تئوری تفکر لاک پشتی - قسمت پنجم

-من لاک پشت بودم ولی اون خارپشت دوست داشت!
+ البته حقم داشت! ضرر خارپشت از لاک پشت کمتره...

اینجا بصورت کلی از تفکر لاک پشتی گفتیم و تو این قسمت به لاک تفکر پرداختیم. امروز میخوایم به یه لاک بپردازیم که مخاطبش بیشتر "خانواده ها" هستن. پدر و مادر ها (البته امثال منم میشیم پدر و مادر های آینده. پس برا ما هم هست!). "لاک تربیت". بیشتر از این مقدمه چینی نمیکنم. این شما و این:

لاک تربیت

لاک تربیت - بعبارت دیگری لاک بی تربیت - ماهیتش از افکار ریشه دار میاد. کاملا درست دارین فکر میکنین! لاک تربیت لاک فکریه ک والدین و خانواده برای بچه هاشون ایجاد میکنن. پشتوانه ی لاک تربیت لاک فکریه. ولی این دوتا رو از هم جدا میدونیم چون هیچ کسی به ذات خودش لاک تربیت پشت نیست. مجموعه ی رفتارهایی که خانواده با عضو جدید میکنن لاک تربیت رو میسازه و به مرور منسجم اش میکنه.

اول به کلّیات لاک تفکر و چگونگی ایجادش میپردازیم و بعد ویژگی های اصلی خود لاک رو میگیم

کلیّات

لاک تربیت افکاری هستن که ما تحت عناوینی مثل "خیرخواهی" به بچه هامون القا میکنیم. لاک تربیت یه قسمتش برمیگرده به لاک فکر و باورهای اشتباه فکریمون و یه قسمتشم برمیگرده به "روش اشتباه تربیت" شاید مهمترین چیزی ک درمورد لاک تربیت بشه گفت اینه ک ماها بعنوان والدین به هیچ عنوان خودمونو اشتباه نمیبینیم. و این کارو برای مشاور سخت میکنه چون اثبات وجود و اصلاح لاک به این سادگیا نیست. لاک تربیت همون چیزیه ک بیشتر روانشناسا میگن "ریشه ی بیشتر مشکلات بزرگسالی و روانی ماها تو تربیت امونه".

یچیزو در تکمیل بگم. اصلا منظورم این نیست که بچه رو ول کنیم به امون خدا. "آزادی معیش رها کردن نیست". بلکه منظورم اینه ک بچمونو تبدیل به یه لاک پشت نکنیم. چجوری بچه لاک پشت میشه؟

ایجاد

حقیقتا کنار اومدن و پذیرفتن لاک تربیت سخته! هیچ کس دوست نداره بپذیره تفکراتی ک سالها باهاش بودن اشتباهه. خب اگه بپذیره که لاک پشت نیست! هیچ کسی بدون تربیت بار نمیاد. یا با تربیت درست بار میاد یا اشتباه. واسه اینکه صحبت طولانی نشه؛ از ریشه های فردی فاکتور میگیریم. فرض میکنیم پدر و مادر جوانی هستن که خدا بهشون فرزندی داده. اسم اون فرزند رو میذاریم سارا. سارا متولد سال 1377 هستش. بریم به اون سال. با توجه به شرایط اونموقع احتمال زیاد سن پدر و مادرشون بین 23تا 26سال باید باشه. پدر و مادر سارا باتوجه به اینکه جوون هستن به بچه شون زیاد محبت میکنن. الآن سارا 2سالش شده. بچه ها تو سن 2تا 4سالگی شروع میکنن به سؤال پرسیدن و حس کنجکاوی. نیز اولین نشونه های مستقل شدن خودشو نشون میده. بچه میخواد به پدر و مادرش ثابت کنه که نیاز به کمک زیادی نداره. سرهمین سمت چیزایی میره ک تاحالا نرفته.

مثلا یه چاقو میگیره دستش. اولین واکنش هر پدر و مادری معمولا اینه ک تا میبینن داد میکشن یا صداشونو بلند میکنن. و بعد بچه رو میترسونن. همین یه واکنش منجر به 2تا اتفاق برای سارا میشه تو اون لحظه:
1. سارا با خودش میگه چرا پدر و مادرم منو دعوا کردن؟ منکه کار بدی نکردم. فقط یه لحظه چاقو رو برداشتم ببینمش. اگه بده چرا خودشون باهاش میوه پوست میکنن میدن من بخورم؟(حس سرخوردگی).
2. با خودش میگه چرا سر من داد کشید؟ چرا اینجوری گفت؟ ینی اینقد خطرناکه؟ (حس ترس).

پدر و مادر خیر و صلاح بچشونو میخوان. ولی با یه داد زدن؛ دو حس سرخوردگی و ترس رو تو بچشون ایجاد میکنن. شما این روند رو تعمیم بدین به کل روند رشد بچه:

• دست به چاقو نزن خطرناکه
• دست به میوه ها نزن برا مهموناس
• دست به قیچی نزن زخمی میشی
• نَدو! میخوری زمین

و بزرگتر هم ک میشه - یچیزی حدودای 10تا 12سال - و دوران تحصیل و اصل ارتباطش با جامعه

• درستو بخون! نخونی بدبخت میشی
• اینقد بازی نکن. زندگیت بهم میریزه
• دوست جنس مخالف نداشته باش! بدبخت میشی(!)

معمولا هم انجام دادن اینجور کارا با تنبیه های وحشتناکی همراهه. و معمولا تذکر ها به یکی دوبار بسنده نمیشه. ادامه دار هستش.

• تو بچه ی ما نیستی. بچه ی ما اینجوری رفتار نمیکنه!
• برو تو اتاقت به کار بدت فکر کن!
• از خونه میندازمت بیرون ها... حواست باشه!

دوتا چیز تو این رفتار ها کاملاا مشهوده: "پیش بینی آینده" و "ترسوندن"
ینی ما بچه رو از رفتاری میترسونیم که ممکنه هیچوقوت پیش نیاد و اگرم پیش بیاد بدبخت و بیچاره و له و نابود و درب و داغون میشه.

یه سؤال خیلی مهم: کدوم زخم چاقویی واقعا یه بچه رو کشته؟
کدوم بازی با قیچی جون یه فرزند رو گرفته؟

و اگه هست؛ چند درصده نسبت به اصل ماجرا؟

حقیقتا ما داریم سارای گل امونو از یه اتفاقی میترسونیم که ممکنه هیچوقت پیش نیاد. و با اینکارمون داریم فرصت "تجربه ی جدید" و "یادگیری بدون مرز" رو از فرزندمون میگیریم.

+اینکه سارا همیشه با خودش فکر میکنه اگه فلان کارو بکنم اونجور بشه چی؟ [دقت دارین چی شد؟] ذهن منفی نگر میشه. حتی توی مثبت ترین حالت های ممکن!

خیلی از رفتار هایی که ما فکر میکنیم خیرخواهانه اس و با هدف خیرخواهی انجام میشه عملا تخریب فرزندمونه.

خب چه اتفاقی میفته؟ سارا با این ترس بزرگ میشه که هروقت یه کار جدید میخواد انجام بده پدر و مادرش دعواش میکنن. یکی دوبار هم نمیگن ولش نمیکنن. سارا چیکار میکنه؟
-_ وقتی بچه اس سعی میکنه جلوی پدر و مادرش مؤدب باشه و آروم برخورد کنه. دوست داشتنی و شیرین بنظر بیاد. ولی وقتی پدر و مادرش نیستن خیلی حس پرخاشگری داره شیطنت های نادرست. حرف گوش نکردن ها و و و و... بجز غریبگی کردن؛ یه موضوعش کاملا به همین برمیگرده
-- وقتی بزرگتر میشه سعی میکنه تو روی پدر و مادرش بایسته. واکنش های تند دربرابر پدر و مادر؛ حرف گوش ندادن ها ولجبازی ها و بیزار شدن از پدر و مادر. شاید ظاهر رو حفظ کنه ولی به قاطعیت میگم باطن اینجور نیست.

با این مقدمه میریم سراغ قسمت بعد:

ویژگی ها

لاک تربیت بر خلاف لاک تفکر؛ ویژگی های مشترک زیاد داره. سعی میکنم مهمتریناشو بگم.

قفس فکری

تو صحبتایی که با آدم های اطرافم دارم؛ یکی از تفریحاتم اینه ک سقف محدودیت های ذهنی طرفمو پیدا میکنم و یه پیشنهاد بالاتر از اون بهش میدم و بهش - به روش های مختلف - اینو القا میکنم ک میتونی به اون برسی. واکنش ها خیلی جالبه! . اغلب به دلایل نامعلومی مخالفت میکنن. طرف به وضوح بهم میگه "نمیدونم ولی نمیتونم/نمیخوام". من اسمشو گذاشتم قفس فکری چون بهت اجازه نمیده از اون قفس خارج بشی و درعین حال برای یه پرنده؛ میله های قفس بشدت محکمن. این موضوع کاملا به تربیت برمیگرده!

ترس!

ترس از آینده، ترس از آشنا شدن با آدم های جدید، ترس از شنیدن حرفای جدید، ترس از رفتن به جاهای جدید و هرگونه ترسی که مانع انجام کارهای جدید و تجربه های جدید بشه قسمت عمده ایش برمیگرده به لاک تربیت. حقیقتش شاید ندونیم چرا یه نفر از صحبت کردن با آدمای جدید میترسه ولی میتونم به قاطعیت بگم یکی از دلایلش فرهنگ اشتباهیه ک ما به بچه هامون میگیم "با آدمای غریبه صحبت نکنی ها... خطرناکن!" و خب... ماحصل این مثال تو بزرگسالی چی میشه؟ :)

دوگانگی رفتاری-فکری

بخوام بصورت مختصر این موضوع رو بگم "فرد رفتاری رو نشون میده ک در درونش جور دیگه اییه". مثلا داخلش پر از استرسه ولی بیرونش آرومه. یا داره به یه موضوع خیلی مهم فکر میکنه که بگه ولی ازش میپرسی چیه؛ میگه هیچی.
چون نگران اینه ک دعواش کنن یا شخصیتشو خورد کنن یا هرچیز دیگه ای.

اعتماد بنفس و عزت نفس

کاملا درسته! اعتماد بنفس یه موضوع کاملا شخصیه. ولی ریشه هاش کاملا برمیگرده به تربیت! چجوری کسی که توی محیطی تربیت شده ک کاملا لِه اش کردن؛ بخواد درون خودش عزت نفس خلق کنه؟ نمیگم نشدنیه ها. "هیچ لاکی غیر قابل شکستن نیست!" ولی برای یه لاک پشت؛ لاکش همه چیزشه...
نمونه هاشو تو برچسب هایی که طرف به خودش میزنه میشه دید. "من احمقم؛ من ترسو ام؛ من ضعیفم؛ من فلانم؛ من ..."

البته راستم میگه ها... ضعیفی. ولی تا کی ضعیفی؟ این سؤال مهمتریه...!

فرااااااااااااااااااااار

این صحبت کاملا واضحه که "لاک تربیت پشت ها از مشکلات فرار میکنن" دلیلشو با یه مثال میگم

سارا 3سالشه. چاقو دستش میگیره. مادرش میبینه سارا چاقو دستشه(چالش: سارا کار با چاقو رو بلد نیست و ممکنه به خودش آسیب بزنه)
اکثر ماها تو همچین شرایطی سارا رو دعوا میکنیم. این باعث میشه سارا به اون چاقو(مشکل) دیگه دست نزنه. یا هربار ک اون چاقو رو دستش میگیره بترسه ک نکنه اتفاق خیلی بزرگی برام بیفته!

نتیجه این رفتار تو بزرگسالی این میشه ک ما یه اتفاق بعضا مهم رو نادیده میگیریم.

مقایسه

فرق این موضوع اینه ک ما بچمون رو با خودمون مقایسه میکنیم. بهتر بگم. "میخوایم فرزندمون رو مثل خودمون و با تفکر خودمون تربیت کنیم چون فکر میکنیم تفکرمون کاملا درسته" و در عین حال میخوایم بهش آزادی هم بدیم. خب عین این عبارت محدودیته! این میشه ک سارا وقتی 23سالش میشه و میبینه مثل مادرش نیست حس افسردگی و نا امیدی شدیدی بهش دست میده.

به پایان آمد این قسمت؛ حکایت همچنان باقیست! لاک دوم تموم شد. تو قسمت بعد منتظر لاک آموزش باشین. نظراتتون رو با کمال میل پذیرا هستم