سه عدد تورم مهر در سه جهت حرکت کردند. تورم نقطهبهنقطه پایین آمد، ولی سرعت ماهانهی گرانی و تورم سالانه بالا رفتند.
مرکز آمار ایران ۶ آبان شاخص قیمت مصرفکنندهی مهر ۱۴۰۵ را منتشر کرد. تیتر بیشتر رسانهها کاهش تورم بود: تورم نقطهبهنقطه از ۸۹٫۸ درصد شهریور به ۸۸٫۷ درصد رسید. اما مرکز آمار هر ماه سه عدد تورم منتشر میکند و هر کدام به پرسش متفاوتی جواب میدهد. در مهر این سه عدد همجهت نبودند.

تورم نقطهبهنقطه میگوید قیمت سبد ثابت کالا و خدمات خانوارها در مهر امسال چند درصد بالاتر از مهر پارسال است. جواب مهر ۸۸٫۷ درصد است. یعنی سبدی که مهر پارسال ۱۰۰ هزار تومان میارزید، حالا حدود ۱۸۹ هزار تومان میارزد.
تورم ماهانه میگوید قیمتها در یک ماه چقدر بالا رفتهاند. این عدد سرعت امروز گرانی را نشان میدهد. تورم ماهانهی مهر ۴٫۴ درصد بود، بالاتر از ۴٫۲ درصد شهریور.
تورم سالانه میانگین قیمتهای دوازده ماه اخیر را با دوازده ماه قبل از آن مقایسه میکند. این عدد کندتر از دو عدد دیگر تغییر میکند و در مهر از ۷۳٫۶ به ۷۶٫۸ درصد رسید.
پس در مهر، فقط یکی از سه عدد پایین آمد. سرعت گرانی و تورم سالانه هر دو بالا رفتند.
اگر سرعت گرانی بیشتر شد، چرا تورم نقطهبهنقطه کم شد؟ جواب در مهر پارسال است. تورم نقطهبهنقطه همیشه دوازده ماه اخیر را میسنجد. با آمدن هر ماه تازه، همان ماه سال قبل از این بازه بیرون میرود. مهر ۱۴۰۴ تورم ماهانهی ۵ درصد داشت و حالا ماهی با ۴٫۴ درصد جایش نشسته است. کاهش تورم نقطهبهنقطه از همین جابهجایی آمده است، نه از ارزانشدن کالاها.
مهدی فدائی، معاون اقتصادی مرکز آمار، هم به گزارش خبرگزاری برنا همین نکته را گفت: این کاهش به معنای پایین آمدن سطح قیمتها نیست و فقط افزایش قیمتها نسبت به ماه مشابه پارسال کمتر شده است.
اثر پایه در ماههای آینده قویتر میشود. تورم ماهانهی دی و بهمن ۱۴۰۴ به ترتیب ۷٫۹ و ۹٫۴ درصد بود. وقتی این دو ماه از بازهی دوازدهماهه بیرون بروند، تورم نقطهبهنقطه ممکن است حتی با ادامهی سرعت فعلی گرانی پایین بیاید. خوانندهای که فقط به این عدد نگاه کند، ممکن است کاهش آن را با آرامشدن قیمتها اشتباه بگیرد.
سبد مصرف دو بخش بزرگ دارد و در مهر این دو بخش خلاف جهت هم حرکت کردند. خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات در مهر ۲٫۴ درصد گران شدند، در حالی که مهر پارسال ۶٫۴ درصد گران شده بودند. تورم نقطهبهنقطهی این گروه از ۱۲۱٫۸ به ۱۱۳٫۴ درصد پایین آمد.
کالاهای غیرخوراکی و خدمات اما ۵٫۸ درصد گران شدند، بیشتر از ۴٫۲ درصد مهر پارسال. تورم نقطهبهنقطهی این بخش هم از ۷۱٫۹ به ۷۴٫۶ درصد رسید. پس در حالی که سرعت گرانی سفره کم شد، گرانی کالاها و خدمات دیگر شتاب گرفت.
حملونقل تندترین گروه بزرگ بود و ۱۰٫۷ درصد گران شد. خرید وسیلهی نقلیه ۱۴٫۵ درصد بالا رفت. به گزارش آسوشیتدپرس، قیمت بنزین سهمیهی سوم از ۱۷ شهریور دو برابر شد و به ۱۰ هزار تومان رسید. مهر نخستین ماه کاملی بود که این قیمت در آن اجرا شد.
یک عدد بزرگ دیگر هم در جدول مهر دیده میشود که نباید گمراه کند. آموزش ۲۳٫۵ درصد گران شد، اما این گرانی فصلی است و با آغاز سال تحصیلی هر سال تکرار میشود. مهر پارسال هم آموزش ۲۳٫۴ درصد گران شده بود.
تورم یک عدد برای همه نیست. تورم نقطهبهنقطهی خانوارهای روستایی ۱۰۷ درصد است و خانوارهای شهری ۸۵٫۵ درصد. در دهکهای درآمدی هم تصویر یکسان نیست. تورم نقطهبهنقطهی دهک اول، یعنی کمدرآمدترین خانوارها، از ۹۸٫۴ به ۹۴٫۵ درصد کاهش یافت، ولی تورم دهک دهم از ۸۸٫۸ به ۸۹٫۷ درصد رسید.

علت این فاصله ترکیب سبد هر گروه است. سبد دهکهای پایین خوراکی بیشتری دارد و خوراکی در مهر آرامتر گران شد. سهم خودرو و حملونقل در سبد دهکهای بالا بیشتر است. با این حال، تورم نقطهبهنقطهی دهکهای پایین هنوز بالاتر از دهکهای بالاست.
برای فهم مسیر تورم، تورم ماهانه مهمتر از تورم نقطهبهنقطه است، چون اثر پایه آن را جابهجا نمیکند. اگر تورم ماهانهی آبان نزدیک ۴ درصد بماند، سرعت گرانی تغییری نکرده است، حتی اگر تورم نقطهبهنقطه کاهش نشان دهد. اماسدیتا در تحلیل کامل تورم مهر ۱۴۰۵ سه مسیر احتمالی تورم تا اسفند و نشانهی زودهنگام هر کدام را بررسی کرده است.
یک نکته هم دربارهی دقت این دادهها وجود دارد. عدد مهر هنوز موقت است. مرکز آمار فعلاً نشریهی ماهانه را منتشر کرده و جدولهای کامل، با گروههای ریزتر، بعداً میآیند.
نمودارهای تورم کل کشور در صفحهی تورم اماسدیتا بهروز میشود.
منبع دادهها و نمودارهای بهروز: ام اس دیتا (msdata.ir)