هر برندی دوست دارد متفاوت باشد.
یکی روی کیفیت تأکید میکند، دیگری از طراحی خاص خود میگوید و برندی دیگر خودش را خلاق، حرفهای یا مشتریمدار معرفی میکند.
اما یک سؤال مهم وجود دارد:
آیا چیزی که برند دربارهٔ خودش میگوید، همان چیزی است که مخاطب برای انتخاب آن اهمیت میدهد؟
لزوماً نه.
تصور کنید دو برند پوشاک، هر دو طراحی زیبا و کیفیت مناسبی دارند.
برند اول بر خاصبودن و متفاوتبودن طراحیهایش تأکید میکند. برند دوم علاوه بر طراحی متمایز، روی کاربردپذیری لباسها و هماهنگی آنها با سبک زندگی مخاطب تمرکز دارد.
کدامیک موفقتر خواهد بود؟
بدون شناخت مخاطب، نمیتوان پاسخ قطعی داد.
اگر مخاطب به دنبال لباسهایی برای بیان سبک شخصی و متمایز خود باشد، پیشنهاد برند اول ممکن است برایش جذابتر باشد. اما اگر بخواهد لباسهایی با طراحی خاص و در عین حال مناسب استفادهٔ روزمره پیدا کند، پیشنهاد برند دوم میتواند برای او معنادارتر باشد.
این مثال فرضی نشان میدهد که هیچکدام از این رویکردها بهخودیخود برتر نیستند. ارزش هر پیشنهاد به نیازها و معیارهای انتخاب مخاطب بستگی دارد.
جایگاهیابی برند (Brand Positioning) به معنای شکلدادن به جایگاهی مشخص و معنادار برای برند در ذهن مخاطب هدف، در مقایسه با گزینههای جایگزین است.
برای رسیدن به این جایگاه، باید سه موضوع را در کنار هم بررسی کنیم: مخاطب چه چیزی را ارزشمند میداند، برند واقعاً چه ارزشی میتواند ارائه کند و این ارزش چه تفاوت معناداری با پیشنهادهای رقبا دارد.
بنابراین، جایگاهیابی فقط انتخاب چند صفت برای توصیف برند نیست.
گفتن اینکه «ما باکیفیت، خلاق و متفاوت هستیم» بهتنهایی جایگاه مشخصی ایجاد نمیکند. باید بدانیم این ویژگیها برای چه کسانی اهمیت دارند، چه نیازی را پاسخ میدهند و چرا میتوانند بر انتخاب مخاطب تأثیر بگذارند.
۱. مخاطب هدف ما کیست؟
شناخت مخاطب فقط به سن، درآمد یا محل زندگی او محدود نمیشود. باید نیازها، انتظارات، سبک زندگی، اولویتها و موقعیتهایی را بشناسیم که در آنها تصمیم به خرید میگیرد.
دو نفر با شرایط اقتصادی مشابه ممکن است به دلایل کاملاً متفاوتی یک برند را انتخاب کنند.
۲. چه معیارهایی بر انتخاب او تأثیر میگذارند؟
ممکن است قیمت، کیفیت، طراحی، تجربهٔ خرید، اعتبار برند یا تناسب محصول با سبک زندگی مخاطب اهمیت داشته باشد.
اما نباید تصور کنیم که معیارهای انتخاب مخاطب را از قبل میدانیم. این معیارها باید از طریق بررسی بازار، شناخت مشتریان و تحلیل رفتار آنها شناسایی شوند.
برای مثال، ممکن است یک برند طراحی محصولاتش را نقطهٔ قوت اصلی خود بداند؛ اما هنوز مشخص نباشد که مخاطبانش نیز همین ویژگی را مهمترین دلیل انتخاب میدانند.
۳. برند ما چه ارزشی میتواند ارائه کند که برای این مخاطب اهمیت داشته باشد؟
متفاوتبودن بهتنهایی مزیت رقابتی نیست.
یک ویژگی زمانی میتواند به تمایز معنادار تبدیل شود که برای مخاطب اهمیت داشته باشد، برند توانایی ارائهٔ واقعی آن را داشته باشد و این ویژگی در مقایسه با گزینههای دیگر، دلیلی برای ترجیح برند ایجاد کند.
به همین دلیل، جایگاهیابی باید با شناخت تواناییها و محدودیتهای واقعی برند نیز همراه باشد.
شناخت مخاطب به این معنا نیست که برند باید هر چیزی شود که مخاطب میخواهد. برند باید هویت، اهداف و تواناییهای خودش را نیز بشناسد.
از طرف دیگر، تکیه بر ویژگیهای داخلی برند بدون توجه به نیاز مخاطب هم کافی نیست.
جایگاهیابی مؤثر از پیوند سه عنصر شکل میگیرد:
ارتباط با مخاطب: چه چیزی برای مخاطب هدف اهمیت دارد؟
توانایی واقعی برند: برند چه ارزشی را میتواند بهدرستی ارائه کند؟
تمایز در بازار: این ارزش چه دلیلی برای انتخاب برند در مقایسه با گزینههای دیگر ایجاد میکند؟
اگر یکی از این عناصر نادیده گرفته شود، جایگاهیابی ممکن است به یک ادعای جذاب اما کماثر تبدیل شود؛ ادعایی که یا برای مخاطب اهمیت چندانی ندارد یا برند نمیتواند بهطور مداوم به آن عمل کند.
در نهایت، جایگاهیابی فقط دربارهٔ تصویری نیست که برند میخواهد از خودش بسازد؛ دربارهٔ ارزشی است که میتواند برای مخاطب مشخصی ایجاد کند و دلیل معناداری که برای انتخابشدن به او میدهد.
پیش از آنکه تصمیم بگیریم برندمان چگونه دیده شود، باید بفهمیم مخاطب بر چه اساسی تصمیم میگیرد.
شاید نقطهٔ شروع جایگاهیابی همینجا باشد: بهجای اینکه فقط بپرسیم «میخواهیم برندمان چگونه شناخته شود؟»، بپرسیم:
«برای چه کسی، چه ارزشی میتوانیم ایجاد کنیم و چرا این ارزش باید در انتخاب او اهمیت داشته باشد؟»