آن ها و سلیقهٔ مخاطبان یکی از محسوس ترین نشانه های این موضوع می باشد.
?هنر نیز از این قاعده مستثنی نبوده و نظام سرمایه داری آن را هم تبدیل به دستاویزی برای پیشبرد اهداف خود نموده است.(۲) این روز ها به هر گوشه نگاه میکنی، مجموعه ای کوچک یا بزرگ به دنبال تولید کننده محتوا (نویسنده، عکاس، سازنده ویدئو، طراح پوستر و …) میگردد و تلاش میکند با کمک هنر، مخاطبان را برای خرید محصولی تازه ترغیب نماید . به تبع این رویکرد، هنرمندان ما نیز، به خصوص کسانی که تازه پای در این عرصه گذاشته اند، هنر را نه یک معنای برآمده از کشمکش های درونی و روحی هنرمند، بلکه ابزاری برای استفاده در خدمت هدفی تبلیغاتی - تجاری تلقی میکنند. چه بسیارند کسانی که نسبت به مفهوم ارائه شده در تولیداتشان هیچ تعهد و وابستگی روحی ندارند و گاهی در حین تولید اثر حتی زجر هم میکشند، در حالی که هنر حقیقی نوعی درمان برای التیام روح است. نتیجهٔ این نگرش چیزی نیست به جز تولید آثار سطحی و به سخافت کشیده شدن سلیقهٔ مخاطب. امری که امروز در جنبه های مختلف فرهنگمان، از هنر تا روابط اجتماعی، شاهدش هستیم.
?اما کارکرد اصلی هنر برای نظام سرمایهدار، نه تشویق مردم به مصرف که حماقت بخشی به آن ها و ایجاد غفلت می باشد. انسان با توجه به فطرتش خلاء معنا در زندگی خود را احساس میکند و این باعث پوچ گرایی، بی انگیزگی و در نهایت انقطاع از مناسبات اجتماعی که مصرف گرایی نیز یکی از آنها است، می شود. در اینجاست که هنرِ در خدمت مصرف گرایی نقش اصلی خود را ایفا کرده و با ایجاد یک انزوای مصنوعی، درصدد غفلت انسان از زندانی بودن خود و کاهش رنج او برآمده و سعی میکند مفهومی دیگر را به عنوان غایت زندگی او، تلقین کند. اینگونه است که فرد در اوج بردگی احساس آزادی کرده، مصرفگرایی در عمق وجودش نهادینه شده و خرید نه یک فعالیت از روی نیاز و یا تفریح بلکه تبدیل به بزرگترین دغدغهٔ او میگردد.
۱) اریک فروم،جامعهٔ سالم، اکبر تبریزی، نشر بهجت
۲) اینکه آیا اصولا هنر میتواند ابزار باشد، خود محل مناقشه است که انشاالله در یادداشتی دیگر به آن خواهیم پرداخت.