بسیاری از کسبوکارها میخواهند برندی متفاوت داشته باشند. بعضی به سراغ طراحی لوگویی خاص میروند، بعضی بستهبندی متفاوتی انتخاب میکنند و بعضی تلاش میکنند پیامهای خلاقانهتری منتشر کنند.
اما یک سؤال اساسی وجود دارد:
این تفاوت برای چه کسی اهمیت دارد؟
اگر نتوانیم به این سؤال پاسخ دهیم، ممکن است برندی بسازیم که از نظر ظاهری متفاوت است، اما دلیل روشنی برای انتخابشدن ندارد.
اینجاست که جایگاهیابی برند (Brand Positioning) اهمیت پیدا میکند.
جایگاهیابی به تصمیمگیری درباره جایگاهی مربوط است که میخواهیم برند در ذهن مخاطب هدف، در مقایسه با گزینههای رقیب، داشته باشد.
برای تدوین جایگاهیابی باید بدانیم:
مخاطب هدف ما چه کسی است؟
چه نیاز یا مسئلهای دارد؟
هنگام انتخاب، چه معیارهایی برایش مهماند؟
چه گزینههای دیگری در اختیار دارد؟
برند ما چه ارزش متمایزی میتواند ارائه دهد؟
بدون پاسخ به این پرسشها، عبارتهایی مثل «متفاوت»، «خلاق»، «باکیفیت» یا «حرفهای» ممکن است صرفاً ادعاهایی عمومی باقی بمانند.
فرض کنید دو متخصص برندینگ، هر دو میگویند طراحیهای خلاقانه و متفاوت ارائه میدهند.
این ادعا بهتنهایی به مخاطب کمک نمیکند بفهمد چرا باید یکی را انتخاب کند.
حالا تصور کنید یکی از این متخصصان به کسبوکارهایی کمک میکند که میخواهند استراتژی برندشان را به هویتی بصری متمایز و هماهنگ با ارزشهایشان تبدیل کنند.
در این حالت، علاوه بر خلاقیت، نوع مسئلهای که حل میشود و ارزشی که ارائه میشود نیز روشنتر است.
البته این جایگاه فقط زمانی واقعاً متمایز خواهد بود که مخاطب به چنین ارزشی اهمیت بدهد، رقبا نتوانند دقیقاً همان ارزش را به همان شکل ارائه کنند و متخصص نیز توانایی اثبات ادعای خود را داشته باشد.
۱. مخاطب را بشناسیم.
نه فقط سن، جنسیت یا محل زندگی او؛ بلکه نیازها، مسائل، انگیزهها و معیارهای انتخابش را.
۲. رقبا و گزینههای جایگزین را بررسی کنیم.
مخاطب برای حل مسئله خود چه گزینههایی دارد؟ رقبا چه وعدهای میدهند؟ چه نیازهایی هنوز بهخوبی پاسخ داده نشدهاند؟
۳. ارزش واقعی برند را مشخص کنیم.
برند چه چیزی ارائه میدهد که هم برای مخاطب اهمیت دارد و هم با تواناییهای واقعی برند سازگار است؟
۴. جایگاه مطلوب را انتخاب کنیم.
تصمیم بگیریم میخواهیم برای کدام مخاطب، با چه ارزشی و در چه زمینهای شناخته شویم.
۵. تصمیم خود را با شواهد ارزیابی کنیم.
آیا مخاطب این ارزش را مهم میداند؟ آیا تفاوت ما روشن است؟ آیا میتوانیم وعده خود را عملی کنیم؟
این منطق فقط برای کسبوکارها نیست.
یک متخصص نیز باید بداند برای چه افرادی ارزش ایجاد میکند، چه مسئلهای را حل میکند و چه چیزی در رویکرد یا تواناییهایش میتواند برای مخاطب مهم باشد.
برای مثال، گفتن اینکه «من یک متخصص خلاق هستم» بهتنهایی جایگاهیابی کاملی نیست.
اما توضیح اینکه «به کسبوکارها کمک میکنم استراتژی برندشان را به هویتی بصری متمایز تبدیل کنند» ارتباط روشنتری میان مخاطب، خدمت و ارزش ایجاد میکند.
این جمله هنوز باید با شناخت بازار و شواهد واقعی بررسی شود؛ اما نقطه شروع دقیقتری برای تصمیمگیری استراتژیک خواهد بود.
جایگاهیابی با انتخاب یک صفت جذاب یا نوشتن یک شعار شروع نمیشود. با شناخت مخاطب، بازار و ارزش واقعی برند آغاز میشود.
هدف این نیست که برای همه متفاوت باشیم؛ هدف این است که برای مخاطب مناسب، تفاوتی معنادار و قابلباور ایجاد کنیم.
پیش از آنکه بپرسیم «چطور برندمان را متمایز کنیم؟»، بهتر است بپرسیم:
«برای چه کسی، حل چه مسئلهای و با چه ارزشی میخواهیم انتخاب شویم؟»